Yapay Zekâ ve Çeviri Eğitimi

Öz

Üretken yapay zekâ (ÜYZ) ve nöral makine çevirisindeki (NMÇ) gelişmeler çeviri süreçlerini, çeviri sektörünü, çevirmenleri ve çeviri eğitimini farklı şekillerde etkilemektedir ve zaman zaman çeviri eğitimi ve çevirmenlik için tehdit olarak görülmektedir. Bu kısa yazıda yapay zekâ (YZ) destekli makine çevirisinin çeviri eğitimi üzerindeki etkilerini ele almak istiyoruz. Öncelikle kavram tanımlamasıyla başlarsak, bu çalışma bağlamında, NMÇ yapay sinir ağlarına dayalı bir yöntemle makine öğrenmesi olarak bilinen bir YZ teknolojisi kullanarak (Bowker 2023: 96) metinleri bir dilden diğerine çevirmeyi hedefleyen bir araç olarak ele alınmaktadır. Dolayısıyla bu yazıda ikisi birlikte ve kimi zaman birbirinin yerine kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zeka
• Çeviri
• Çeviri Eğitimi

Kaynakça

1. Bowker, Lynne (2023): De-mystifying Translation: Introducing Translation to Non-translators. Taylor & Francis. DOI: 10.4324/9781003217718.
2. CSA Research (2024): CSA Research. CSA Research. https://csa-research.com/Featured-Content/For-LSPs/Industry-Data-and-Resources/Freelancer-10-Survey-Data (Erişim Tarihi: 28.10.2025).
3. Çetiner, Caner (2019): Makine çevirisi sonrası düzeltme işlemine (post-editing) yönelik kapsamlı bir inceleme. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 462-472. DOI: 10.29000/rumelide.649333
4. do Carmo, Félix/ Moorkens, Joss (2023): Translation’s new high-tech clothes. İçinde G. Massey, E. Huertas-Barros, & D. Katan (Ed.), The Human Translator in the 2020s (ss. 11-26). Routledge.
5. ELIS Research (2024): European language industry survey 2024: Trends, expectations and concerns of the European language industry. European Commission. (Erişim Tarihi: 09.10.2025).
6. FIT (2022): Educating the next generation of translators: FIT position paper. International Federation of Translators. https://en.fit-ift.org/position-and-discussion-papers/ (Erişim Tarihi: 11.10.2025).
7. Hao, Yu (2023): Students’ emotional experiences in learning translation memory systems: A narrative-based study. Translation & Interpreting, 15(2), 157-175. DOI: 10.12807/ti.115202.2023.a10
8. Massey, Gary (2021): Translation literacy in additional language learning: Closing the conceptual divide between translation and language education. Bulletin suisse de linguistique appliquée, (114), 31. DOI: 10.5169/seals-1030136

9. Massey, Gary/ Huertas-Barros, Elsa / Katan, David (2023): The human translator in the 2020s. Routledge.
10. Massey, Gary/ Piotrowska, Maria / Marczak, Mariusz (2023): Meeting evolution with innovation: An introduction to (re-)profiling T&I education. The Interpreter and Translator Trainer, 17(3), 325-331. DOI: /10.1080/1750399X.2023.2237321
11. Odacıoğlu, Mehmet Cem (2022): Makine çevirisi çıktılarının post-editing işleminde çevirmenlere bazı öneriler. International Journal of Languages Education, 10.3(10.3), 115-125. DOI: 10.29228/ijlet.63373
12. Pym, Anthony (2015): Translating as risk management. Journal of Pragmatics, 85, 67-80. DOI: 10.1016/j.pragma.2015.06.010
13. Şahin, Mehmet (2013): Using MT post-editing for translator training. Tralogy II, Session 6 - Teaching around MT. Trouver le sens : où sont nos manques et nos besoins respectifs?, Paris, France. https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02497609/document (Erişim Tarihi: 08.10.2025).
14. Şahin, Mehmet (2023): Yapay Çeviri. İstanbul: Çeviribilim.
15. Şahin, Mehmet/ Gürses, Sabri (2019): Would MT kill creativity in literary retranslation? İçinde J. Hadley, M. Popović, H. Afli, & A. Way (Ed.), Proceedings of the Qualities of Literary Machine Translation (ss. 26-34). European Association for Machine Translation. https://aclanthology.org/W19-7304/ (Erişim Tarihi: 05.10.2025).
16. Yılmaz Gümüş, Volga (2025): Translation as a professional project. İçinde S. Tyulenev ve W. Luo (Ed.), The Routledge Handbook of Translation and Sociology (ss. 505-519). Routledge.