An Examination of Extratextual Elements in Historical Works in the Âtıf Efendi Collection

Öz

The Âtıf Efendi Library, founded in 1742 by Defterdar Mustafa Âtıf Efendi, houses numerous manuscript and printed works on social, natural, and religious sciences, including history, literature, jurisprudence, theology, mathematics, psychology, and sociology. Manuscripts serve as the subject of studies such as critical editions and facsimiles, and also provide opportunities for codicology studies independent of the texts. Extra-textual elements, which have been the subject of various studies in recent times, make significant contributions to book culture, history, and other sciences. This study examines the non-book records (such as copying notes, ownership marks, negotiations, evaluations, etc.) found in manuscripts on history in the Âtıf Efendi collection. In the first part of the research, which consists of two sections, manuscript descriptions and paratext information are presented based on inventory numbers. In this part, the first and last pages of the manuscripts under review were examined one by one to identify the records contained in the copy. Textual elements containing different types of information were classified according to their content and examined. The second part sets out quantitative data, organized under four subheadings and presented through graphs. As a result, a range of social and intellectual data relating to manuscript culture has been brought to light. These include profiles of copyists, networks of manuscript owners, chronologies of authorship and copying, as well as evidence concerning which works were read and discussed and for whom manuscripts were commissioned.

Anahtar Kelimeler

• Âtıf Efendi
• Book
• Collection
• Manuscripts notes
• Manuscritp

Destekleyen Kurum

Eskişehir Osmangazi University Scientific Research Projects Commission

Proje Numarası

SDK-2024-3001

Etik Beyan

There is no requirement to obtain ethics committee approval for this study. Ethics committee approval is not available.

Teşekkür

I would like to thank the project supports for our doctoral thesis.

Âtıf Efendi Koleksiyonundaki Tarih Eserlerinde Metin Dışı Unsurların İncelenmesi

Öz

Defterdar Mustafa Âtıf Efendi tarafından 1742’de kurulan Âtıf Efendi Kütüphanesi’nde tarih, edebiyat, fıkıh, kelam, matematik, psikoloji, sosyoloji gibi sosyal, fen ve dini biimlere ait birçok yazma ve matbu eserler bulunmaktadır. Yazma ve nadir eserlerin çalışma kapsamında önemli bir alan da metin dışı unsurlardır. Son dönemde farklı çalışmalara konu olan metin dışı kayıt türleri önemli bilgileri içermekte, kitap kültürüne ve özellikle de biyografi çalışmalarına dolayısıyla tarih alanına dair farkı bilgileri ihtiva etmektedir. Bu çalışmada Âtıf Efendi koleksiyonundaki tarih konulu yazma eserlerde yer alan kitap dışı kayıtları (istinsah, temellük, müzakere, mütalaa vb.) incelemektedir. İki bölümden oluşan araştırmanın ilk kısmında demirbaş numaraları esas alınarak nüsha tanımlamaları ve parateks bilgileri sunulmuştur. Bu bölümde incelenen yazma eserlerin ilk sayfaları ve son sayfaları tek tek incelenerek nüshada yer alan kayıtlar belirlenmiştir. Farklı bilgi türlerini ihtiva eden metin dışı unsurlar içeriğine göre sınıflandırılarak incelenmiştir. İkinci bölümde ise dört alt başlıkta grafiklerle nicel veriler ortaya konulmuştur. Çalışma sonucunda müstensih profilleri, eser mâlikleri ağı, telif ve istinsah kronolojisi ile hangi eserlerin okunup tartışıldığı, kimler için nüsha yazdırıldığı gibi yazma kültürüne dair sosyal ve entelektüel veriler açığa çıkarılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Âtıf Efendi
• Kitap
• Koleksiyon
• Yazma eserler
• Kuyûdât

Destekleyen Kurum

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyonu

Proje Numarası

SDK-2024-3001

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul izni alma gerekliliği yoktur. Etik kurul izni bulunmamaktadır.

Teşekkür

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyonu'na doktora tezimize proje desteklerinden dolayı teşekkür ederim.

Kaynakça

1. Ahmed b. Yusuf. Fütâhatü’l-Murâdiye fi’l-Ciheti’l-Yemeniye. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1912. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375415.
2. Altıparmak, Çıkrıkçızâde Mehmed b. Mehmed el-Üskübî. Terceme-i Me‘âriü’n-Nübüvve fî Medârici’l-Fütüvve. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1823. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375322.
3. İbn Asâkir, Ebû’l-Kâsım Ali. b. Hasan ed-Dımaşkî eş-Şafi’î. Târîhu Medîneti Dımaşk. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1814. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375313.
4. İbn Asâkir, Ebû’l-Kâsım Ali. b. Hasan ed-Dımaşkî eş-Şafi’î. Târîhu Medîneti Dımaşk. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, Âtıf Efendi 1815. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375314.
5. İbn Asâkir, Ebû’l-Kâsım Ali. b. Hasan ed-Dımaşkî eş-Şafi’î. Târîhu Medîneti Dımaşk. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, Âtıf Efendi 1819. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375318.
6. İbnü’l-Esîr, Ebu’l-Hasen İzzüddîn Alî b. Muhammed b. Muahmmed eş-Şeybânî el-Cezerî. el-Kâmil Fi’t-Târih. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1852. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375352.
7. İbnü’l-Esîr, Ebu’l-Hasen İzzüddîn Alî b. Muhammed b. Muahmmed eş-Şeybânî el-Cezerî. el-Kâmil Fi’t-Târih. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1852-M. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375353.
8. İbnü’l-Esîr, Ebu’l-Hasen İzzüddîn Alî b. Muhammed b. Muahmmed eş-Şeybânî el-Cezerî. el-Kâmil Fi’t-Târih. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1853. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375354.

9. İbnü’l-Esîr, Ebu’l-Hasen İzzüddîn Alî b. Muhammed b. Muahmmed eş-Şeybânî el-Cezerî. el-Kâmil Fi’t-Târih. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1854. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375355.
10. İbn Ganim, Nûreddin Ali b. Muhammed b. Ali el-Kâhiri el-Makdisi. Nûru’ş-Şem’a fî Ahkâmi’l-Cum’a. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Ayasofya Koleksiyonu, Ayasofya 1174. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/200336.
11. İbn Haldûn, Ebû Zeyd Veliyyüddin Abdurrahman b. Muhammed b. Muhammed b. Hasen el-Hadramî el-Mağribî et-Tûnisî. Kitâbü’l-İber ve Dîvânü’l-Mübtede ve’l-Haber fî Eyyâmi’l-Arab ve’l-Acem ve’l-Berber ve men Âsarahüm min Zevi’s-Sultâni’l-Ekber. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1936. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375442.
12. İdris-i Bitlisi, Kemâleddin İdris b. Hüsâmeddin Ali el-Bitlisî. Heşt Bihişt. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1946. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375452.
13. İdris-i Bitlisi, Kemâleddin İdris b. Hüsâmeddin Ali el-Bitlisî. Heşt Bihişt. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1947. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375453.
14. İdris-i Bitlisi, Kemâleddin İdris b. Hüsâmeddin Ali el-Bitlisî. Heşt Bihişt. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1948. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375454.
15. İbnü’ş-Şıhne, Ebu’l-Velîd Muhibbuddin Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd es-Sekafî el-Halebî. Ravzu’l-Menâzır fî İlmi’l-Evâili ve’l-Evâhir. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1889. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375391.
16. Kâtib Çelebi, (Hacı Halife), Mustafa b. Abdullah el-İstanbulî. Takvîmü’t-Tevârîh. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1873. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375374.
17. Kermî, Zeynüddin Mer’i b. Yusuf b. Ebû bekir el-Kermî el-Makdisî. Nüzhetü’n-Nâzrîn fi Tarîhi men veli Mısr mine’l-Hulefâ ve’s-selâtin. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1941. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375447.
18. Kınalızâde Ali Çelebi, Alâ’eddin Ali b. Emrullah b. Abdulkâdir el-Hamîdî el-Hınnâ’î er-Rumî. Tezkiretü’ş-Şu‘arâ,- Risâle fî Taksîmi’l-Mecâz. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 2016. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375555.
19. Makrîzî, Takiyüddin el-Makrîzî, Ebu’l-Abbas Takıyüddin Ahmed b. Ali b. Abdülkadir Makrîzî el-Hüseynî, el-Âbîdî, TÜYEK, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1916. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375419.
20. Makrîzî, Takiyüddin el-Makrîzî, Ebu’l-Abbas Takıyüddin Ahmed b. Ali b. Abdülkadir Makrîzî el-Hüseynî, el-Âbîdî, TÜYEK, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1917. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375420.
21. Makrîzî, Takiyüddin el-Makrîzî, Ebu’l-Abbas Takıyüddin Ahmed b. Ali b. Abdülkadir Makrîzî el-Hüseynî, el-Âbîdî, TÜYEK, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1918. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375421.
22. Makrîzî, Takiyüddin el-Makrîzî, Ebu’l-Abbas Takıyüddin Ahmed b. Ali b. Abdülkadir Makrîzî el-Hüseynî, el-Âbîdî, TÜYEK, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1921. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375424.
23. Makrîzî, Takiyüddin el-Makrîzî, Ebu’l-Abbas Takıyüddin Ahmed b. Ali b. Abdülkadir Makrîzî el-Hüseynî, el-Âbîdî, TÜYEK, Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Ali Emiri TRH 553. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/168705.
24. Minhacı, Şemseddin Muhammed b. Ahmed b. Ali es-Suyûtî el-Minhacı eş-Şâfi’î. İthâfü’l-Ehıssâ’ bi-Fezâ’ili’l-Mescidi’l-Aksâ. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1799, https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375293.
25. Müneccim, Kemal b. Celâl Müneccim, TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1861 https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375362.
26. Na’îmâ, Mustafa b. Muhammed b. Ali el-Halebî. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1858. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375355.
27. Nazmîzâde (Murtazâ), Hüseyin b. Ali el-Bağdâdî, el-İstanbulî. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1894. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375396.
28. Nazmîzâde (Murtazâ), Hüseyin b. Ali el-Bağdâdî, el-İstanbulî. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1895. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375397.
29. Nîsâbûrî, Ebû Abdullah Hamidüddin Mahmûd b. Ömer en-Necâtî en-Nîsâbûrî. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1892. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375394.
30. Suyûtî, Ebu’l-Fazl Celâlüddin Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-Süyûtî eş-Şâfii, TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1843. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375343.
31. Suyûtî, Ebu’l-Fazl Celâlüddin Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-Süyûtî eş-Şâfii, TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1877. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375378.
32. Suyûtî, Ebu’l-Fazl Celâlüddin Abdurrahmân b.Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-Süyûtî eş-Şâfii, TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1931. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375437.
33. Suyûtî, Ebu’l-Fazl Celâlüddin Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-Süyûtî eş-Şâfii, TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 2500. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/376315.
34. Şeyzerî, Ebu’l-Hasen Ali b. Ca’fer. Muhtasaru Kitâbi’l-Büldân. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu 1718. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375188.
35. Târîh-i Selanikî, TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1844. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375344.
36. Târîh-i Sultân Selîm Hân, TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1845. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375345.
37. Târîh-i Taberî ve Sagîr Tercümesi, TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1846https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375346.
38. Terceme-i Şerh-i Risâle-i İbn-i Zeydûn. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1864. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375365.
39. Üsâme b. Reşîd b. Ali b. Mukalled. Kitâbü Sîreti'l-Ömer b. Ömer b. el-Hattâb. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1757. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375241.
40. Vâkıdî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ömer el-Vakıdî, TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1913. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375416.
41. Vassâf, Şerefüddin Abdullah b. İzzeddin Fazlullah b. Ebû Na‘îm el-Yezdî, TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1859. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375360.
42. Zevzenî, Muhammed b. Ali Muhammed el-Hatib ez-Zevzenî. TÜYEK, İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1863. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375364.
43. Adalıoğlu, H.H., (2018). Karamânî İbrahim Bey ve bir kitap mütâlaası. Ermenek Araştırmaları-I Arkeoloji-Sanat Tarihi-Tarih. Konya: 173-183.
44. Ağarı, M. (2003). Ya’kubî’nin Kitabu’l-Buldân’ı. EKEVE Akademi Dergisi, 7(17 Güz), 187-198.
45. Aktepe, M. Münir. (1995), Enverî, Sadullah. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 11, ss. 268-270). İstanbul: TDVİAM.
46. Altıkulaç, T. (2013). Zehebi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 44, ss. 180-188). İstanbul: TDVİAM.
47. Atik, K. (1990). el-Akvâlü’l-Müselleme fi Gazâvâti’l- Mesleme (Metin-Dizin). [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.
48. Aslan, A. (2024). Ebûbekir B. Rüstem Eş-Şirvânî örneğinde XVIII. Yüzyıl devlet adamlarının kitap merakı ve kitabın dolaşımı. [Yayınlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensitüsü, İstanbul.
49. Aslan, A. (2026 ). Yazma eserlerde mülkiyet ve temellük kayıtları, Reisilküttâb Ebu Bekir Eş-Şirvâni Kitaplığı. TÜYEK Yayınları: 279.
50. Aslan, H. (2013). Celâlzâde Mustafa’nın Tercüme-i Me’âricü’n-Nübüvve adlı eseri metin-sözlük-özel adlar dizini-esmâ-yı latîfe. [Yayınlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensitüsü, İstanbul.
51. Aslan, R. (2021). Suyûtî’nin hadis ilmindeki kadın hocaları. Marife Bilimsel Birikim, (Kış), 127-143.
52. Ayğan, F. (2016). Osmanlı Dönemi nübüvvet literatürü. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 14(27), 133-174.
53. Başar, O.S. (2021). Kâtip Çelebi’nin Takvimü’t-Tevârih’i (Metin-İnceleme). [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensitüsü, İstanbul.
54. Bilgin, O. (2011). Temellük ve tesâhüb kaydı. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 40, ss. 411-412). İstanbul: TDVİAM.
55. Çaldak, S. (2006). Nergisî. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 32, ss. 560-562). İstanbul: TDVİAM.
56. Çoban, H. (2020). İbn Nübâte el-Mısri ve Serhu’l- ‘Uyûn fî Şerhi Risâleti İbn Zeydûn adlı eserlerinin incelenmesi. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
57. Çubukcu, A. (1993). Çakmak, El Melikü’z-Zâhir, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 8, ss. 192-193). İstanbul: TDVİAM.
58. Direkli, İ. (2013). El-Akvâlü’l-Müselleme fi-Gazâvâti’l-Mesleme (Metin-Dizin). [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bimler Enstitüsü. Adıyaman.
59. Gökyay, O.Ş. (2002). Kâtib Çelebi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 25, ss. 39-40). İstanbul: TDVİAM.
60. Güllü, H.A. (2007). İbnü’l-Fakih ve eseri “Kitabü’l-Buldan”. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Ensitüsü, Van.
61. Fayda, M. (2012). Vâkidî. TDV İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 42, ss. 471-475). İstanbul: TDVİAM.
62. Fazlıoğlu, İ. (2020). Mustafa Sıdkı (öl.1183/1769). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 31, ss. 356). İstanbul: TDVİAM.
63. İpşirli M. (1991). Arapzâde Mehmed Ârif Efendi (1740-1826) Osmanlı Şeyhülislâmı. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 3, s. 331). İstanbul: TDVİAM.
64. İpşirli, M. (1998). el-Hıtatü’l-Makrîziyye. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 17, s. 402). İstanbul: TDVİAM.
65. İpşirli, M. (2006). Naîmâ. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 32, ss. 316-318). İstanbul: TDVİAM.
66. İpşirli, M. (2009). Selânikî Mustafa Efendi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 36, ss. 357-359). İstanbul: TDVİAM.
67. Kaleli, H. (2010). Celâleddin-es-Suyûtî’nin Târihu’l-Hulefâ adlı eserinin tercümesi (1-102 sayfalar). [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Gaziosmanpaşa Üniversitesi. Sosyal Bilimler Ensitüsü, Tokat.
68. Kırbıyık, K. (2004). Mer‘î b. Yûsuf. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 29, ss. 185-187). İstanbul: TDVİAM.
69. Küpeli, Ö. (2009). Osmanlı-Safevi münasebetleri (1612-1639). [Yayınlanmamış doktora tezi. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensitüsü, İzmir.
70. Kut, G., Bayraktar, N. (2021). Yazma eserlerde vakıf mühürleri. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları: 186.
71. Kütükoğlu, B. (1993). Selânikî. İslam Ansiklopedisi içinde (C. 10, ss. 349-351). Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları
72. Merçil, E. (2012). Ûtbî, Muhammed b. Abdülcebbâr. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 42, ss. 236-237). İstanbul: TDVİAM.
73. Osmanlı kitap kültürü Cârullah Efendi kütüphanesi ve derkenar notları (2020). B. Açıl (Ed.). İstanbul: İlem Yayınları
74. Osmanlı kitap koleksiyonerleri ve koleskiyonları itibar ve ihtiras (2022). T. Artan ve H. Aynur (Haz.) . İstanbul: Dergâh Yayınları
75. Özbalıkçı, M.R. (1993). Cem‘u’l-Cevâmi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 7, s. 345). İstanbul: TDVİAM.
76. Özcan, A. (1998). Heşt Bihişt. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 17, ss. 271-273). İstanbul: TDVİAM.
77. Özcan, T. (2003). Mehmed Said Efendi, Halilefendizâde. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 28, ss. 523,524). İstanbul: TDVİAM.
78. Özcan, T. (2006). Nazmîzâde Murtaza Efendi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 32, s. 461). İstanbul: TDVİAM.
79. Özcan A., SONNUR E. (2015). Bir sosyal tarih kılavuzu olarak Târih-i Selâniki. OTAM (Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarih Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi), 37, 263-288.
80. Özel, A. (2020). Minhâcî. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 30, ss. 107-108). İstanbul: TDVİAM.
81. Özel Z. (2018). Pir Cemâl Erdistânî’nin (öl. 879/1475) Bidâyetü’l-Mahabbe isimli eserinde hicret. Hadis ve Siyer Araştırmaları, IV(2), 109-131.
82. Özkan, H. (2010). Süyûtî. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 38, ss. 188- 189). İstanbul: TDVİAM.
83. Özgüdenli, O. G. (2006). İlhanlı tarihine ait yeni bir kaynak: Târih-i Vassâf’ın Müellif Nüshası. Belleten, 70(258), 501-522. doi: 10.37879/belleten.2006.501
84. Özgüdenli O.G. (2012). Vassâf. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 42, ss. 558-559). İstanbul: TDVİAM.
85. Öztürk, U. (2022). III. Murad dönemi yazılı kültürü. [Yayınlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul.
86. Öztürk, U. (2024). Osmanlı dünyasında himaye ilişkileri ve yazılı kültür. (1.Baskı). Dergâh Yayınları.
87. PORTAL, portal.yek, “Aranan: Vassaf”. ErişimTarihi: 13.09.2025. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375362
88. PORTAL, portal.yek, “Aranan: Tabakât Memâlik ve Derecât Mesâlik”. Erişim Tarihi: 16.09.2025. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/375413.
89. Tuğluk, İ.H. ve Menteş, J.Z., (2003). Terceme-i Şerhu’l-‘uyûn fî Şerh-i Risâle-i İbn Zeydûn. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi [Journal of Academic Literature], 9(19), 34-51.
90. Sultan Fatih’in Şahsi Kitaplığı, (2022). Yazma eser sergisi kataloğu. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları: 210, Katalog Serisi: 3.
91. Sakar, E. (2022). Altıparmak Muhammed Efendi’nin Delâil-i Nübüvvet-i Muhammedî adlı eseri. [Yayınlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensitüsü, İstanbul.
92. Serin, M. (2012). Tevkî‘. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C.41, ss. 36-37). İstanbul: TDVİAM.
93. Seyyid, E.F. (2003). Makrîzî. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 27, ss. 448-451). İstanbul: TDVİAM.
94. Sufiworld, sufiworld.com, “Aranan: Delâil-i Nübüvvet, Şemâili-i Fütüvvet; Altıparmak Peygamberler Tarihi”. Erişim Tarihi: 08.09.2025. https://sufiworld.com/altiparmak-peygamberler-tarihi-delail-i-nubuvvet-i-muhammedi-ve-semail-i-futuvvet-i-ahmedi
95. Şenel, A., (2020). Muîn el-Miskîn, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 31, ss. 88-89). İstanbul: TDVİAM.
96. Şulul, K., (2001). İslam düşüncesinde tarif felsefesi. Divân, (2), 91-127. Erişim Tarihi: 01.08.2025. www.divandergisi.com/pdf/97.pdf.
97. Tomar, C. (2000). İbnü’l-Fakih. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 21, ss. 38-39). İstanbul: TDVİAM.
98. Topal, M., Selânikî Tarihi (Selânikî), Türk edebiyatı eserler sözlüğü, https://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/selaniki-tarihi-selaniki. Erişim Tarihi: 08.10.2025.
99. Turan, Ş. (1998). Hoca Sâdeddin Efendi, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 18, ss. 196-198). İstanbul: TDVİAM.
100. Usul.ai, “Aranan: İbnü’l-Fakih”. Erişim tarihi: 29.09.2025. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/enveri-sadullah-enveri-efendi. Erişim Tarihi: 09.09.2025.
101. Yazıcı, M.Y, Târih-i Na’îmâ. https://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/Târih-i -na-ima-ravzatu-l-huseyn-fi-hulasati-ahbari-l-hafikayn-na-ima. Erişim Tarihi: 12.10.2025.
102. Yiğit, İ. (1998). Hıtat. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 17, ss. 401). İstanbul: TDVİAM.
103. Yiğit, İ. (2022). Kayıtbay, Memlük Sultanı (1468-1496). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm