Cinsiyete Duyarlı Bütçelemenin Kadın Yoksulluğuna Etkisi: Kanada Örneği

Yıl 2026, Sayı: 88, 421 - 443, 29.01.2026

Merve Yolal

Öz

Bu çalışma, yoksullukla mücadelede cinsiyete duyarlı bütçelemenin dönüştürücü etkisini Kanada örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Yoksulluk kavramı yalnızca gelir yoksunluğuyla açıklanamayacak kadar çok boyutlu bir olgu olup, toplumsal cinsiyet ilişkileri hem yoksulluğun nedenleri arasında yer almakta hem de yoksulluk sürecinin sonuçlarını derinleştirmektedir. Kadınların yoksulluk deneyimleri ise özellikle bakım emeğinin görünmezliği, işgücü piyasasındaki eşitsizlikler ve sosyal güvenlik mekanizmalarına sınırlı erişim nedeniyle erkeklerden farklılaşmaktadır. Bu bağlamda, kamu maliyesi araçlarının ve özellikle bütçeleme süreçlerinin cinsiyet perspektifiyle yeniden tasarlanması sosyal adaletin inşasında stratejik bir önem taşımaktadır. Cinsiyete duyarlı bütçelemeyi Kanada uygulaması üzerinden ele alan bu çalışma, kamu politikalarında toplumsal cinsiyet perspektifinin kurumsallaştırılmasının kadınların yaşam fırsatlarını genişleten somut çıktılar ürettiğini ortaya koymaktadır. İncelenen model, kadınların ekonomik kaynaklara erişimini güçlendiren, kamusal hizmetlere katılımını artıran ve sosyal koruma mekanizmalarını daha kapsayıcı bir çerçeveye taşıyan bütüncül bir yönetişim yaklaşımı sunmaktadır. Kanada deneyiminden elde edilen nitel bulgular, cinsiyete duyarlı bütçelemenin yalnızca eşitlik odaklı normatif bir tutumdan ibaret olmadığını; aynı zamanda kadınların toplumsal konumunu iyileştiren ve politika sonuçlarını dönüştüren etkili bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Cinsiyete duyarlı bütçeleme , Yoksulluk , Cinsiyet eşitliği

The Effect of Gender-Sensitive Budgeting on Women’s Poverty: The Case of Canada

Öz

This study aims to examine the transformative impact of gender-responsive budgeting in the fight against poverty, using the case of Canada as a reference point. Poverty is a multidimensional phenomenon that cannot be explained solely by income deprivation; gender relations both contribute to the causes of poverty and exacerbate its consequences. Women's experiences of poverty differ significantly from those of men, particularly due to the invisibility of care work, inequalities in the labor market, and limited access to social security mechanisms. In this context, the redesign of public finance instruments—especially budgeting processes—from a gender perspective holds strategic importance in the pursuit of social justice. This study, which examines gender-responsive budgeting through the Canadian case, demonstrates that institutionalizing a gender perspective in public policy processes generates tangible outcomes that expand women’s life opportunities. The model under review offers a comprehensive governance approach that strengthens women’s access to economic resources, enhances their participation in public services, and advances social protection mechanisms toward a more inclusive framework. The qualitative evidence derived from the Canadian experience indicates that gender-responsive budgeting is not merely a normatively driven commitment to equality; it also functions as an effective instrument that enhances women’s social standing and transforms policy outcomes.

Anahtar Kelimeler

Gender-responsive budgeting , Poverty , Gender equality

Kaynakça

• Ak, M. (2016). Toplumsal bir olgu olarak yoksulluk. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 54, 296-306.
• Aksan, G. (2012). Yoksulluk ve yoksulluk kültürünün toplumsal görünümleri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27, 9-19.
• Bastos, A., Casaca, S. F., Nunes, F. ve Pereirinha, J. (2009). Women and poverty: A gender-sensitive approach. The Journal of Socio-Economics, 38(5), 764-778.
• Brenton, S. (2023). The institutionalization of gender budgeting and prospects for intersectional analysis. Public Money & Management, 43(6), 533-542. doi: 10.1080/09540962.2022.2159167
• Can, Y. (2017). Yoksulluk, yerel ve küresel eşitsizlikler. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 16(63), 1111-1126.
• Drolet, M. ve Rauh, K. (2024). Closing the gap? Assessing the labour market outcomes of unpartnered mothers in Canada. 25 Ağustos, 2025 tarihinde https://www150.statcan.gc.ca/n1/pub/75-006-x/2024001/article/00006-eng.pdf adresinden erişilmiştir.
• Elson, D. (1998). Integrating gender issues into national budgetary policies and procedures: some policy options. Journal of International Development, 10(7), 929-941.
• Elson, D. (2002). Gender responsive budget initiatives: Key dimensions and practical examples. K. Judd (Ed.), Gender responsive budget initiatives: Strategies, concepts and experiences. Gender Budget Initiatives içinde (ss. 15–29). United Nations Development Fund for Women.
• Employment and Social Development Canada (2019). Evaluation of the guaranteed income supplement, Phase 1 summary report. Strategic and Service Policy Branch.
• EIGE (2017). Gender Budgeting, Publications Office of the European Union, Luxembourg, doi: 10.2839/07916.
• Esen, Ö. ve Seren, G. Y. (2022). The impact of gender inequality in education and employment on economic performance in Turkey: evidence from a cointegration approach. Equality, Diversity and Inclusion: An International Journal, 41(4), 592-607.
• Government of Canada (2024a). Statement and impacts report on gender, diversity, and inclusion. 25 Ağustos, 2025 tarihinde https://budget.canada.ca/2024/report-rapport/gdql-egdqv-1-en.html adresinden erişilmiştir.
• 13. Government of Canada (2024b). Question period note: Female labour force participation in the early learning and child care system. 25 Ağustos,2025 tarihinde https://search.open.canada.ca/qpnotes/record/esdc-edsc,FCSD2024June001 adresinden erişilmiştir.
• Government of Canada (2025a). Women and gender equality Canada's 2025-26 departmental plan. 26 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.canada.ca/en/women-gender-equality/transparency/departmental-plans/2025-2026.html adresinden erişilmiştir.
• Government of Canada (2025b). Funding programs for women and gender equality. 26 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.canada.ca/en/women-gender-equality/funding/funding-programs.html adresinden erişilmiştir.
• Government of Canada (2025c). Newcomers to Canada and the CRA (19.03.2025). 26 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.canada.ca/en/revenue-agency/services/tax/international-non-residents/individuals-leaving-entering-canada-non-residents/newcomers-canada-immigrants.html adresinden erişilmiştir.
• Government of Canada (2025d). Child disability benefit (16.06.2025). 26 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.canada.ca/en/revenue-agency/services/child-family-benefits/child-disability-benefit.html adresinden erişilmiştir.
• Government of Canada (2025e). Canada caregiver credit (21.01.2025). 26 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.canada.ca/en/revenue-agency/services/tax/individuals/topics/about-your-tax-return/tax-return/completing-a-tax-return/deductions-credits-expenses/canada-caregiver-amount.html adresinden erişilmiştir.
• Government of Canada (2025f). Canada workers benefit (09.02.2024) 26 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.canada.ca/en/revenue-agency/services/child-family-benefits/canada-workers-benefit.html adresinden erişilmiştir.
• Government of Canada (2025g). Employment insurance maternity and parental benefits (04.02.2024). 26 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.canada.ca/en/services/benefits/ei/ei-maternity-parental.html adresinden erişilmiştir.
• Government of Canada (2025h). Allowance for the survivor (25.08.2025) 26 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.canada.ca/en/services/benefits/publicpensions/old-age-security/guaranteed-income-supplement/allowance-survivor.html adresinden erişilmiştir.
• Government of New Brunswick (2025). What is poverty? 26 Ağustos, 2025 tarihinde https://www2.gnb.ca/content/gnb/en/departments/esic/overview/content/what_is_poverty.html adresinden erişilmiştir.
• HSK (2025). İnsan hakları evrensel beyannamesi. 09 Aralık, 2025 tarihinde https://www.hsk.gov.tr/Eklentiler/Dosyalar/9a3bfe74-cdc4-4ae4-b876-8cb1d7eeae05.pdf adresinden erişilmiştir.
• Hinze, S. W. ve Aliberti, D. (2007). Feminization of poverty. In the Blackwell Encyclopedia of Sociology. John Wiley & Sons, Ltd. https://doi.org/10.1002/9781405165518.wbeosf046
• İncedal, S. (2013). Türkiye’de yoksulluğun boyutları: Mücadele politikaları ve müdahale araçları. [Yayımlanmış Uzmanlık Tezi]. T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü, Ankara.
• International Labour Organization (2024). Statistical brief. 09 Aralık, 2025 tarihinde https://www.ilo.org/sites/default/files/2024-10/GEDI-STAT%20brief_formatted_28.10.24_final.pdf?utm_ adresinden erişilmiştir.
• International Labour Organization (2025). What labour income reveals about gender inequalities at work. 09 Aralık, 2025 tarihinde https://ilostat.ilo.org/what-labour-income-reveals-about-gender-inequalities-at-work/?utm_ adresinden erişilmiştir.
• IOM (2008). Understanding gender sensitive budgeting. Switzerland: International organization for migration. 12 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.iom.int/sites/g/files/tmzbdl486/files/jahia/webdav/shared/shared/mainsite/published_docs/periodicals_and_newsletters/gsb_final_%20booklet.pdf adresinden erişilmiştir.
• Kahraman, A. B. ve Özsoy, E. (2021). Covid-19 döneminde derinleşen kadın yoksulluğu. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, 5(2), 1-20.
• Karakaya, H. (2020). Kadın yoksulluğu ve kadın yoksulluğunu besleyen unsurlar. Turkish Studies, 15(1), 307-325. doi: 10.29228/TurkishStudies.30173
• Karakaya, H. ve Gökkaya, V. B. (2024). Yoksulluk kavramı ve yoksulluğun kadınlaşmasını besleyen faktörler. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 4(2), 77-101.
• Koeber, C. ve Wright, D. W. (2006). Gender differences in the reemployment status of displaced workers human capital as signals that mitigate effects of bias. The Journal of Socio-Economics, 35, 780–796.
• Koç, B. (2018). Yoksullukla ilgili kavramlar. 10 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.bingol.edu.tr/documents/Academic/Ders%20Notu%20%209.pdf adresinden erişilmiştir.
• Leclerc, K. (2024). The poverty rate and low-income situation of older persons in Canada: An intersectional analysis. Studies on Gender and Intersecting Identities, Statistics Canada Catalogue No. 45-20-0002.
• Moghadam, V. M. (1998). The feminization of poverty in international perspective. The Brown Journal of World Affairs, 5(2), 225-249.
• Norton, A. ve Elson, D. (2002). What's behind the budget? Politics, rights and accountability in the budget process. Overseas Development Institute.
• OECD (2017). The pursuit of gender equality: An uphill battle. Paris: OECD Publishing, Paris. http://dx.doi.org/10.1787/9789264281318-en
• OECD (2020). OECD Journal on budgeting. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/59ff7e16-en
• OECD (2023a). Gender budgeting in OECD countries 2023. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/647d546b-en.
• OECD (2023b). OECD best practices for gender budgeting. 12 Ağustos, 2025 tarihinde https://one.oecd.org/document/GOV/SBO(2023)2/en/pdf adresinden erişilmiştir.
• OECD (2024). Green budgeting in the government of Canada. 12 Ağustos, 2025 tarihinde https://read.oecd-ilibrary.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/09/green-budgeting-in-the-government-of-canada_5e93cd86/1a110ac3-en.pdf adresinden erişilmiştir.
• OHCHR (1979). Convention on the elimination of all forms of discrimination against women New York. 10 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-elimination-all-forms-discrimination-against-women adresinden erişilmiştir.
• Özdemir, A. ve Erol, H. (2023). A general overview on women's poverty in the world. Business Economics and Management Research Journal, 6(3), 270-284.
• Pearce, D. (1989). The feminization of poverty: Women, work and welfare. Washington, DC.: Institute For Women’s Policy Research.
• Pressman, S. (2003). Feminist explanations for the feminization of poverty. Income Study Working Paper Series, Working Paper No. 351. Luxembourg.
• Statistics Canada (2023). Women and Canada's gross domestic product: A growing contribution. (07.03.2023). 17 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.statcan.gc.ca/o1/en/plus/3149-women-and-canadas-gross-domestic-product-growing-contribution adresinden erişilmiştir.
• Statistics Canada (2025). Low income statistics by age, sex and economic family type. 17 Ağustos, 2025 tarihinde https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1110013501&pickMembers%5B0%5D=1.1&cubeTimeFrame.startYear=2015&cubeTimeFrame.endYear=2023&referencePeriods=20150101%2C20230101 adresinden erişilmiştir.
• Stotsky, J. (2016). Gender budgeting: fiscal context and current outcomes. International Monetary Fund Working Paper No.149. Washington DC.
• Şeren Kurular, G. Y. (2018). Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçe politikalarının feminist kökenleri. Fe Dergi, 10(1), 94-108.
• Şener Ü. (2012). Kadın yoksulluğu. Mülkiye Dergisi, 36(4), 51–67.
• Türk, T. ve Ünlü, H. (2016). Yoksullukla mücadele politikaları: 2000 sonrası Türkiye örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 7(14), 92-104.
• Uçar, C. (2011). Kadın yoksulluğu ile mücadelede sosyal politika araçları ve etkinlikleri [Yayımlanmış Uzmanlık Tezi]. T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü, Ankara.
• United Nations (2025a). Millennium development goals and beyond 2015. 17 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.un.org/millenniumgoals/ adresinden erişilmiştir.
• United Nations (2025b). Sustainable development goals. 17 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.un.org/sustainabledevelopment/gender-equality/ adresinden erişilmiştir.
• UNDP (2024). Global multidimensional poverty index 2024: Poverty amid conflict. 17 Ağustos, 2025 tarihinde https://hdr.undp.org/system/files/documents/hdp-document/mpireport2024en.pdf adresinden erişilmiştir.
• UN Women (2024a). What is gender-responsive budgeting? 17 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.unwomen.org/en/articles/explainer/what-is-gender-responsive-budgeting adresinden erişilmiştir.
• UN Women (2024b). Progress on the sustainable development goals: The gender snapshot 2024. 17 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.unwomen.org/sites/default/files/2024-09/progress-on-the-sustainable-development-goals-the-gender-snapshot-2024-en.pdf adresinden erişilmiştir.
• UN Women (2025). Progress on the sustaınable development goals the gender snapshot 2025. 10 Aralık, 2025 tarihinde https://unstats.un.org/sdgs/gender-snapshot/2025/GenderSnapshot2025.pdf?utm_ adresinden erişilmiştir.
• UNSDG (2025). The Beijing declaration and platform for action at 30, and why that matters for gender equality. 21 Ağustos, 2025 tarihinde https://unsdg.un.org/latest/stories/beijing-declaration-and-platform-action-30-and-why-matters-gender-equality#:~:text=The%20Beijing%20Platform%20for%20Action%20considers%20gender%20equality%20the%20basis,talk%2C%20as%20its%20name%20explains adresinden erişilmiştir.
• Yakar Önal, A. (2021). Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme. Ankara: CEİD Yayınları.
• Worldbank (2005). Getting to know the World Bank: A guide for young people. 09 Aralık, 2025 tarihinde https://documents1.worldbank.org/curated/en/808861468156889120/pdf/344260REVISED0101OFFICIAL0USE0ONLY1.pdf?utm_ adresinden erişilmiştir.
• Worldbank (2025a). Poverty and inequality. 19 Ağustos, 2025 tarihinde https://datatopics.worldbank.org/world-development-indicators/themes/poverty-and-inequality.html adresinden erişilmiştir.
• WorldBank (2025b). Measuring poverty. 19 Ağustos, 2025 tarihinde https://www.worldbank.org/en/topic/measuringpoverty adresinden erişilmiştir.