Boş Zaman Yapılandırma Becerisi Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Güvenilirlik ve Geçerlilik Çalışması

Öz

Araştırmanın amacı, Tsaur, Yen, Yang ve Yen (2023) tarafından geliştirilen Boş Zaman Yapılandırma Becerisi Ölçeği’nin (Leisure Crafting Scale) Türkçeye uyarlanarak geçerlik ve güvenirlik özelliklerinin incelenmesidir. Araştırmanın evrenini İstanbul’da yaşayan yetişkin bireyler oluşturmakta olup, çalışma kapsamında kolayda örnekleme yöntemi ile belirlenen 248 katılımcıdan veri toplanmıştır. Çeviri sürecinde anlam eşdeğerliği uzman görüşleriyle sağlanmış, elde edilen veriler üzerinde yapılan analizler sonucunda orijinal ölçekteki dört boyutlu yapının Türk örnekleminde de korunduğu belirlenmiştir. Maddelerin ilgili boyutlara tutarlı biçimde dağıldığı ve ölçeğin kavramsal bütünlüğünü sürdürdüğü görülmüştür. Güvenirlik analizleri, alt boyutların yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ortaya koymuş, böylece ölçeğin Türkçe formunun orijinal yapıyla güçlü bir uyum gösterdiği ve kültürlerarası geçerliliğinin sağlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Boş Zaman Yapılandırma Becerisi Ölçeği, bireylerin boş zamanlarını planlama, dönüştürme ve engelleri azaltma becerilerini ölçmede geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak değerlendirilmektedir. Elde edilen bulgular, boş zaman yapılandırma becerisinin farklı kültürlerde benzer biçimde işleyen evrensel bir psikolojik süreç olduğunu göstermekte; ölçek, boş zaman yönetimi, tükenmişlik, iş–boş zaman dengesi ve psikolojik iyi oluş alanlarında yapılacak araştırmalara kuramsal ve pratik düzeyde önemli katkılar sunmaktadır. Araştırma, İstanbul merkezli örneklemle sınırlı olduğundan, farklı sosyo-kültürel gruplarda yürütülecek yeni çalışmaların ölçeğin genellenebilirliğini güçlendireceği öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Rekreasyon yönetimi
• Boş zaman yapılandırma becerisi
• Geçerlilik
• Güvenirlik
• Uyarlama

Adaptation of the Leisure Crafting Scale into Turkish: A Validity and Reliability Study

Öz

The aim of this study is to adapt the Leisure Crafting Scale, developed by Tsaur, Yen, Yang, and Yen (2023), into Turkish and to examine its validity and reliability. The study sample consists of adults living in Istanbul, and data were collected from 248 participants selected through convenience sampling. Semantic equivalence was ensured through expert evaluations during the translation process. The analyses conducted on the collected data revealed that the original four-factor structure of the scale was preserved in the Turkish sample. The items were consistently distributed across their respective dimensions, and the conceptual integrity of the scale was maintained. Reliability analyses indicated high internal consistency for all sub-dimensions, demonstrating strong alignment between the Turkish version and the original structure, as well as confirming its cross-cultural validity. The scale is considered a valid and reliable instrument for assessing individuals’ abilities to plan, transform, and reduce barriers in their leisure time. The findings suggest that leisure crafting operates as a universal psychological process across cultures and contributes to leisure management, burnout, work–leisure balance, and psychological well-being research. Since the study is limited to Istanbul, future research with diverse samples is recommended.

Anahtar Kelimeler

• Recreation management
• Leisure crafting
• Validity
• Reliability
• Adaptation

Kaynakça

1. Alikari, V., Fradelos, E. C., Giannakopoulou, N., Gerogianni, G., Efstathiou, F., Lavdaniti, M. ve Zyga, S. (2021). Translation, cultural adaptation, validation and internal consistency of the factors of nurses caring behavior. Materia Socio-Medica, 33(1), 34-40. https://doi.org/10.5455/msm.2021.33.34-40
2. Altunay, B. R. ve Balcı, V. (2018). Ankara ili Keçiören ilçesindeki ilköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin boş zaman etkinliklerine katılım motivasyonu. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 9(1), 50-63.
3. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S. ve Yıldırım, E. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri SPSS uygulamalı. Sakarya: Sakarya Yayıncılık.
4. Aydın, İ. ve Yavuz, E. (2024). Boş zaman katılımının yaşam kalitesine etkisinde iş tatmininin aracı rolü. Spor ve Rekreasyon Araştırmaları Dergisi, 6(2), 71-88.
5. Bakker, A. B. ve Demerouti, E. (2007). The job demands-resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, 22(3), 309-328. https://doi.org/10.1108/02683940710733115
6. Bentler, P. M. (1992). On the fit of models to covariances and methodology to the Bulletin. Psychological Bulletin, 112(3), 400-404. https://doi.org/10.1037/0033-2909.112.3.400
7. Berg, J. M., Grant, A. M. ve Johnson, V. (2010). When callings are calling: Crafting work and leisure in pursuit of unanswered occupational callings. Organization Science, 21(5), 973-994. https://doi.org/10.1287/orsc.1090.0497
8. Büyüköztürk, Ş. (2024). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı istatistik, araştırma deseni SPSS uygulamaları ve yorum, Ankara: Pegem Akademik Yayıncılık.

9. Chen, I. S. ve Choi, J. N. (2025). Does leisure crafting improve workplace creativity?. European Management Review, 22(3), 640-655.
10. Chen, I.-S. ve Wu, S.-H. (2022). Make an environmental impact beyond the organizational boundary through green leisure crafting. Academy of Management Proceedings, 1, https://doi.org/10.5465/AMBPP.2022.12035abstract
11. Deci, E. L. ve Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227-268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
12. Dehon, C., Weems, C. F., Stickle, T. R., Costa, N. M. ve Berman, S. L. (2005). A cross-sectional evaluation of the factorial invariance of anxiety sensitivity in adolescents and young adults. Behaviour Research and Therapy, 43(6), 799-810. https://doi.org/10.1016/j.brat.2004.06.004
13. Demiral, S. (2019). Geleneksel sporlarımızdan kuşak güreşi sporcu ve yöneticilerinin boş zaman motivasyon ve tatminlerinin incelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 21(3), 56-72.
14. Demirel, M. A., Vapur, M., Yavuz, E. ve Aydın, İ. (2022). Serbest zaman nostaljisinin serbest zaman motivasyonuna etkisi. Turizm Akademik Dergisi, 9(1), 219-231.
15. Demirel, M. ve Akçakese, A. (2025). Leisure crafting and life satisfaction in Muslim young adults: The mediating role of islamic well-being. Journal of Research in Social Science and Humanities, 5(1), 49-54.
16. Guo, Y. F., Wang, S. J., Plummer, V., Du, Y., Song, T. P. ve Wang, N. (2024). Effects of job crafting and leisure crafting on nurses’ burnout: A machine learning‐based prediction analysis. Journal of Nursing Management, 2024(1), 9428519.
17. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J. ve Anderson, R. E. (2013). Multivariate data analysis: Pearson new international edition PDF eBook. Harlow: Pearson Higher Education Limited.
18. Herrera, R., Delcampo, R. ve Ames, M. (1993), A serial approach for translating family science ınstrumentation, Family Relations, 42, 357-360.
19. Hobfoll, S. E. (2001). The influence of culture, community, and the nested‐self in the stress process: advancing conservation of resources theory. Applied Psychology, 50, 337-421.
20. Hu, L. T. ve Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1-55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
21. Iwasaki, Y. ve Mannell, R. C. (2000). Hierarchical dimensions of leisure stress coping. Leisure Sciences, 22(3), 163-181. https://doi.org/10.1080/01490409950121843
22. Jones, D. R. (2022). Academic leisure crafting: More than a respite to breath?. British Educational Research Journal, 48(1), 137-159.
23. Jöreskog, K. G. ve Sörbom, D. (1993). LISREL 8: Structural equation modeling with the SIMPLIS command language. Chicago: Scientific Software International / Lawrence Erlbaum Associates.
24. Karaküçük, S. (1999). Rekreasyon boş zamanları değerlendirme. Ankara: Gazi Kitabevi.
25. Kelly, C. M., Strauss, K., Arnold, J. ve Stride, C. (2019). The relationship between leisure activities and psychological resources that support a sustainable career: The role of leisure seriousness and work-leisure similarity. Journal of Vocational Behavior, 117, 1-15.
26. Kline, R. B. (2016). Principle and practice of structural equation modelling. New York, NY: The Guilford Press
27. Li, S., Wang, S., Yang, H. ve Nah, K. (2026). How music alleviates job burnout: Uncovering the mediating mechanism of leisure crafting among construction workers. Buildings, 16(6), 1256.
28. Manuoglu, E., Sulejmanov, F. ve Kafetsios, K. (2026). Crafting leisure for well-being: A multilevel study of youth. Asian Journal of Social Psychology, 29, e70072. https://doi.org/10.1111/ajsp.70072 .
29. Park, J. ve Yu, G. B. (2026). When Stressed and Misaligned, Leisure Crafting Rebuilds: Mediating Role of Psychological Capital on the Relationship between College Students’ Leisure Crafting and Subjective Wellbeing. Applied Research in Quality of Life, 1-22. .
30. Petrou, P. ve Bakker, A. B. (2016). Crafting one’s leisure time in response to high job strain. Human Relations, 69(2), 507-529. https://doi.org/10.1177/0018726715590453
31. Petrou, P. ve de Vries, J. (2025). Context-free and work-related benefits of a leisure crafting intervention: A randomized controlled trial. Journal of Leisure Research, 56(1), 123-148.
32. Pollanen, S. H. ve Weissmann-Hanski, M. K. (2020). Hand-made well-being: Textile crafts as a source of eudaimonic well-being. Journal of Leisure Research, 51(3), 348-365. https://doi.org/10.1080/00222216.2019.1688738
33. Pollanen, S. ve Voutilainen, L. (2018). Crafting well-being: Meanings and intentions of stay-at-home mothers’ craft-based leisure activity. Leisure Sciences, 40(6), 617-633. https://doi.org/10.1080/01490400.2017.1325801
34. Simon, D., Kriston, L., Loh, A., Spies, C., Scheibler, F., Wills, C. ve Harter, M. (2010). Confirmatory factor analysis and recommendations for improvement of the Autonomy Preference Index (API). Health Expectations, 13(3), 234-243. https://doi.org/10.1111/j.1369-7625.2009.00588.x
35. Sonnentag, S. ve Fritz, C. (2007). The recovery experience questionnaire: Development and validation of a measure for assessing recuperation and unwinding from work. Journal of Occupational Health Psychology, 12(3), 204-221. https://doi.org/10.1037/1076-8998.12.3.204
36. Stebbins, R. A. (2001). Serious leisure. Society, 38(4), 53-57.
37. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Boston, MA: Pearson.
38. Teng, H. Y. (2023). Job crafting, leisure crafting, and well-being among hospitality employees: The roles of work–leisure facilitation and conflict. International Journal of Hospitality Management, 111, 103460.
39. Tims, M., Bakker, A. B. ve Derks, D. (2012). Development and validation of the job crafting scale. Journal of Vocational Behavior, 80(1), 173-186. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2011.05.009
40. Tsaur, S. H., Yen, C. H. ve Chen, Y. T. (2021). Can leisure crafting enhance leisure engagement? The role of time structure and leisure type. Leisure Studies, 40(6), 747-763. https://doi.org/10.1080/02614367.2021.1926529
41. Tsaur, S. H., Yen, C. H., Yang, M. C. ve Yen, H. H. (2023). Leisure crafting: Scale development and validation. Leisure Sciences, 45(1), 71-91. https://doi.org/10.1080/01490400.2020.1783728
42. Ural, A. ve Kılıç, İ. (2021). Bilimsel araştırma süreci ve SPSS ile veri analizi. Ankara: Detay Yayıncılık.
43. Vapur, M. ve Yavuz, E. (2022). Boş zaman katılımının yaşam kalitesine etkisi: Boş zaman tatmini ve algılanan stresin aracılık rolü. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 5(3), 1252-1268.
44. Vassallo, M. ve Saba, A. (2015). Does money for grocery expenditure sway Italian consumers’ motivational values in predicting attitude towards eco-sustainable food products? Contemporary Management Research, 11(1), 3–22. https://doi.org/10.7903/cmr.13840
45. Wrzesniewski, A. ve Dutton, J. E. (2001). Crafting a job: Revisioning employees as active crafters of their work. Academy of Management Review, 26(2), 179-201. https://doi.org/10.5465/amr.2001.4378011
46. Yavuz, E., Vapur, M. ve Atay, S. D. (2023). Öğretmenlerin boş zaman katılımlarının iş-aile çatışmasına etkisi. Tourism and Recreation, 5(2), 194-202.
47. Yerlisu, L. T., Ağyar, E. ve Bahadır, Z. (2012). Yaşam tatmini, serbest zaman motivasyonu, serbest zaman katilimi: beden eğitimi ve spor öğretmenleri üzerine bir inceleme (Kayseri İli Örneği). Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 10(2), 53-59.
48. Yurcu, G., Kasalak, M. A. ve Akınc, Z. (2018). Turistlerin boş zaman motivasyonunu ve tatminini etkileyen faktörler: Beldibi örneği. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(2), 517-536.
49. Zorba, E. (2008). Türkiye’de rekreasyona bakış açısı ve gelişimi. Gazi Haber Dergisi, 52-55.