Suriye Arap Cumhuriyeti İçin Bir Yönetim Modeli Önerisi

Öz

634’te bir İslam toprağı hâline gelen Suriye, 12. yüzyılda Türklerin hâkimiyetine girmeye başlamış ve 1516’da ise Osmanlının bir eyaleti hüviyetine kavuşmuştur. Mondros Ateşkes Mütarekesi ile önce İngilizlerin ardından Fransızların sömürgesi olmuştur. Suriye toprakları hem Osmanlı İmparatorluğu hem de Türkiye Cumhuriyeti için her dönem önem arz etmiştir. 1941’de Suriye Cumhuriyeti’nin kurulmasının akabinde bu ülkedeki çeşitli gruplar iktidar mücadelesine girişmişlerdir. 1970’te ise Hafız Esad liderliğindeki Baas sosyalistleri iktidarı ele geçirmişlerdir. Baba ve oğul Esad, 8 Aralık 2024’e değin iktidarı gayrihukuki, gayriinsani ve antidemokratik şekillerle yönetmişlerdir. Suriye, 55 yıllık Baas yönetimi boyunca Türkiye’nin tüm dostane girişimlerine rağmen kışkırtıcı bir politika izlemiştir. Dahası Ak Parti iktidarı, Suriye’de refah ortamının oluşmasına yönelik pek çok politika yürütmesine karşın bu ülkede bir anda katliamlar başlamıştır. Devlet eliyle yaşatılan bu terör sonucunda ülkedeki siviller ve muhalifler vatanlarını terk etmek zorunda kalmışlardır. Bu yaşananlara insani yönden yaklaşan tek aktör ise Türkiye olmuştur. Türkiye, devlet ve yönetim geleneği açısından dünyanın en önde gelen ülkelerindendir bu nedenle Suriye’nin yeniden inşa sürecinde başat rol oynamalıdır. Bununla birlikte Suriye’de meydana gelen her bir gelişme Türkiye’nin güvenliği için oldukça önemlidir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizine başvurulmuş, tarihsel bir perspektifte bölgedeki diğer ülkeler de incelenerek yeni sistemin inşası nasıl olmalıdır sorusuna yanıt aranmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Cumhuriyeti
• Suriye
• Siyasal sistem
• Ulus inşa
• Merkez-Yerel ilişkisi

A Proposed Governance Model for the Syrian Arab Republic

Öz

Syria, which became an Islamic land in 634, began to come under the domination of the Turks in the 12th century and, in 1516, became a province of the Ottoman Empire. With the Armistice of Mudros, it first fell under British and then French colonial rule. Syrian territory has always held significant importance for both the Ottoman Empire and the Republic of Türkiye. Following the establishment of the Syrian Republic in 1941, various groups within the country entered into a struggle for power. In 1970, the Ba'ath socialists led by Hafez al-Assad seized power. The Assad family father and son ruled until 8 December 2024 through unlawful, inhumane, and undemocratic practices.Throughout 55 years of Ba'ath rule, Syria pursued a provocative policy despite Türkiye’s friendly initiatives. Moreover, although the AK Party government implemented numerous policies aimed at fostering an environment of prosperity in Syria, mass killings unexpectedly began in the country. As a result of this state-sponsored terror, civilians and opposition groups were forced to leave their homeland. Türkiye became the only actor that approached these events from a humanitarian perspective. Türkiye is one of the leading countries in the world in terms of state and governance tradition; therefore, it should play a central role in Syria’s reconstruction process. Furthermore, every development in Syria is of great importance for Türkiye’s security. In this study, document analysis—one of the qualitative research methods—was employed, and by examining other countries in the region from a historical perspective, the question of how the new system should be constructed was explored.

Anahtar Kelimeler

• Republic of Türkiye
• Syria
• Political system
• Nation-Building
• Central–Local relations

Kaynakça

1. Akgün, B. (Ed.). (2012). Suriye krizi’nde bölgesel ve küresel aktörler (Perspektifler, sorunlar ve çözüm önerileri). SDE Uluslararası İlişkiler Programı Koordinatörlüğü.
2. Akyılmaz, G. ve Cin, H. (1995). Tarihte toplum ve yönetim tarzı olarak feodalite ve Osmanlı düzeni. Konya: Selçuk Üniversitesi Basımevi Yayınları.
3. Arsava, F. (2007). İsviçre’nin tarafsızlık statüsü ışığında AB üyeliğine bakış. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(1-2), 529-550.
4. Aslan, M., Marzouk, N., Yeşiltaş, M., Çütcü, İ., ve Seifan, S. (2025). Suriye’nin Kuzeybatısında Yeniden Yapılandırma Süreci (2016-2024). (262. SETA Yayınları 2025). Erişim adresi: https://www.setav.org/suriyenin-kuzeybatisinda-yeniden-yapilandirma-sureci-2016-2024.
5. Atacan, B. (2025). Suriye’nin tarihsel ve sosyo-politik dönüşümü: Kültürel miraz, modern krizler ve gelecek perspektifleri. Avrasya Dosyası, 15(2), 1-27.
6. Berktay, H. (1983). Kabileden feodalizme. İstanbul: Kaynak Yayınları.
7. Çakmaktaş, N., Orhan, O., Teke, R.T., ve Dönertaş, M. (2025). Suriye’de devrimin ilk altı ayı: meşruiyet ve istikrar inşası. (44. ORSAM 2025). Erişim adresi: https://orsam.org.tr/yayinlar/suriyede-devrimin-ilk-alti-ayi-mesruiyet-ve-istikrar-insasi/
8. Decker, F. (2003). Parlamentarisch, praesidentiell oder semi-praesidentiell? Beilage zur Wochenzeitung Das Parlament. (ss. 16-23).

9. Duverger, M. (1992). A New Political System Model. A. Liiphart (Ed.), Parliamentary versus Presidential Government içinde (ss. 142-149). New York: Oxford Readings in Politics and Government.
10. Marshall, S. (2005). Parlamentarismus. Winand Gellner (Ed.). Baden-Baden.
11. Gözler, K. (2013). Anayasa hukukuna giriş genel esaslar ve türk anayasa hukuku. Bursa: Ekin Basım Dağıtım Yayın.
12. Hesselberger, D. (1995). Das grundgesetz. Berlin.
13. Hobbes, T. (2014). Elementa Philosophica De Cive - Yurttaşlık felsefesinin temelleri. (D. Zarakolu, Çev.). İstanbul: Belge Yayınları.
14. Işık, A. (2022, Aralık). 1921 Anayasası'nda Rousseau etkisi. 1921 Anayasası’nın Kabul Edilişinin 100. Yılı Ulusal Sempozyumu içibde (ss. 149-163). Ankara: TBMM Basımevi. Erişim adresi https://isamveri.org/pdfsbv/G01453/2022/2022_ISIKA.pdf
15. Köse, T. (2025). Suriye’de barış ve istikrarın sağlanması için yol haritası. Millî İstihbarat Akademisi, Ankara.
16. Oppenheimer, F. (1997). Devlet. (A. Şenel ve Y. Sabuncu, Çev.). İstanbul: Engin Yayıncılık.
17. Orhan, S. (2023). Suriye’de barış inşası için muhtemel bir anayasal tasarım. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8(2), 523-571.
18. Özçelik, S. (1950). Avrupa feodalitesinin siyasî ve iktisadî mahiyeti. İstanbul Hukuk Fakültesi Mecmuası, 16(1-2), 320-360.
19. Sartori, G. (1994). Comparative constitutional engineering. An Inquiry into structures, ıncentives and outcomes. New York.
20. Seignobos, C. (1940). Avrupa kavimlerinin mukayeseli tarihi I. (H.C. Yalçın, Çev.). İstanbul: Kanaat Kitapevi.
21. Üstel, F. (2016). Makbul vatandaş’ın peşinde, II. Meşrutiyet'ten bugüne vatandaşlık eğitimi. Ankara: İletişim Yayınları.