Pluralism in Turkish Poetry Between 1950 and 1960: The Hisar, Mavi and İkinci Yeni Poetry Groups

Öz

During the period between 1950 and 1960, significant political, economic, social, and literary transformations took place in Türkiye. Following the transition to a multi-party-political system, the Democrat Party, which came to power, was perceived as a source of hope for the country’s liberalization and democratization. The relative atmosphere of freedom that prevailed during the early years of the Democrat Party government paved the way for an increase in the number of periodicals and, consequently, for the strengthening of cultural pluralism. In this period, a noticeable rise in the number of poets and writers is observed compared to previous years. Especially in the field of poetry, alongside independent poets, various poet groups representing different poetic orientations emerged. Poets who published their works and poetic views through literary journals contributed significantly to the formation of a pluralistic literary environment. Within this poetic landscape, the Hisar group, seeking to synthesize traditional and modern poetry, the Mavi group who adopted a socially realist approach, and the İkinci Yeni group, who stood out with their innovative language and formal experimentation, were among the most prominent groups. This study first offers a brief evaluation of Türkiye’s socio-cultural atmosphere between 1950 and 1960, and then focuses on the Hisar, Mavi, and İkinci Yeni poetry movements. In this context, Mehmet Çınarlı’s “Ben Şarkı Söylerim Yine,” Attilâ İlhan’s “Yangın Gecesi,” and Cemal Süreya’s “Üvercinka” are examined in relation to the poetic communities to which they belong.

Anahtar Kelimeler

• 1950-1960 Period
• Contemporary Turkish poetry
• Hisar
• Mavi
• İkinci Yeni

1950-1960 Dönemi Türk Şiirinde Çok Seslilik: Hisar, Mavi ve İkinci Yeni Şiir Toplulukları

Öz

1950-1960 döneminde Türkiye’de siyasi, ekonomik, sosyal ve edebî alanlarda önemli dönüşümler yaşanmıştır. Çok partili hayata geçişin ardından iktidara gelen Demokrat Parti, Türkiye’nin liberalleşmesi ve demokratikleşmesi yolunda bir umut olarak görülür. Demokrat Parti iktidarının ilk yıllarında hâkim olan görece özgürlük ortamı, süreli yayınların sayısının artmasına ve buna bağlı olarak kültürel alanda çeşitlilik oluşmasına zemin hazırlar. Bu dönemde edebiyat sahasında önceki yıllara göre şair ve yazar sayısında belirgin bir artış gözlemlenir. Özellikle şiir türünde bağımsız şairlerin yanı sıra, farklı şiir anlayışlarını temsil eden çeşitli şair toplulukları ortaya çıkar. Şiirlerini ve poetikalarını dergiler üzerinden kamuoyuna duyuran şairler, edebiyatta çok sesliliğin güçlenmesine önemli ölçüde katkıda bulunur. Dönemin şiir ortamında, eski şiir ile modern şiiri sentezlemeye çalışan Hisarcılar, toplumsal gerçekçi bir çizgiyi benimseyen Maviciler ve özgün bir şiir dili ve teknik arayışlarla ön plana çıkan İkinci Yeniciler dikkat çeken topluluklar arasındadır. Bu çalışmada öncelikle Türkiye’nin 1950-1960 yılları arasında sosyokültürel ortamı kısaca değerlendirilmiş; ardından Hisar, Mavi ve İkinci Yeni şiir hareketleri üzerine odaklanılarak Mehmet Çınarlı’nın “Ben Şarkı Söylerim Yine”, Âttilâ İlhan’ın “Yangın Gecesi” ve Cemal Süreya’nın “Üvercinka” adlı şiirleri mensubu oldukları şiir toplulukları bağlamında incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• 1950-1960 Dönemi
• Çağdaş Türk şiiri
• Hisar
• Mavi
• İkinci Yeni

Kaynakça

1. Açık, Y. (2014). Mavi dergisi üzerine bir inceleme. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çukurova Üniversitesi, Adana.
2. Açık, Y. (2022). Türk edebiyat dergiciliğinde “mavi”. International Journal of Language Academy, 10(3), 114-126.
3. Aktaş, Ş. (1988). Mehmet Çınarlı’nın şiirine bakış. Türk Dili, 443, 244-248.
4. Akyüz, B. (2001). Cemal Süreya’nın şiiri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi, Ankara.
5. Altun, A. (2018). İkinci yeni şiirinin toplumsal koşulları. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul.
6. Apaydın, D. (2019). Cumhuriyet dönemi Türk şiiri. Yeni Türk Edebiyatı. İstanbul: Nobel Yayıncılık.
7. Armağan, Y. (2019). İmgenin icadı. İstanbul: İletişim Yayınları.
8. Arslan, S. O. (2021). Klasik Türk şiirinin etkisinde Hisarcılar: Mehmet Çınarlı. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi, Bursa.

9. Başbozkurt, H. (2024). Mehmet Çınarlı’nın şiirlerinde izlekler. International Journal of Turkish Academic Studies, 5(1), 132- 147.
10. Bezirci, A. (1987). İkinci yeni olayı-eleştirme-örnekleme. İstanbul: Gözlem Yayıncılık.
11. Bingöl, U. (2016). Türk şiirinde modernizm tartışmaları. The Journal of Academic Social Science Studies, 53, 359-376.
12. Bulut, A. (2014). Türk şiirinde en çarpıcı değişmeyi yapan garip akımına ilk sistemli tepki: Hisarcılar. Ondokuz Mayıs University Journal of Education Faculty, 6(1), 5-23.
13. Cemal Süreya (1992). Folklor şiire düşman. İstanbul: Can Yayınları.
14. Cemal Süreya (2013). Sevda sözleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
15. Çınarlı, M. (1958). Güneş rengi kadehlerle. Ankara: Mars Matbaası.
16. Çonoğlu, S. (2009). Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde mavi hareketi. Türk Dili, 687, 252-268.
17. Doğan, M. C. (2015). 1949’tan 1960’a Türk şiiri. Ankara: Kurgan Edebiyat Yayınları.
18. Duruel, N. (2003). A’dan Z’ye Cemal Süreya. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
19. Emiroğlu, Ö. (2007). Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında hisar topluluğu. Ankara: Akçağ Yayınları.
20. Emiroğlu, Ö. (2009). Kaynağını gelenekten alan Hisarcılar. Turkish Studies, 4(1-2), 1309-1331.
21. Emiroğlu, Ö. (2016). Türkiye’de edebiyat toplulukları. Ankara: Akçağ Yayınları.
22. Enginün, İ. (2017). Cumhuriyet dönemi Türk şiiri. Türk Dili Türk Şiiri Özel Sayısı IV, (481-482), 565-615.
23. Geçgel, H. (2003). Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı. İstanbul: Anı Yayıncılık.
24. Gözükaraoğlu, D. (2011). Attilâ İlhan şiirlerinin dili. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi, Edirne.
25. İlhan, Â. (2008). Yağmur kaçağı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
26. Kaplan, M. (2001). Şiir tahlilleri 2-Cumhuriyet devri Türk şiiri. İstanbul: Dergâh Yayınları.
27. Karaca, A. (2019). İkinci yeni poetikası. Ankara: Hece Yayınları.
28. Karahan, A. (2020). Manifestik bir metin olarak “radyoda Hisar saati.” Kültür Araştırmaları Dergisi, 5, 27-42.
29. Kongar, E. (2006). 21. yüzyılda Türkiye/ 2000’li yıllarda Türkiye’nin toplumsal yapısı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
30. Korkmaz, R. & Özcan, T. (2009). Cumhuriyet dönemi Türk şiiri. Yeni Türk Edebiyatı El Kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları.
31. Peler, M. (2016). Türk edebiyatının köklü çınarı: Mehmet Çınarlı. International Journal of Humanities and Education, 2(2), 3-33.
32. Polat, M.E. (2017). Cemal Süreya’nın üvercinka şiirinde biçimsel estetik kaygı ve anlamsal çok boyutluluk. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 7(2), 269-274.
33. Törenek, M. (2000). Mehmet Çınarlı’nın şiiri. Türk Dili, (582), 528-532.
34. Tunçay, M. (1997). Siyasal tarih (1950-1960). Türkiye Tarihi 4- Çağdaş Türkiye 1908-1980. Haz. S. Akşin. İstanbul: Cem Yayınları.
35. Tütak, M. & Tütak, B. (2016). 1908-1960 yılları arasında Türk şiirinde görülen yenileşme hareketleri ve II. yeni şiir hareketinin konumu. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 55, 1-8.
36. Uçar, A. (2007). 1950’ler Türkiye’sinde edebiyat dergiciliği: Poetikalar ve politikalar. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bilkent Üniversitesi, Ankara.
37. Ulusoy Tuncel, A. (2012). Bir genç edebiyat denemesi: mavi hareketi. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 4(7), 113-160.
38. Ünlü, M. & Özcan, Ö. (1990). 20. yüzyıl Türk edebiyatı 3. İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
39. Yalçınkaya, M. (2013). Mavi dergisinin incelemesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırklareli Üniversitesi, Kırklareli.
40. Yalçınkaya, M. (2018). Attilâ İlhan’ın Mavi dergisindeki sosyal realizm yazıları üzerine. Kadim Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 39-49.