1982 ANAYASASI’NDAKİ İLK DEĞİŞİKLİKLER ÜZERİNE TARİHİ VE HUKUKİ AÇIDAN BİR GENEL DEĞERLENDİRME (1982-2001 DÖNEMİ)
Öz
Demokrasiyle yönetilen ve demokratik gelişmelere önem veren devletler, anayasacılık çalışmalarına son derece önem vermek zorundadır. Bu bağlamda anayasalar, demokratik sisteme geçmiş devletlerin kuruluşunu ve yönetimini düzenleyen toplumsal sözleşme olarak adlandırılan hukuki belgelerdir. Kurucu bir iktidar tarafından oluşturulan anayasalar, kendileri tarafından tesis edilmiş olan düzenin değiştirilmesini ciddi oranda zorlaştırmaktadır. Bu nedenle kurucu iktidarlar, anayasaların değişimine pek olumlu yaklaşmazlar. Ancak toplumsal ya da siyasal olaylardan dolayı yaşanan bazı durumlar, anayasa değişikliklerini mecburi bir hale getirmektedir. Bundan dolayı ya yeni bir anayasa yapılır ya da anayasaların maddelerinde ihtiyaçlar doğrultusunda ciddi oranda değişiklikler yapılır. Mevcut anayasalarda yapılması planlanan değişikliklerin nasıl yapılacağı ve hangi yöntemlerle oluşturulacağı, anayasaların meşruluğu ve demokrasi açısından son derece önemlidir.
Her anayasa değişikliğinin kendine has bir sebebi ve ortamı vardır. Türkiye Cumhuriyeti’nin beşinci ve mevcut anayasası olan 1982 Anayasası, 12 Eylül 1980 Askeri Darbesi sonucunda yapılmış olduğundan sivil ve askeri bürokrasinin etkilerinin yoğun bir şekilde taşımaktadır. Anayasadaki bu etkileri azaltmak amacıyla, anayasada yapılan ilk dönem düzenlemeler olarak değerlendirilen, 1987’den başlamak üzere 1988, 1993, 1995, 1999 ve 2001 yıllarında birtakım değişiklikler yapılmıştır. Bu çalışmanın hazırlanmasındaki temel amaç, bahsi geçen yıllarda yapılan anayasa değişikliklerinin anayasanın demokrasiyle insan hak ve hürriyetlerinin gelişimine ne tür bir etkide olduğunu ayrıntılı bir biçimde ortaya çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda 1982 Anayasası’nın ilk dönemlerinde yapılan değişikliklerin, daha sonra yapılan yeni düzenlemeleri nasıl etkilemiş olduğunun ortaya çıkarılması hedeflenmektedir. Bu çalışma, arşiv belgelerinden, Resmi Gazeteden ve telif eserlerden istifade edilerek oluşturulmuştur. Son olarak bu makale, nitel bir çalışma olup; burada doküman analizi, karşılaştırmalı ve tarihi teknikler kullanılmıştır.
Anahtar Kelimeler
A GENERAL HISTORICAL AND LEGAL ASSESSMENT OF THE FIRST AMENDMENTS TO THE 1982 CONSTITUTION (1982-2001 PERIOD)
Öz
States that are governed by democracy and attach importance to democratic developments must attach great importance to constitutionalism studies. In this context, constitutions are legal documents called social contracts that regulate the establishment and governance of states that have adopted a democratic system. Constitutions created by a founding power significantly complicate the alteration of the order established by these powers. For this reason the founding powers do not approach the change of constitutions very positively. However, some situations due to social or political events make constitutional amendments mandatory. Therefore, either a new constitution is made or serious changes are made to the articles of the constitution in line with the needs. How the planned amendments to existing constitutions will be made and by which methods they will be formulated are of utmost importance for the legitimacy of constitutions and democracy.
Each constitutional amendment has its own reason and environment. The 1982 Constitution, the fifth and current constitution of the Republic of Turkey, was drafted as a result of the military coup d’état of September 12, 1980, and therefore bears a strong influence of the civilian and military bureaucracy. A number of amendments were made to the Constitution in 1987, 1988, 1993, 1995, 1999 and 2001 in order to reduce these effects. The main purpose of this study is to reveal in detail how the constitutional amendments have affected the development of democracy and human rights and freedoms. In line with this goal it is aimed to reveal how the amendments made in the early periods of the 1982 Constitution affected the new regulations made later. This study was created by making use of archival documents, the Official Gazette and copyrighted works. Finally, this article is a qualitative study, where document analysis, comparative and historical techniques were used.
Anahtar Kelimeler
