Tarihi Kentsel Peyzaj Unsuru Olarak Silüetin Korunmasına Yönelik Yönetim Planı Çalışmalarının İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 21 Sayı: 2, 82 - 102, 30.12.2025

Nuray Özkaraca Özalp , Hicran Hanım Halaç

https://doi.org/10.58816/duzceod.1680115

https://izlik.org/JA97GH22NJ

Öz

Geçmişten günümüze tarihi kentsel peyzajın öne çıkan unsurlarından biri olan silüetler ve kent imajları büyük ölçüde değişmiş ve tek tipleşen görünümler ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu da kentlerin özgün kimliklerini koruma endişesini ve silüet tartışmalarını ortaya çıkarmıştır. Günümüzde dünyanın önde gelen kentleri arasında görülen birçok kent, özellikle de UNESCO DML’nde yer alan kentler, kimliklerinin bir parçası olarak silüetlerini korumak için çeşitli politikalar geliştirmiştir. Tarihi silüetlerin korunmasına yönelik tespit edilen politikalar ve silüet yönetimi çalışmaları; İstanbul/Tarihi Yarımada’nın “Silüet Master Planı”, Londra’nın “Kentsel Görüntü Kontrolü Çerçevesi”, Edinburgh’un “Silüet Çalışması”, Floransa Tarihi Merkezi’nin koruma alanı “Tampon Bölgesi”, Vancouver’ın “Vancouver Görünümleri”, Bambergh’in “Görsel Alan Çalışması”, Regensburg’un “Şehir Silueti - Karakteristik Binalar ve Dokuları”ve ABD Kongre Binası’nın “Capitol Görünüm Koridorları”dır. Bu çalışmada korunan alanlara ilişkin tespit edilen silüet yönetimi çalışmaları sistematik olarak incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda silüetin korunmasına yönelik gerçekleştirilen politikaların ve çalışmaların ortak ve ayrışan özellikleri tespit edilmiş olup bundan sonra yapılacak silüet yönetimi çalışmalarına altlık bir rehber oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Tarihi kentsel peyzaj , Silüet , Yönetim planı

Proje Numarası

Bu makalenin üretildiği doktora tez çalışması BAP Komisyonu tarafından kabul edilen 23DRP070 no.lu proje kapsamında desteklenmiştir.

Examination of Management Plan Studies for Preserving the Silhouette as a Historical Urban Landscape Element

https://izlik.org/JA97GH22NJ

Öz

Silhouettes and city images, one of the prominent elements of the historical urban landscape from past to present, have changed drastically and uniformized views have started to emerge. This has led to concerns about preserving cities’ unique identities and silhouette debates. Today, many of the world's leading cities, especially those in the UNESCO DML, have developed various policies to protect their skylines as part of their identity. Identified policies and silhouette management studies for the protection of historic skylines; Istanbul/Historic Peninsula's “Silhouette Master Plan”, London’s “Urban Image Control Framework”, Edinburgh's “Silhouette Study”, Florence Historical Center’s conservation area “Buffer Zone”, Vancouver's “Vancouver Views”, Bambergh's “Visual Field Study”, Regensburg’s “City Skyline - Characteristic Buildings and Textures” and the US Capitol's “Capitol View Corridors”. In this study, the silhouette management studies on protected areas were systematically analyzed. As a result of the study, the common and distinguishing characteristics of policies and initiatives aimed at protecting the silhouette were identified, and a preliminary framework was developed to guide future silhouette management efforts.

Anahtar Kelimeler

Historical urban landscape , Silhouettes , Management plan

Proje Numarası

Bu makalenin üretildiği doktora tez çalışması BAP Komisyonu tarafından kabul edilen 23DRP070 no.lu proje kapsamında desteklenmiştir.

Kaynakça

• Akarsu, T. (2009). Tarihi yarımada siluetinin kent kimliğine etkilerinin Salacak-Harem- Haydarpaşa bölgesinde irdelenmesi (Tez No. 238979) [Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Akyüz, E. (2016). Kentsel estetik: Edinburgh ve İstanbul örneği. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, 7(1), 176-186.
• Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: Teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64-84.
• Alberth, P. (2019). Management plan for the UNESCO world heritage site "Town of Bamberg". City of Bamberg World Heritage Office.
• Appert, M. ve Montes, C. (2015). Skyscrapers and the redrawing of the London skyline: a case of territorialisation through landscape control. Articulo- Journal of Urban Research, 7.
• Arslan, H. D., Orhan, Ş. B. ve Dişli, G. (2020). Tarihi çevrede yeni yapı tasarımının müze işlevi özelinde değerlendirilmesi. Art-E Sanat Dergisi, 13(25), 71-101.
• Babal, B. N. (2019). İstanbul silüetinin coğrafi etiketli görseller aracılığı ile değerlendirilmesi ve bakı noktalarının tespit edilmesi (Tez No. 559454) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Bini M., Capitanio C. ve Francini C. (2015.) Buffer zone: L’area di rispetto per il sito UNESCO Centro Storico di Firenze. Firenze: DIDA.
• City of Regensburg. (2010, 19 Mayıs). Stadtsilhouette. https://tinyurl.com/mrhk4uks
• City of Vancouver. (2024, 15 Nisan). VanMap. https://tinyurl.com/umjnmfkt
• Çelebi, A. G. ve Tuna, A. (2022). Tarihi çevrelerde yaşanan mekânsal değişim: Battalgazi (Eski Malatya) tarihi kent merkezi örneği. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 18(2), 353-372.
• Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (2016, 15 Nisan). Kentsel tasarım rehberleri Cilt II. https://tinyurl.com/5n8tmwaj
• Davis, D. R. (1983). Austin municipal complex. Austin: Texas Tech University.
• Downtown Commission. (2007). Downtown development and capitol view corridors. https://tinyurl.com/39sy6ptb
• Edinburgh Planning Committee. (2007). Edinburgh skyline study: report on consultation. The City Of Edinburgh Council.
• Eisenlauer, P. (2025, 13 Şubat). Eisenlauer architektur & stadtplanung. https://tinyurl.com/37brzn7z
• Graham, P., Fletcher, J. ve Cooper, C. (1995). The impact of tourism on the old town of Edinburg. Tourism Manage, 16, 355-360.
• Greater London Authority. (2012). London View Management Framework: The London plan supplementary planning guidance. Greater London Authority.
• Güler, A., Halıcıoğlu, M. B. ve Taşğın, A. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma: teorik çerçeve pratik öneriler-7 farklı nitel araştırma yaklaşımı-kalite ve etik hususlar. Seçkin Yayıncılık.
• Güney, C., Girginkaya, S. A., Cagdas, G. ve Yavuz, S. (2012). Tailoring a geomodel for analyzing an urban skyline. Landscape and Urban Planning, 105(1-2), 160-173.
• Housing Land Use and Regulatory Board. (2013). CLUP guidebook: A guide to comprehensive land use plan preparation. https://tinyurl.com/3tncyk5p
• Ian, I. (2022). Vancouver City Council abolishes view cones and housing roadblocks! https://tinyurl.com/5fypr27v
• İstanbul Alan Yönetim Başkanlığı. (2018). İstanbul Tarihi Yarımada Alan Yönetim Planı. https://tinyurl.com/5n6tpbph
• Karagüler, S. ve Korgavuş, B. (2014). Kent kimliğinin kent peyzajı üzerinde oluşturduğu etkiler, silüetler, görünümler ve dengeleri. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Part C: Tasarım ve Teknoloji, 2(2), 203-212.
• Karakaya, B. (2013). Kentsel peyzaj-sürdürülebilirlik-kent silüeti: Edirne tarihi çekirdeği (Tez No. 346467) [Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Kaya Tanrıverdi, A. ve Demir, Z. (2015). Konuralp Arkeolojik Sit Alanlarındaki Değişim ve Sorunlar. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 11(2), 111-122.
• Kloos, M. (2017). Heritage impact assessments as an advanced tool for a sustainable management of cultural UNESCO World Heritage Sites: From theory to practice. Going Beyond: Perceptions of Sustainability in Heritage Studies, 2, 335-350.
• Kou H., Zhang L. ve Zhang S. (2024). Visual impact assessment method for cultural heritage: West Lake cultural landscape in Hangzhou, China. Land, 13(10), 1596.
• Köylü, P. (2020). Kent kimliği ve kent kimliğini oluşturan etmenler. D. Çelik ve K. Kayahan (Ed.) Marka, kimlik, turizm ve Bartın kent kimliği çalıştayı içinde (ss. 11-20). Bartın Üniversitesi Yayınları No: 35.
• Moggridge, H. (2010). Visual analysis: Tools for conservation of urban views during development. R. van Oers ve S. Haraguchi, (Ed.), Managing historic cities içinde (ss. 65-71).
• Mohseni, F., Weidner, S. ve Kloos, M. (2020). A historical analysis and the identification of driving forces behind the evolution of the urban macro skyline of Shiraz, Iran. Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable Development, 10(4), 413-427.
• Özkaraca Özalp, N. (2024). Tarihi çevrede silüet yönetimi için bir model önerisi: Konuralp örneği (Tez No. 907574) [Doktora tezi, Eskişehir Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Özkaraca Özalp, N. ve Halaç, H. H. (2024). Tarihi çevrede korumanın üçüncü boyutu olarak silüet: Korunma sorunlarının medya perspektifinden incelenmesi. GRID - Mimarlık Planlama ve Tasarım Dergisi, 7(1), 1-35.
• Özüdoğru, E. (2016). Korunan alanlarda yönetişim modeline yönelik değerlendirmeler. Memleket Siyaset Yönetim, 10(23), 119-147.
• Parlett, G., Fletcher, J. ve Cooper, C. (1995). The impact of tourism on the Old Town of Edinburgh. Tourism Management, 16(5), 355–360.
• Perihan, M. ve Aşur, F. (2020). Tarihi kentsel peyzaj ve kent kimliği ilişkisi. Kent Akademisi, 13(1), 163-175.
• Simon RD. (1996). Skyscrapers and the New London skyline: 1945-1991. The Electronic Journal of Architecture 5(2). https://tinyurl.com/mrxrkt9m
• Simon, J. ve Burstein, P. (1985). Basic research methods in social sciences. Random Press.
• Sutcliffe, A. (1980). The Rise of Modern Urban Planning 1800-1914. Mansell, London.
• Tavernor, R. ve Gassner, G. (2010). Visual consequences of the plan: Managing London’s changing skyline. City, Culture and Society, 1(2), 99-108.
• The City of Edinburgh Council. (2025) Key views – centre. https://tinyurl.com/4vc22et8
• UNESCO (2011). Recommendation on the historic urban landscape, including a glossary of definitions. Records of the general conference 36th session, UNESCO, Paris, 25 October – 10 November, Volume 1 – Resolutions içinde (ss. 50-55).
• UNESCO (2013). Background document for International World Heritage Expert Meeting on Visual Integrity 6 to 9 March 2013. Agra, India. https://tinyurl.com/yaknurs6
• UNESCO (2024). Town of Bamberg. https://whc.unesco.org/en/list/624/
• UNESCO (2025). Management plan. https://tinyurl.com/mwv8tz5u