Doğal Taşların Fiziko-Mekanik Özelliklerinin Bazalt- Kalker-İgnimbirit Taş Örnekleri Üzerinde Karşılaştırmalı Analizler ve Değerlendirmesi
Öz
Barınma gereksinimi, insanlık tarihi sürecinde en temel ihtiyaçlardan biri olmuştur ve bu amaçla çeşitli yapı malzemeleri kullanılmıştır. Doğal taşlar, doğada yaygın bulunmaları, kolay temin edilmeleri ve dayanıklılıkları nedeniyle yapıların ana malzemesi olarak öne çıkmıştır. Bölgesel olarak farklı fiziksel ve mekanik özellikler sergileyen doğal taşlar, bulundukları bölgeye göre çeşitli yapılarda kullanılmıştır. Geleneksel yapıların korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanabilmesi için kullanılan malzeme ve tekniklerin iyi bilinmesi önemlidir. Bu çalışmada, Diyarbakır, Mardin ve Bitlis-Ahlat'ta bulunan mimari yapılardaki doğal taşların çeşitli deneylerle fiziksel ve mekanik özellikleri belirlenmiştir. Deneyler; nokta yük dayanım indeksi, Los Angeles aşınma kaybı, tek eksenli basınç dayanım, Schmidt çekici deneylerini kapsamaktadır. Sonuç olarak, taş numuneler üzerinde yapılan deneylerde dayanımı en yüksek taş malzemenin bazalt, en düşük dayanım değerleri Bitlis-Ahlat taşında tespit edilmiştir. Çalışmada seçilen ve farklı özellikteki doğal taş türlerinin fiziksel ve mekanik özelliklerinin karşılaştırmalı analizleri sunularak, bu analizler doğrultusunda tablo ve grafikler oluşturulmuştur. Ayrıca yapılan bu çalışma, gelecekte yapılacak akademik araştırmalar ile mimari-inşaat sektöründe kullanılacak bu taşlara yönelik bilimsel bir temel oluşturmayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Doğal taş, Bazalt, İgnimbirit, Mardin (kalker) taşı, Dayanım
Destekleyen Kurum
DİCLE ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMALAR KOORDİNATÖRLÜĞÜ
Proje Numarası
MİMARLIK 24.002
Etik Beyan
Yapılan çalışmada araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur.
Teşekkür
Bu çalışma, Dicle Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Ana Bilim Dalında üretilen “Diyarbakır-Mardin-Bitlis İllerindeki Bazı Doğal Taşların Fiziko-Mekanik ve Petrografik Özelliklerinin Analizi ve Karşılaştırılması” başlıklı yüksek lisans tezinden üretilmiştir. Tez çalışmasında (Proje No: MİMARLIK.24.002) sağladıkları finansal destek için Dicle Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğüne (DÜBAP), Dicle Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi (DÜBTAM)’ne içtenlikle teşekkür ederim.
Kaynakça
- N. Işık. “Diyarbakır Karacadağ Bölgesi bazaltının yapısal özelliklerinin saptanması ve Diyarbakır geleneksel çağdaş mimarisinde kullanım alanları,” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Elazığ, Türkiye, 2003.
- K. Schmidt, Göbekli Tepe. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 2018.
- E. Görcelioğlu. “Yapı malzemesi olarak kullanılan başlıca doğal taş çeşitlerinin bazı teknik özellikleri,” Journal of the Faculty of Forestry İstanbul University, no.26, pp.148-166, 1976.
- G.A. Macdonald. Volcanoes. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall, 1967.
- M. G. Best. Igneous and Metamorphic Petrology. Hoboken, N.J.: Blackwell Publishing, 2003.
- A. Spry, “The origin of columnar jointing in lava flows,” The Canadian Mineralogist, vol. 7, no. 2, pp.216–228, 1962, doi: 10.3749/canmin.7.2.216.
- I.S.E., Carmichael, F.J., Turner & J., Verhoogen, Igneous Petrology. United States: McGraw-Hill, 1974.
- Türkiye Doğal Taş Envanteri, MTA (Maden Tetkik ve Arama) Genel Müdürlüğü, Ankara, 2020.
- F.G. Bell, Engineering Geology. Oxford: Elsevier, 2007.
- H. Yavuz, T., Topal. “Evaluation of weathering effects on the mechanical properties of basaltic Rocks,” Engineering Geology, vol.75, no. 3, pp. 267–280, 2005.
