AFET YÖNETİMİNDE YÖNETİŞİMİN ROLÜ: TÜRKİYE VE ŞİLİ KARŞILAŞTIRMASI

Öz

Afetler, insanlık tarihi boyunca can kayıplarına ve temel ihtiyaçların tamamen veya kısmen yok olmasına neden olmuştur. Ülkelerin sosyal, ekonomik ve kültürel yapıları, toplumun afetlere hazırlık farkındalığını etkilemektedir. Gelişmişlik düzeyine bağlı olarak, afetlerin yol açtığı kayıp ve zararlar en aza indirilebilir; aynı şiddetteki depremler farklı ülkelerde farklı sonuçlar doğurabilir. Bu farklılıklar, ekonomik güç, toplumsal farkındalık, yönetişim etkinliği ve hukuki sistemin işleyişi gibi faktörlerden kaynaklanmaktadır. Bu çalışma, yüksek deprem riski taşıyan ve gelişmekte olan iki ülke olan Şili ve Türkiye’nin afet yönetimi uygulamalarını yönetişim göstergeleri bağlamında karşılaştırmayı ve Şili’nin iyi uygulamalarının Türkiye için bir model oluşturup oluşturamayacağını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaca hizmet etmesi için 2002–2023 dönemine ait Dünya Bankası yönetişim göstergeleri incelenmiş ve afet yönetimi politikaları ile yönetişim kapasitesi arasındaki ilişki nitel araştırma yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Veriler doküman analizi yoluyla toplanmış ve basılı, elektronik ve görsel materyaller bilimsel olarak analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Afet Yönetimi
• Yönetişim
• Şili
• Türkiye.

THE ROLE OF GOVERNANCE IN DISASTER MANAGEMENT: A COMPARISON OF TÜRKİYE AND CHILE

Öz

Disasters have caused loss of life and the complete or partial destruction of basic necessities throughout human history. The social, economic, and cultural structures of countries affect public awareness and preparedness for natural disasters. Depending on the level of development, the losses and damages caused by disasters can be minimized, as earthquakes of the same intensity may result in different outcomes across countries. These differences arise from factors such as economic strength, public awareness, governance effectiveness, and the functioning of the legal system. This study aims to compare the disaster management practices of Chile and Türkiye—two countries with high earthquake risk and developing economies—through the lens of governance indicators, and to evaluate whether Chile's best practices can serve as a model for Türkiye. To serve this purpose, World Bank governance indicators for the period 2002–2023 were examined, and the relationship between disaster management policies and governance capacity was assessed using qualitative research methods. Data were collected through document analysis, and printed, electronic, and visual materials were scientifically analyzed.

Anahtar Kelimeler

• Disaster Management
• Governance
• Chile
• Türkiye.

Kaynakça

1. AFAD. (2019). Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/
2. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2022). Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP) 2022–2030. T.C. Resmî Gazete (31890, 8 Temmuz 2022).
3. Ahrens, J., & Rudolph, P. M. (2006). The importance of governance in risk reduction and disaster management. Journal of Contingencies and Crisis Management, 14(4), 207–220.
4. Akdağ, S. E. (2002). Mali yapı ve denetim boyutlarıyla afet yönetimi. Sayıştay Başkanlığı.
5. Avaner, T., & Çoşkun, A. M. (2025). Karşılaştırmalı afet yönetimi Türk ve Fransız jandarması örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 341–360. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1555576
6. Aydıner, T., & Özgür, H. (2014). Yönetişim ve doğal afetler: Türkiye'de doğal afet yönetişimi ne kadar hangi biçimde mümkün? 12. Kamu Yönetimi Forumu (s. 395–405). Aydın.
7. Başıbüyük, A. (2004). Yetişkinlerde deprem bilgisi ve etkili faktörlerin incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, (161), 205–218.
8. Center for Excellence in Disaster Management and Humanitarian Assistance. (2025). Chile disaster management reference handbook. www.cfe.dmha.org

9. Ergünay, O. (1996). Afet yönetimi nedir? Nasıl olmalıdır? Erzincan ve Dinar deneyimleri ışığında Türkiye'nin deprem sorunlarına çözüm arayışları. T. Tankut (Ed.), TÜBİTAK Deprem Sempozyumu. Ankara.
10. Erkan, E. A. (2010). Afet yönetiminde risk azaltma ve Türkiye'de yaşanan sorunlar (DPT Uzmanlık Tezi). Ankara.
11. Folke, C. (2006). Resilience: The emergence of a perspective for social–ecological systems analyses. Global Environmental Change, 16, 253–267.
12. Freeman, P. K., Martin, L. A., Linnerooth-Bayer, J., Mechler, R., Pflug, G., & Warner, K. (2002). Disaster risk management: National systems for the comprehensive management of disaster financial strategies for natural disaster reconstruction. Inter-American Development Bank.
13. Ganapati, N. E. (2008). Disaster management structure in Turkey: Away from a reactive and paternalistic approach? J. Pinkowski (Ed.), Disaster management handbook. CRC Press.
14. Genç, F. N. (2021). Afet yönetimi. Nobel Akademik Yayıncılık.
15. Gül, S. K. (2024). Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri afet yönetim sistemlerinin karşılaştırmalı analizi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 59(3), 1523–1539.
16. Hamsici, M. (2023). Şili depremle mücadelede nasıl başarılı oldu? https://www.bbc.com/turkce/articles/cd125km7pzjo
17. JMO – Jeoloji Mühendisleri Odası. (2005). Afetler ve ulusal afet yönetim sistemi üzerine genel değerlendirme. https://www.jmo.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=50&tipi=5&sube=0
18. Kalkan, M., Kaçar, A. D., & Alptekin, O. (2020). Ülkelerin deprem sonrası yeniden yapılaşma süreçlerinin karşılaştırılması: Çin, Şili ve Türkiye örnekleri. Tasarım Kuram, 16(31).
19. Kanada Yönetişim Enstitüsü (IOG). (2015). Institute on Governance. https://iog.ca/
20. Kapucu, N., & Üstün, Y. (2017). Collaborative crisis management and leadership in the public sector. International Journal of Public Administration. https://doi.org/10.1080/01900692.2017.1280819
21. Koçak, H. (2010). Doğal yıkım olaylarının zararlarının azaltılmasında yerel halkın ve yöneticilerin duyarlılığının önemi: Şili ve Haiti örnekleri. Mülkiye, 34(268).
22. Kuş, C. (2018). Zarar görebilirlik ve toplumsal mukavemet ekseninde Türkiye'nin afet yönetimi analizi: Bir afet tipi olarak küresel iklim değişikliği üzerinden Türkiye örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
23. Lovett, R. L. (2010). Why Chile fared better than Haiti. Nature Briefing.
24. Miller, D. S., & Rivera, J. D. (2011). Comparative emergency management: Examining global and regional responses to disasters. CRC Press.
25. Neuman, W. L. (2020). Toplumsal araştırma yöntemleri: Nicel ve nitel yaklaşımlar (Cilt 2, 2. baskı; Ö. Akkaya, Çev.). Siyasal Kitabevi.
26. OECD. (2014). OECD reviews of risk management policies: Boosting resilience through innovative risk governance. OECD Publishing.
27. OECD. (2019). OECD environmental performance reviews: Turkey 2019. OECD Publishing.
28. OECD. (2020). Leveraging technology and innovation for disaster risk management and financing. Manila/Paris.
29. Of, N., & Öztürk, S. (2022). Depremlerden sonraki yeniden yapılanma süreci üzerine küresel araştırma: Çelik prefabrik malzeme kullanımının gerekliliği. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 346–360.
30. ONEMI – Ministerio del Interior y Seguridad Pública. (2020). Plan Nacional de Emergencias. ONEMI.
31. Öcal, A. (2019). Natural disasters in Turkey: Social and economic perspective. International Journal of Disaster Risk Management, 1(1).
32. Özey, R., & Ünlü, M. (2020). Afetler ve afet yönetimi. Aktif Yayınevi.
33. Pelling, M. (2010). Adaptation to climate change: From resilience to transformation. Routledge Publishing.
34. Sandoval, V., & Voss, M. (2016). Disaster governance and vulnerability: The case of Chile. Disaster Policies and Governance: Promoting Community Resilience, 4(4).
35. Siembieda, W., Johnson, L., & Franco, G. (2012). Rebuild fast but rebuild better: Chile's initial recovery following the 27 February 2010 earthquake and tsunami. Earthquake Spectra, 28, 621–641.
36. Silva, L., Kubisch, S., Aguayo, M., Castro, F., Rojas, O., Lagos, O., & Figueroa, R. (2024). Chilean disaster response and alternative measures for improvement. Social Sciences, 13(88). https://doi.org/10.3390/socsci13020088
37. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2024). Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu
38. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2025). Türkiye Afet Sonrası İyileştirme Planı (TASİP).
39. TAMP – Türkiye Afet Müdahale Planı. (2014). T.C. Resmî Gazete (28871, 3 Ocak 2014).
40. Tierney, K. (2012). Disaster governance: Social, political and economic dimensions. Annual Review of Environment and Resources, 37, 341–363. https://doi.org/10.1146/annurev-environ-020911-095618
41. TMMOB – Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği. (2023). Türkiye afet yönetimi planlaması. https://www.tmmob.org.tr/sites/default/files/tmmob_deprem_raporu-part-2.pdf
42. UNDP – United Nations Development Programme. (2004). Reducing disaster risk: A challenge for development. Bureau for Crisis Prevention and Recovery.
43. United Nations Development Programme Oslo Governance Centre. (2010). Annual report. https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/publications/OGC-AR-2010.pdf
44. UNDRR. (2015). Chile's investment in disaster risk reduction pays off. UNISDR News Archive.
45. UNDRR. (2019). Global assessment report on disaster risk reduction. United Nations.
46. UNDRR. (2024). Roadmap for infrastructure resilience in the Republic of Chile.
47. United Nations. (2015). Sendai framework for disaster risk reduction 2015–2030.
48. Villagra, P., & Quintana, C. (2017). Disaster governance for community resilience in coastal towns: Chilean case studies. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(9).
49. World Bank Group. (2025). Worldwide governance indicators. https://databank.worldbank.org/source/worldwide-governance-indicators
50. Yaman, M., & Düger, Y. (2017). Afet yönetiminde kavramsal çerçeve ve Türkiye'de afet yönetiminin genel tarihsel gelişimi. Ö. Önder & M. Yaman (Ed.), Afet yönetimi. Ekin Yayınevi.
51. Yavaş, H., & Yavuz, Ö. (2014). Yönetişim kavramının afet yönetimine yansımaları ve Türk afet yönetim sisteminin durumu. Uluslararası Afet Kongresi.
52. Yavaş, H., & Yavuz, Ö. (2015). Türk afet yönetiminde merkezîleşme sorunu ve yerelleşme çabaları. Yerelleşme / Merkezîleşme Tartışmaları 9. Kamu Yönetimi Sempozyumu Bildiriler Kitabı (7-8-9 Mayıs 2015). TODAİE.
53. Yıldırım, G., & Saygın, E. (2024). Türkiye'de afet yönetimi paradigması: AFAD'ın ürettiği politika belgelerinin içerik analizi. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi (İSMUS), 9(1), 15–35.
54. Yolcu, M., & Bekler, T. (2020). Deprem kültürü ve farkındalık çalışmaları: Şili ve Elazığ depremlerinin karşılaştırılması. ÇOMÜ LJAR, 1(2), 71–82.
55. 5902 Sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun, 17/06/2009 tarih ve 27261 sayılı Resmî Gazete.
56. 6303 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, 31/05/2012 tarih ve 28309 sayılı Resmî Gazete.