Historical Development Path and Human Development: An ARDL Analysis of the Determinants of Economic Growth in Kazakhstan

Yıl 2026, Sayı: 89 , 416 - 432 , 30.04.2026

Vahdet Tarakçı , İbrahim Külünk

https://izlik.org/JA37PR86WW

Öz

This study jointly examines Kazakhstan’s historical development path and the effect of human development indicators on economic growth in the post-independence period. The main research question is how education and health indicators shape long-run per capita income in Kazakhstan, a country whose development trajectory has been marked by colonial incorporation, central planning, and transition to a market economy. The article argues that natural resource-based growth alone cannot generate sustainable and inclusive development, and that human development indicators strengthening human capital are key determinants of the quality of growth. After discussing the historical background from the 1917 October Revolution to the Soviet period and the post-1991 restructuring process, annual data for 1994-2024 on per capita income, mean years of schooling, and life expectancy at birth are analysed through the ARDL approach. The findings indicate that life expectancy at birth and mean years of schooling have a positive and statistically significant long-run effect on per capita income. The relatively stronger education coefficient highlights the strategic importance of human capital investments for sustainable development in Kazakhstan.

Anahtar Kelimeler

Kazakhstan , History , Economy , Development , Human Development

Tarihsel Kalkınma Patikası ve İnsani Gelişim: Kazakistan’da Ekonomik Büyümenin Belirleyicileri Üzerine Bir ARDL Analizi

https://izlik.org/JA37PR86WW

Öz

Bu çalışma, Kazakistan’ın tarihsel kalkınma patikasını ve bağımsızlık sonrası dönemde insani gelişim göstergelerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisini birlikte incelemektedir. Çalışmanın temel araştırma sorusu, tarihsel olarak sömürgecilik, merkezî planlama ve piyasa ekonomisine geçiş gibi kırılmalar yaşayan Kazakistan’da eğitim ve sağlık göstergelerinin kişi başına gelir üzerindeki uzun dönemli etkisinin nasıl şekillendiğidir. Bu çerçevede çalışma, doğal kaynak temelli büyümenin tek başına sürdürülebilir ve kapsayıcı bir kalkınma üretmeye yetmediğini; beşerî sermayeyi güçlendiren insani gelişim göstergelerinin büyümenin niteliğini belirleyen temel unsurlar olduğunu ileri sürmektedir. 1917 Ekim Devrimi’nden Sovyet dönemine ve 1991 sonrası yeniden yapılanma sürecine uzanan tarihsel arka plan değerlendirildikten sonra, 1994-2024 dönemine ait kişi başına gelir, ortalama okula gitme yılı ve doğumda yaşam beklentisi verileri ARDL yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular, doğumda yaşam beklentisi ile ortalama okul yılı değişkenlerinin kişi başına gelir üzerinde uzun dönemli, pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Özellikle eğitim değişkeninin katsayısının daha yüksek olması, Kazakistan’da sürdürülebilir kalkınma açısından beşerî sermaye yatırımlarının stratejik önemini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kazakistan , Tarih , Ekonomi , Kalkınma , İnsani Gelişim

Kaynakça

• Abdildaev, B. (2008) Kazakistan’da XIX-XX. yüzyıllarda sosyo-ekonomik dönüşüm. Almatı: Kazak Üniversitesi Yayınları.
• Aibyn. (2011) Entsiklopediya. Bas redaktory B.Ö. Jaqyp. Almaty: Qazaq entsiklopediyasy.
• Barro RJ (1991) Economic growth in a cross section of countries. The Quarterly Journal of Economics. 106(2), 407-443.
• Barro RJ. (2013) Health and economic growth. Annals of Economics and Finance. 14(2), 329-366.
• Azomahou, T. T., Boucekkine, R., Diene, B. (2009). A closer look at the relationship between life expectancy and economic growth. International Journal of Economic Theory, 5(2), 201-244.
• Chakraborty S. (2004). Endogenous lifetime and economic growth. Journal of Economic Theory. 116(1), 119-137.
• Çalışkan, Ş., Karabacak, M., Meçik, O. (2013). Türkiye’de eğitim-ekonomik büyüme ilişkisi: 1923-2011 (Kantitatif bir yaklaşım). Yönetim Bilimleri Dergisi, 11(21), 29-48.
• Davies, R. W. (1994). The Soviet Economy in turmoil, 1929-1930. Cambridge, MA: Harvard University Press.
• Davies, R. W. (1996). The Soviet Economy in turmoil, 1929-1930. Cambridge, MA: Harvard University Press.
• Deyon, P. (1969). Le Mercantilisme. Paris: Flammarion.
• Dickey, D. A., Fuller, W. A., (1979) Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root, Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427-431.
• Engle, R. F., Granger, C. W. (1987). Co-integration and error correction: representation, estimation, and testing. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 55(2), 251-276.
• Fitzpatrick, S. (1994) The Russian revolution. Oxford: Oxford University Press.
• Fogel RW (1994) Economic growth, population theory, and physiology: the bearing of long term processes on the making of economic policy. The American Economic Review, 84(3): 369-395.
• Han, E., Kaya, A. A. (2008) Kalkınma ekonomisi teori ve politika. Nobel Akademik Yayıncılık.
• IMF (1995) Republic of Kazakhstan: Recent economic developments. Washington, DC: International Monetary Fund.
• İHKİB (2025) Kazakistan ülke raporu, https://www.ihkib.org.tr/content/files/uploads/52/2025-07-kazakistan-ulke-bilgi-notu.pdf
• Jarque, C., M., Bera, A., K. (1980). Efficient tests for normality, homoscedasticity and serial independence of regression residuals. Economics Letters, 6(3), 255-259.
• Johansen, S., Juselius, K. (1990). Maximum likelihood estimation and inference on cointegration—with appucations to the demand for money. Oxford Bulletin of Economics and statistics, 52(2), 169-210.
• Kara, O. (2024). Türkiye'de özel sağlık sigortası şirketlerinin prim toplama başarısında enflasyonun etkisi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 23(4), 1571-1586.
• Kindler, R. (2018). Stalin’s nomads: Power and famine in Kazakhstan. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press.
• Korkmaz, S., Kulunk, I. (2016). Granger causality between life expectancy, education and economic growth in OECD countries. Economic Research Guardian, 6(1), 2-17.
• Kozybayev, M. (2010). Kazakstan tarihi (XIX-XX. Yüzyıllar). Almatı: Atamura Yayınları. (Козыбаев, М. История Казахстана. Алматы.)
• Kunze, L. (2014). Life expectancy and economic growth. Journal of Macroeconomics, 39, 54-65.
• Lucas, E. (1988). On the mechanics of economic development. Journal of Monetary Economics. 22, 3-42.
• Mahumud, RA, Rawal, LB, Hossain, G, Hossain, R, Islam, N. (2013). Impact of life expectancy on economics growth and health care expenditures: A Case of Bangladesh. Universal Journal of Public Health. 1(4): 180-186.
• Mankiw, NG, Romer, D, Weil, D (1992). A Contribution to the empirics of economic growth. Quarterly Journal of Economics, 107, 407-437.
• Morrison, A. (2015). Russian Rule in Samarkand 1868-1910: A Comparison with British India. Oxford: Oxford University Press.
• Nove, A. (1992). An Economic History of the USSR, 1917-1991. London: Penguin Books.
• Ohayon, I. (2006). La sédentarisation des Kazakhs dans l’URSS de Staline. Paris: Maisonneuve & Larose.
• Olcott, M. B. (1995). The Kazakhs. Stanford: Hoover Institution Press.
• Perasan, M.H., Shin, Y., and R.J. Smith (2001) Bounds testing approaches to the analysis of level relationships, Journal of Applied Econometrics 16(3): 289-326.
• Hansen, B. E., Phillips, P. C. (1988). Estimation and inference in models of cointegration: A simulation study. Yayın evi ???
• Phillips P. C. B. ve Perron P. (1988). Testing for a unit root in time series regression, Biometrica, 75(2), 335-346.
• Pianciola, N. (2004). Famine in the steppe: the collectivization of agriculture and the Kazak herdsmen, 1928-1934. Cahiers du Monde Russe, 45(1-2), 137-192.
• Pomfret, R. (2006). The Central Asian economies since ındependence. Princeton: Princeton University Press.
• Reinhart, VR (1999). Death and taxes: Their implications for endogenous growth. Economics Letters. 62, 339-345.
• Romer, PM. (1989). Human capital and growth: Theory and evidence. NBER Working Paper. 3173.
• Romer, PM (1990). Endogenous technological change. Journal of Political Economy, 98(5), 71-102.
• Tarı, R., Beşballı, S. G. (2016). Nicel ve nitel ölçütleriyle eğitim-iktisadi büyüme ilişkisi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 30(2)375-401.
• Tilak, J. B. (1989). Education and Its Relation to Economic Growth, Poverty, and Income Distribution: Past Evidence and Further Analysis. World Bank Discussion Paper 46. Publications Sales Unit, Department F, World Bank, 1818 H Street NW, Washington, DC 20433.
• Tiryaki, H. N., Ekinci, A. (2023). Nüfus, yaşam beklentisi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin ARDL yöntemi ile analizi: Türkiye örneği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 481-500.
• Turan, B (2020). Life expectancy and economic development: Evidence from microdata. Review of Development Economics, 24(3), 949-972.
• UNDP (2025). https://hdr.undp.org/ (Erişim Tarihi: 20/01/2026)