Tarihi Mardin 1. Caddesi’nde Kentsel Donatı Elemanlarının Kent Kimliği Açısından Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 21 Sayı: 2, 1 - 18, 30.12.2025

Kübra Tekdamar , Muhammet İslam Beyhan , Durmuş Ali Tekdamar

https://doi.org/10.58816/duzceod.1591368

Öz

Tarihi kent ve çevrelerin sürdürülebilirliğini sağlamak ve canlılığını korumak için kentsel donatı elemanlarının, kent kimliğine uyum sağlaması kritik bir öneme sahiptir. Kültürel sürekliliği destekleyen ve görsel çeşitliliği artıran kentsel donatı elemanları, insan ihtiyaçlarını karşılamak, bireyler arasındaki etkileşimi ve çevreyle olan ilişkileri desteklemek ve nihayetinde kentsel yaşam kalitesini iyileştirmeye katkıda bulunmaktadır. Bu çalışmada, Tarihi Mardin 1. Caddesi üzerinde yer alan kentsel donatı elemanları gruplandırılarak; ergonomik, estetik ve işlevsellik özellikleri kent kimliği açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada literatür taraması, alan analizi ve veri toplama, veri analizi ve senteze dayalı peyzaj araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda elde edilen bulgular, 1. Cadde’de kullanılan mevcut kentsel donatı elemanlarının ergonomik, estetik ve işlevsellik açısından bölgenin tarihi dokusuyla yeterli uyum sağlamadığını göstermiştir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, Mardin’in yerel kültürü ve tarihsel bağlamı dikkate alınarak, kentsel donatı elemanlarının daha estetik ve işlevsel hale gelmesine ilişkin öneriler geliştirilmiştir. Bu çalışmanın, Mardin’in özgün kentsel kimliğini güçlendiren, tarihsel ve kültürel değerlerin sürdürülebilirliğini sağlayan aynı zamanda sosyal etkileşimi ve toplumsal yaşamı zenginleştiren bir katkı sunması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kent , Kentsel Kimlik , Kentsel Donatı Elemanları , 1. Cadde , Mardin

Evaluation of Urban Furniture Elements in Historic Mardin 1st Street in terms of Urban Identity

Öz

To ensure sustainability and preserve the vitality of historical cities and environments, it is critically important that urban furniture elements align with the urban identity. Urban furniture that supports cultural continuity and enhances visual diversity contributes to fulfilling human needs, fostering interactions among individuals, strengthening relationships with the environment, and ultimately improving the quality of urban life. This study categorizes and evaluates the urban furniture elements located on Historical Mardin 1st Street in terms of their ergonomic, aesthetic, and functional qualities to assess their impact on urban identity. The research methodology employed includes a literature review, field analysis, data collection, data analysis, and synthesis. The findings reveal that the existing urban furniture on 1st Street lacks sufficient harmony with the historical texture of the area regarding ergonomics, aesthetics, and functionality. Based on these results, proposals have been developed to enhance the aesthetic and functional qualities of urban furniture elements, considering the local culture and historical context of Mardin. This study is expected to contribute to strengthening Mardin’s unique urban identity, ensuring the sustainability of its historical and cultural values, and enriching social interaction and community life.

Anahtar Kelimeler

Urban , Urban Identity , Urban Furniture Elements , 1st Street , Mardin

Kaynakça

• Ahunbay, Z. (2009). Tarihi çevre koruma ve restorasyon. Yem Yayınları.
• Alioğlu, E. F. (2003). Mardin şehir dokusu ve evler. Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları.
• Allahdadi, M. (2017, August 16). Effectiveness of urban furniture designing to enhance social interactions. In International conference on contemporary Iran on civil engineering, architecture and urban development. https://civilica.com/doc/710157
• Aydın, S., Emiroğlu, K., Özel, O., & Ünsal S. (2000). Mardin: Aşiret–cemaat–devlet. Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları.
• Badawi, S., & Farag, A. A. (2023). Improving the urban qualities of historic streets in Jeddah. The Historic Environment: Policy & Practice, 14(1), 30–57. https://doi.org/10.1080/17567505.2023.2167150
• Balasubramanian, S., Irulappan, C., & Kitchley, J. L. (2022). Aesthetics of urban commercial streets from the perspective of cognitive memory and user behavior in urban environments. Frontiers of Architectural Research, 11(5), 949–962. https://doi.org/10.1016/j.foar.2022.03.003
• Bayazıt, E. (2018). Kentsel donatı elemanlarının kent kimliği ve estetik değerler yönünden incelenmesi: Trabzon ve Hükümet Caddeleri Örneği (Thesis No. 528866). [Master’s thesis, Kahramanmaraş Sütçü İmam University]. The Council of Higher Education Thesis Center.
• Bayramoğlu, E., & Özdemir, B. (2012). Trabzon kent merkezi, uzun sokak kentsel donatı elemanlarının kent kimliği açısından değerlendirilmesi. Kastamonu University Journal of Forestry Faculty, 12(2), 182–191.
• Bekar, M., Acar, C., & Şahin, E. K. (2016). Kent mobilyası tasarımlarında kent ile uyumun incelenmesi ve kullanıcı istekleri doğrultusunda değerlendirilmesi. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 2(2), 178–185.
• Bingöl, B. (2017). Kent mobilyalarının kentsel mekanlarda kent kimliği ile ilişkilendirilmesi: Isparta Kaymakkapı meydanı örneği. İleri Teknoloji Bilimleri Dergisi, 6(3), 193–202.
• Bolkaner, M. K., İnançoğlu, S., & Asilsoy, B. (2019). A study on urban furniture: Nicosia old city. European Journal of Sustainable Development, 8(2), 1–20. https://doi.org/10.14207/ejsd.2019.v8n2p1
• Bulut Y., Atabeyoğlu Ö., & Yeşil P. (2008). Erzurum kent donatı elemanlarının ergonomik özelliklerinin değerlendirilmesi üzerine bir araştırma. Tarım Bilimleri Dergisi, 14(2), 131–138.
• Cengiz, B. (2012). Streetscape design proposals for urban ecological greenway planning in Bartın, Turkey. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 14(1. Special Issue), 120–135.
• Cengiz, B., Tekdamar, D. A., & Seçkin, G. (2018). Amasra Kalesi ve Surlu yerleşim dokusunda kentsel kültürel ve arkeolojik mirasın sürdürülebilir gelişimi. Bartın University International Journal of Natural and Applied Sciences, 1(1), 29–42.
• Cengiz, C. (2011). Bartın Hükümet Caddesi yaya bölgesi tasarımının irdelenmesi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 13(20), 80–89
• Davutoğlu, E. (2019). Kültürel turizmin bir yerel kalkınma aracı olarak sürdürülebilirliğinin Mardin kenti örneği üzerinden incelenmesi (Thesis No. 575295). [Master’s thesis, Gazi University]. The Council of Higher Education Thesis Center.
• Faragallah, R. N. (2018). The impact of productive open spaces on urban sustainability: The case of El Mansheya Square–Alexandria. Alexandria Engineering Journal, 57(4), 3969–3976. https://doi.org/10.1016/j.aej.2018.02.008
• Gao, W., Jin, S., Zhai, W., Shen, S., Tian, Y., & Zhang, J. (2024). Study on the design of a non–contact interaction system using gestures: Framework and case study. Sustainability, 16(21), 9335. https://doi.org/10.3390/su16219335
• Grabiec, A. M., Lacka, A., & Wiza, W. (2022). Material, functional, and aesthetic solutions for urban furniture in public spaces. Sustainability, 14(23), 16211. https://doi.org/10.3390/su142316211
• Güner, E. (2015). Kent kimliği ilişkisi bağlamında kent mobilyaları: Sultanahmet Meydanı örneği (Thesis No. 442462). [Master’s thesis, İstanbul Arel University]. The Council of Higher Education Thesis Center.
• Karataş, L., Alptekin, A., & Yakar, M. (2022). Mardin tarihî 1. cadde yayalaştırma ve sokak sağlıklaştırma projesinin mekânsal ve sosyokültürel etkileri. Türkiye Arazi Yönetimi Dergisi, 4(2), 82–89. https://doi.org/10.51765/tayod.1191663
• Kısakürek, Ş., & Bayazıt, E. (2018). Kahramanmaraş Kenti örneğinde kent kimliği ve kentsel donatı elemanları. Turkish Journal of Forest Science, 2(1), 49–59. https://doi.org/10.32328/turkjforsci.408372
• Kong, L. (2001). Religion and technology: refiguring place, space, identity and community. Area, 33(4), 404–413. https://doi.org/10.1111/1475-4762.00046
• Krauel, J. (2007). Urban elements. Page One Publishing Pivate Ltd.
• Kuter, N., & Kaya, Z. (2019). Kentsel donatı elemanlarının peyzaj mimarlığı açısından değerlendirilmesi: Çankırı Örneği. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 21(1), 81–96. https://doi.org/10.24011/barofd.501770
• Lynch, K. (1960). The image of the city. The MIT Press.
• Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, (2024, October 5). Mardin Turizm Verileri. https://mardin.ktb.gov.tr/TR-56533/turizm-tesisleri-ve-turizm-verileri.html
• Noyan, S. (2008). Mardin: bir şehir, bir malikane, sıradışı evler. Bizim Büro Basımevi.
• Özgeriş, M. (2018). Kentsel donatı elemanlarının kent dokusu yönünden değerlendirilmesi: Erzurum İli örneği. Afyon Kocatepe University Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 18(2), 561–574. https://doi.org/10.5578/fmbd.67336
• Pereira, M. F., Santana, P., & Vale, D. S. (2024). The impact of urban design on utilitarian and leisure walking–the relative influence of street network connectivity and streetscape features. Urban Science, 8(2), 24. https://doi.org/10.3390/urbansci8020024
• Sağlık, A., Kartal, F., Şenkuş, D., & Özcan, Ç. B. (2021). Kent kimliğinde peyzaj donatı elemanlarının önemi Çanakkale Çarşı Caddesi örneği. Journal of Architectural Sciences and Applications, 6(1), 125–140. https://doi.org/10.30785/mbud.869581
• Salama, A. M., & Azzali, S. (2015). Examining attributes of urban open spaces in Doha. Proceedings of the Institution of Civil Engineers–Urban Design and Planning, 168(2), 75–87. https://doi.org/10.1680/udap.14.00011
• Tekdamar, D. A., & Tekdamar, K. (2024). Coğrafi bilgi sistemleri tabanlı analitik hiyerarşi yöntemi kullanılarak güneş enerjisi santrali yer seçimi: Mardin ili örneği. Kahramanmaraş Sütçü İmam University Mühendislik Bilimleri Dergisi, 27(1), 199–212. https://doi.org/10.17780/ksujes.1371448
• Tel, H. Ö. (2021). Kent kimliği ile uyumlu kent mobilyası tasarımı ve uygulaması; Şanlıurfa, Divanyolu Caddesi örneği. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 17(2), 225–240.
• Türker, H. B., & Sakınmaz, G. (2021). Kentsel donatı elemanlarının kalite değerlendirilmesi: Uşak, Cumhuriyet Mahallesi örneği. Journal of Architectural Sciences and Applications, 6(2), 638–661. https://doi.org/10.30785/mbud.973693
• Wan, P. H. (2008). Street furniture design principles and implementations: Case studies of street furniture design in densely populated old urban areas [Master’s thesis, The Hong Kong Polytechnic University]. http://hdl.handle.net/10397/84610
• Yuca, N. (2022). Kentsel donatı elemanlarının peyzaj mimarlığı açısından değerlendirilmesi: Sultanahmet meydanı örneği. Kent Akademisi, 15(4), 1975–1995. https://doi.org/10.35674/kent.1189748
• Zhang, L. (2023, August 11–13). Harmonizing aesthetics and function: A study in urban furniture design. In 2023 2nd International conference on public culture and social services (PCSS 2023). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/978-2-38476-130-2_54