Mahmood Falaki'nin Petrolün Babasının Sonbaharı Adlı Eserinin Sosyolojik Bir Okuması: Genetik Yapısalcı Bir Yaklaşım

Öz

Disiplinlerarası bir yaklaşım olarak sosyolojik eleştiri, toplumu ve edebi anlatıları diyalojik olarak inceler. Bu çalışma, Mahmud Falaki'nin Petrol Babasının Sonbaharı adlı eserindeki İran'ın toplumsal yapılarını diyalojik olarak inceler. 1953 İran darbesinin ön planında Falaki, Başbakan Muhammed Musaddık'ın "ulus-devlet"ini ve yargılanmasını inceler. Bu çalışma, dünya görüşü, sınıf bilinci, sınıf çatışması ve sosyal statü temelinde toplumsal olaylar ile roman arasındaki ilişkileri ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu çalışmanın temel soruları şunlardır: Tarih ve edebiyat, romanda tarihsel anlatıları nasıl oluşturur? Ve roman, darbenin ve onu izleyen yargılamanın toplumsal yönlerine göre nasıl şekillenir? Bu çalışmanın sonuçları, yazarın anlatısını Musaddık'ın günlükleri ve katkılarıyla harmanlayarak, eserini çok boyutlu günlükler ve doğrusal anlatıların bir bileşimi haline getiren bir hizip yarattığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Lucien Goldmann
• Muhammed Musaddık
• Sosyolojik Eleştiri
• Petrolün Babasının Sonbaharı
• Genetik Yapısalcılık

A Sociological Reading of Mahmood Falaki’s The Fall of the Father of Oil: A Genetic Structuralist Approach

Öz

As an interdisciplinary approach, sociological criticism dialogically investigates society, and literary narratives. This study dialogically explores the societal constructs of Iran in Mahmood Falaki’s The Fall of the Father of Oil. In the foreground of the 1953 Iranian coup d'état, Falaki inspects Prime Minister Mohammad Mosaddegh’s “nation-state” and his trial. This study aims to uncover the relations between social events and the novel based on worldview, class consciousness, class conflict, and social status. The central questions of this study are: How do history and literature form historical narratives in the novel? And how the novel is formed in accordance with the societal aspects of the coup d'état and the following trial? The results of this study show that by blending his narrative with Mosaddegh’s diaries and contributions, the author creates a faction which, in turn, renders his work into a combination of multi-dimensional diaries and linear narratives.

Anahtar Kelimeler

• Genetic Structuralism
• Lucien Goldmann
• Mohammad Mosaddegh
• Sociological Criticism
• The Fall of the Father of Oil

خوانشی جامعه شناختی از رمان پاییز پدر نفت اثر محمود فلکی: رویکردی ساختارگرایی تکوینی

Öz

نقد جامعه‌شناختی، واکنشی در برابر نظریه انعکاس و رویکردی بینا رشته‌ای است که به تعامل عناصر اجتماعی و روایت اثر ادبی می‌پردازد. در این پژوهش، پیوند ساختار اجتماعی ایران با ساختار ادبی داستان «پاییز پدر نفت» نوشته محمود فلکی نشان داده شده است. این داستان با موضوع کودتای آمریکایی 28 مرداد در ایران و تحلیل علت شکست دولت ملی محمد مصدق و دادگاه وی است. هدف از بررسی این اثر با رویکرد نقد جامعه‌شناختی و از منظر ساختارهای تکوینی، کشف روابط بین رویدادهای اجتماعی و ساختار رمان است. نتایج نشان می‌دهد رمان یادشده در دو سطح دریافت و مرحله تشریح تحت‌تأثیر زیست جهان شخصیت مسئله‌دار و عناصری چون جهان‌بینی، تضادطبقاتی، طبقات اجتماعی، آگاهی طبقاتی است. نویسنده با گذشته‌نگری و بیان خاطرات محمد مصدق در روایت خود، اثرش به آمیزه‌ای از داستان، خاطره و گزارش تبدیل می‌کند. وی با بهره‌گیری از عناصر داستانی و تخیل و ذکر خاطرات موفقیت‌های سیاسی، اقتصادی نخست‌وزیر را در برابر ناسپاسی دادگاه قرار می‌دهد. در این رویکرد رمان تحت تأثیر ساختار اجتماع، مجموعه‌ای از خاطرات چند وجهی و گزارش‌های تک ساحتی و خطی می‌شود.

Anahtar Kelimeler

• نقد جامعه شناختی
• ساختارگرایی تکوینی
• پاییز پدر نقت
• محمد مصدق

Kaynakça

1. Abrahamian, Ervand. Iran between Two Revolutions. Princeton, N.J: Princeton University Press, Cop, 1982.
2. ———. The Coup: 1953, the CIA, and the Roots of Modern U.S.-Iranian Relations. New York: The New Press, 2013.
3. Afshari, Narjes, Mohammad Parsanasab, Hamid Abdollahian, and Habibollah Abbasi. “A Critical Study of the Applications of Goldmann’s Genetic Structuralism to Persian Novels.” Literary Theory and Criticism 3, no. 1 (2018): 5–19.
4. Asiyah, Roudathul . “Social Inequality in the Short Story Fī Al-Qiṭār by Mahmud Taymur (Lucien Goldmann’s Genetic Structuralism).” Adabiya: Landscape of Arabic Language and Literature Studies 1, no. 1 (May 1, 2024): 1–11. https://doi.org/10.47313/aksarabaca.v1i1.3138.
5. Brady, Patrick. “Socio-Criticism as Genetic Structuralism: Value and Limitations of the Goldmann Method.” L’Esprit Créateur 14, no. 3 (1974): 207–18.
6. Burns, Elizabeth. Sociology of Literature and Drama. Penguin Books Ltd, 1973.
7. Cuddon, John. Dictionary of Literary Terms and Literary Theory. Penguin Books, 2013.
8. Dabashi, Hamid. Iran: A People Interrupted. 2008. Reprint, New York: The New Press, 2019.

9. Falaki, Mahmood. The Fall of the Father of Oil. Sāles, 2021.
10. Faruk, H. T. Strukturalisme - Genetik. Masyarakat Poetika Indonesia, 1986.
11. Goldmann, Lucien. An Introduction to the Sociology of Literature. Translated by MohammadJafar Pooyandeh. Naqsh-e Jahān, 2019.