İbn Miskeveyh’in Mutluluk ve Felsefe Eseri: Kavramsal Analiz, Bilimlerin Tasnifi ve Günümüze Yansımaları

Yıl 2026, Sayı: 24 , 1 - 7 , 01.04.2026

Hakan Hadi Kadıoglu

https://izlik.org/JA55ZU69ZG

Öz

ÖZ

Amaç: Bu makalenin amacı, İbn Miskeveyh’in Mutluluk ve Felsefe (Tartīb al-Saʿādāt wa-Manāzil al-ʿUlūm) adlı eserini kavramsal açıdan incelemek, bilimlerin tasnifi çerçevesini ortaya koymak ve günümüz etik ve eğitim tartışmalarıyla ilişkisini değerlendirmektir.
Yöntem: Çalışma, metin analizi yöntemine dayalıdır. Öncelikle eserde kullanılan temel kavramlar (saʿâdet, nefs, hikmet, meleke, erdemler) ele alınmış; ardından bilimlerin hiyerarşik düzeni ve mutluluğun basamakları sistematik biçimde çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular, çağdaş düşünürlerle (Aristoteles, Fârâbî, MacIntyre, Arendt, Bauman) karşılaştırmalı olarak tartışılmıştır.
Bulgular: Analiz, Miskeveyh’in mutluluk anlayışının bireysel ahlâk ile toplumsal düzeni bir bütünlük içinde değerlendirdiğini göstermektedir. Ona göre mutluluk, yalnızca bireyin ruhsal arınmasıyla değil, bilgi–erdem–adalet üçlüsünün toplumsal uyumuyla mümkündür. Bilimlerin tasnifi, hem bireyin zihinsel gelişim planı hem de ahlâkî ilerleyişin yol haritası niteliğindedir.
Sonuç: Miskeveyh’in felsefesi, günümüz için de güçlü bir teorik zemin sunmaktadır. Karakter eğitimi, profesyonel etik ve toplumsal adalet vurguları, modern değerler eğitimi ve erdem etiği tartışmalarıyla doğrudan ilişkilidir. Bu yönüyle Mutluluk ve Felsefe, yalnız klasik İslâm felsefesinin değil, çağdaş felsefî ve pedagojik çalışmaların da önemli bir kaynağıdır.

Anahtar Kelimeler: İbn Miskeveyh; mutluluk; erdem etiği; İslam felsefesi; bilimlerin tasnifi

Anahtar Kelimeler

İbn Miskeveyh , mutluluk , ; erdem etiği , İslam felsefesi , bilimlerin tasnifi

Etik Beyan

Herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Destekleyen Kurum

Herhangi bir kurum ya da kuruluştan fon sağlanmamıştır.

Proje Numarası

-

Teşekkür

Teşekkür ederim

Ibn Miskawayh’s Happiness and Philosophy: Conceptual Analysis, Classification of Sciences, and Contemporary Relevance

https://izlik.org/JA55ZU69ZG

Öz

Objective: This article aims to examine Ibn Miskawayh’s Happiness and Philosophy (Tartīb al-Saʿādāt wa-Manāzil al-ʿUlūm) from a conceptual perspective, to reveal his classification of sciences, and to evaluate its relevance to contemporary debates on ethics and education.
Method: The study is based on textual analysis. Key concepts such as saʿāda (happiness), nafs (soul), ḥikma (wisdom), malaka (habit), and virtues are analyzed. Then, the hierarchical classification of sciences and the stages of happiness are systematically examined. The findings are discussed in comparison with both classical and modern thinkers (Aristotle, al-Fārābī, MacIntyre, Arendt, Bauman).
Findings: The analysis shows that Miskawayh’s concept of happiness integrates individual morality with social order. According to him, happiness is achieved not only through personal purification but also through the harmony of knowledge, virtue, and justice within society. His classification of sciences functions as both an intellectual curriculum and a roadmap for ethical development.
Conclusion: Miskawayh’s philosophy provides a strong theoretical foundation for modern times. His emphasis on character education, professional ethics, and social justice resonates with contemporary debates on virtue ethics and value-based education. Thus, Happiness and Philosophy stands as a valuable source not only for classical Islamic philosophy but also for present-day philosophical and pedagogical studies.

Anahtar Kelimeler

Ibn Miskawayh , happiness , virtue ethics , Islamic philosophy

Proje Numarası

-

Kaynakça

• Arendt, Hannah. İnsanlık Durumu. Çeviren Bahadır Sina Şener. İstanbul: İletişim Yayınları, 2012.
• Aristoteles. Nikomakhos’a Etik. Çeviren Saffet Babür. İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 2014.
• Bauman, Zygmunt. Postmodern Etik. Çeviren Ali Yılmaz. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2016.
• Demircioğlu, İsmail H. "Tarih Öğretiminde Değerler ve Değerler Eğitimi." Milli Eğitim Dergisi 187, no. 1 (2010): 43–52.
• Fârâbî. El-Medînetü’l-fâzıla. Çeviren Nafiz Çağatay. Ankara: MEB Yayınları, 2001.
• Goodman, Lenn E. "The Case of Ibn Miskawayh." Journal of the American Oriental Society 91, no. 1 (1971): 26–38.
• Janssens, Jules. Ibn Miskawayh, Tahdhīb al-Akhlāq: Critical Edition. Leuven: Peeters Publishers, 1998.
• İbn Miskeveyh. Mutluluk ve Felsefe: Tertîbü’s-Saʿâdât ve Menâzilu’l-ʿUlûm. Hazırlayan Abdurrahman Özturan. İstanbul: Klasik Yayınları, 2017.
• MacIntyre, Alasdair. Erdem Peşinde. Çeviren Muttalip Özcan. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2014.
• Nasr, Seyyid Hüseyin. İslâm’da Bilim ve Medeniyet. Çeviren Haydar Tuncay İnalcık. İstanbul: İnsan Yayınları, 2003.
• Nasr, Seyyid Hüseyin ve Oliver Leaman. İslam Felsefesi Tarihi. Çeviren Hüseyin Sarıoğlu. İstanbul: İnsan Yayınları, 1996.
• Özturan, Abdurrahman. "İbn Miskeveyh’in Ahlâk Felsefesi ve Erdem Anlayışı." İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 40, no. 1 (2019): 75–98.