Derleme

Gıda Endüstrisinde Küresel Plastik Kirliliği: Mikro-Nanoplastikler ve Çevresel Etkileri

Cilt: 17 Sayı: Özel Sayı (1) 17 Aralık 2024
PDF İndir
TR EN

Gıda Endüstrisinde Küresel Plastik Kirliliği: Mikro-Nanoplastikler ve Çevresel Etkileri

Öz

Son yıllarda gıda ambalajlamada petrol bazlı plastik kullanımının ham madde kaynağının bulunabilirliği, düşük maliyet, iyi yalıtım, zayıf elektrik/ısı iletkenlik ve korozyon direnci, hafiflik, yüksek mukavemet ve çok yönlü üretilebilirlik gibi çeşitli faktörler nedeniyle arttığı görülmektedir. 2022 yılında toplam plastik üretimi 400.3 milyon metrik ton olarak gerçekleşirken, plastik atık üretimi 300 milyon metrik ton seviyesine ulaşmıştır ve plastik atıkların sadece %14'ünün geri dönüştürüldüğü rapor edilmiştir. Bu üretim verilerinin arasında gıda ambalajları fosil yakıtlardan elde edilen plastiklerin %50'sini oluşturmaktadır. Plastik ambalajlar gıda endüstrisinde uzun süredir kullanılmasına rağmen kararlılıkları, dayanıklılıkları ve biyobozunur olmamaları sebebiyle çevreye zarar vermektedir. Plastik üretiminde genellikle ham madde olarak ham petrol, gaz ve kömür gibi fosil yakıtlar kullanılmaktadır. Fosil yakıtlar, çevre kirliliği ve toksik sera gazlarının (metan ve etilen) başlıca kaynaklarıdır. Günümüzde plastik üretiminden kaynaklanan bu yakıtların dünya genelinde yüksek bir oranda tüketilmesi, ciddi olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. İklim ve mevsim düzenindeki değişiklikler, buzulların geri çekilmesi ve yükselen deniz seviyeleri dahil olmak üzere olumsuz sonuçlar meydana getirmektedir. Ayrıca parçalara ayrıldıklarında mikroplastiklere ve nanoplastiklere dönüşmekte, bunlar da nihayetinde besin zincirine girerek, insanlar ve çevredeki diğer canlılar için sağlık sorunları oluşturmaktadır. Mikroplastikler ve nanoplastikler, plastik kaynaklı kirleticiler arasında son yıllarda en fazla dikkati çeken konu olmuştur. Mikro ve nanoplastik formlarındaki plastikler, boyutlarının çok küçük olması (mikroplastik (<5 mm) ve nanoplastik (<1 μm) nedeniyle insan vücuduna hava yoluyla ve besin zinciri gibi çeşitli yollarla kolayca girerek insan sağlığını tehdit etmektedir. Özellikle son yıllarda yapılan çalışmalar plastiklerin ‘yararlı’ kullanımından küresel sorunlara sebebiyet veren ‘atıklara’ dönüşümüne dikkat çekmekte ve plastik bazlı malzemelerin insan ve çevre sağlığı üzerindeki potansiyel zararlı etkilerini azaltmaya odaklanmıştır. Bu derlemede gıda ambalajlamada petrol bazlı plastiklerin ekolojik döngüsü, mikro-nanoplastik atıkların deniz, kara ve doğa ekosistemine ve küresel iklim değişiklerine etkisi irdelenecektir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Yazarlar herhangi bir çıkar çatışması beyan etmemektedir.

Kaynakça

  1. Jasso–Salcedo AB, Díaz–Cruz CA, Rivera–Vallejo CC, Jiménez–Regalado EJ, Aguirre–Loredo RY. (2024). Human Consumption of Microplastics via Food Type and Habits: Recent Review. Wat Air and Soil Poll. 235(2):1-22.
  2. Frias JPGL, Nash R. (2019). Microplastics: Finding a Consensus on the Definition. Mar Pollut Bull. 138:145-147.
  3. Iroegbu AOC, Sadiku RE, Ray SS, Hamam Y. (2020). Plastics in Municipal Drinking Water and Wastewater Treatment Plant Effluents: Challenges and Opportunities for South Africa—a Review. Environ Sci Pollut Res Int. 27:12953–12966.
  4. Pan D, Su F, Liu C, Guo Z. (2020). Research Progress for Plastic Waste Management and Manufacture of Value-Added Products. Adv Compos Hybrid Mat. 3:443–461.
  5. Pereyra‐Camacho MA, Pardo I. (2024). Plastics and The Sustainable Development Goals: from Waste to Wealth with Microbial Recycling and Upcycling. Microb Biotechnol. 17(4): e14459.
  6. Xu S, Ma J, Ji R, Pan K, Miao AJ. (2020). Microplastics in Aquatic Environments: Occurrence, Accumulation, and Biological Effects. Sci Total Environ. 703: 134699.
  7. Pivnenko K, Eriksen MK, Martín-Fernández JA, Eriksson E, Astrup TF. (2016). Recycling of Plastic Waste: Presence of Phthalates in Plastics from Households and Industry. Waste Manag. 54: 44-52.
  8. Tencati A, Pogutz S, Moda B, Brambill M, Cacia C. (2016). Prevention Policies Addressing Packaging and Packaging Waste: Some Emerging Trends. Waste Manag. 56: 35-45.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Veteriner Gıda Hijyeni ve Teknolojisi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

17 Aralık 2024

Gönderilme Tarihi

13 Haziran 2024

Kabul Tarihi

30 Ekim 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 17 Sayı: Özel Sayı (1)

Kaynak Göster

APA
Uyarcan, M., & Güngör, S. C. (2024). Gıda Endüstrisinde Küresel Plastik Kirliliği: Mikro-Nanoplastikler ve Çevresel Etkileri. Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 17(Özel Sayı (1), 70-77. https://doi.org/10.47027/duvetfd.1500998
AMA
1.Uyarcan M, Güngör SC. Gıda Endüstrisinde Küresel Plastik Kirliliği: Mikro-Nanoplastikler ve Çevresel Etkileri. Dicle Üniv Vet Fak Derg. 2024;17(Özel Sayı (1):70-77. doi:10.47027/duvetfd.1500998
Chicago
Uyarcan, Müge, ve Sude Cansın Güngör. 2024. “Gıda Endüstrisinde Küresel Plastik Kirliliği: Mikro-Nanoplastikler ve Çevresel Etkileri”. Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 17 (Özel Sayı (1): 70-77. https://doi.org/10.47027/duvetfd.1500998.
EndNote
Uyarcan M, Güngör SC (01 Aralık 2024) Gıda Endüstrisinde Küresel Plastik Kirliliği: Mikro-Nanoplastikler ve Çevresel Etkileri. Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 17 Özel Sayı (1) 70–77.
IEEE
[1]M. Uyarcan ve S. C. Güngör, “Gıda Endüstrisinde Küresel Plastik Kirliliği: Mikro-Nanoplastikler ve Çevresel Etkileri”, Dicle Üniv Vet Fak Derg, c. 17, sy Özel Sayı (1), ss. 70–77, Ara. 2024, doi: 10.47027/duvetfd.1500998.
ISNAD
Uyarcan, Müge - Güngör, Sude Cansın. “Gıda Endüstrisinde Küresel Plastik Kirliliği: Mikro-Nanoplastikler ve Çevresel Etkileri”. Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 17/Özel Sayı (1) (01 Aralık 2024): 70-77. https://doi.org/10.47027/duvetfd.1500998.
JAMA
1.Uyarcan M, Güngör SC. Gıda Endüstrisinde Küresel Plastik Kirliliği: Mikro-Nanoplastikler ve Çevresel Etkileri. Dicle Üniv Vet Fak Derg. 2024;17:70–77.
MLA
Uyarcan, Müge, ve Sude Cansın Güngör. “Gıda Endüstrisinde Küresel Plastik Kirliliği: Mikro-Nanoplastikler ve Çevresel Etkileri”. Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, c. 17, sy Özel Sayı (1), Aralık 2024, ss. 70-77, doi:10.47027/duvetfd.1500998.
Vancouver
1.Müge Uyarcan, Sude Cansın Güngör. Gıda Endüstrisinde Küresel Plastik Kirliliği: Mikro-Nanoplastikler ve Çevresel Etkileri. Dicle Üniv Vet Fak Derg. 01 Aralık 2024;17(Özel Sayı (1):70-7. doi:10.47027/duvetfd.1500998