Determination of Social and Recreational Potential of Urban Spaces in Rize Province: The Lighthouse Social Facility Case

Yıl 2025, Cilt: 21 Sayı: 2, 283 - 303, 30.12.2025

Türker Oğuztürk , Gülcay Ercan Oğuztürk , Merve Sipahi , Yeşim Kabay

https://doi.org/10.58816/duzceod.1786496

Öz

This study examines the social and recreational potential of the Lighthouse Social Facility in Rize province with a user-oriented approach. The study area, which can be considered as an escape point against the physical and mental pressures brought about by rapidly increasing urbanization, offers a social interaction and recreation environment integrated with the sea. In the survey conducted to reveal the social and recreational potential of the area, it was determined that the facility is predominantly preferred by young adults between the ages of 18 and 25, and that it is used primarily for passive recreational activities such as social gatherings, walking, and resting. Users were satisfied with the physical accessibility of the facility, but pointed out design deficiencies such as lack of shade, lack of aesthetics and limited vegetation diversity. In plant preferences, a preference for natural species was observed for ecological and cultural reasons; floral characteristics and visual quality were among the most sought-after qualities. In conclusion, the analyses indicate that users’ evaluations of various spatial components of the facility generally range from moderate to high levels; however, the findings also suggest that expectations regarding aesthetics, climatic comfort, and opportunities for active use are not fully met.

Anahtar Kelimeler

Urban Green Space , Social and Recreational Use , Recreational Area

Rize İlinde Kentsel Mekanların Sosyal ve Rekreasyonel Potansiyelinin Belirlenmesi: Deniz Feneri Sosyal Tesisi Örneği

Öz

Bu çalışma, Rize ilindeki Deniz Feneri Sosyal Tesisinin sosyal ve rekreasyonel potansiyelini kullanıcı odaklı bir yaklaşımla incelemektedir. Hızla artan kentleşmenin getirdiği fiziksel ve ruhsal baskılara karşı, bir kaçış noktası sayılabilecek çalışma alanı, kent kullanıcılarına denizle bütünleşik bir sosyal etkileşim ve dinlenme ortamı sunmaktadır. Araştırmada alanın sosyal ve rekreasyonel potansiyelini ortaya koymak için yapılan anket çalışmasında, tesisin çoğunlukla 18-25 yaş arası genç yetişkinlerce tercih edildiği; sosyal buluşma, yürüyüş ve dinlenme gibi pasif rekreasyon faaliyetleri için kullanıldığı belirlenmiştir. Kullanıcılar tesisin fiziksel erişilebilirliğinden memnun olmakla birlikte, gölgelik eksikliği, estetik yetersizlik ve sınırlı bitkisel çeşitlilik gibi tasarımsal eksikliklere dikkat çekmiştir. Bitkisel tercihlerde doğal türlere ekolojik ve kültürel nedenlerle yönelim gözlenmiş; çiçek özellikleri ve görsel kalite en çok aranan nitelikler arasında yer almıştır. Sonuç olarak, analizler kullanıcıların alanın çeşitli mekânsal bileşenlerine ilişkin değerlendirmelerinin genel olarak orta ile yüksek düzeyler arasında değiştiğini göstermekte; buna karşılık estetik, iklimsel konfor ve aktif kullanım olanaklarına ilişkin beklentilerin tam olarak karşılanmadığına işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kentsel Yeşil Alan , Sosyal ve Rekreasyonel Kullanım , Rekreasyonel Alanlar

Kaynakça

• Acar, H., Dündar, H. ve Acar, C. (2019). Kentsel alanlarda tasarım elemanı olarak bitkiler: Rize örneği. I. International Ornamental Plants Congress, içinde (ss. 445-454). Bursa Uludağ Üniversitesi.
• Acar, H. ve Oğuztürk, T. (2018). Rize İli Sahil Parkı’nın rekreasyonel potansiyeli ve kullanıcı tercihlerinin belirlenmesi. Mimarlık Bilimlerinde Güncel Akademik Çalışmalar içinde (ss. 205–223). Gece Kitaplığı.
• Açıkel, M. ve Bakır, İ. (2022). Evaluation of urban seating element designs in the context of pandemic conditions: Example of urban furniture design competitions. Kent Akademisi, 15(3), 1166–1189. https://doi.org/10.35674/kent.1104345
• Andalib, E., Diaconu, M. G. ve Salaj, A. T. (2023). Happiness in the urban built environment, people, and places. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1196(1), 012090. https://doi.org/10.1088/1755-1315/1196/1/012090
• Arslan, E. S. (2019). Burdur’da doğa turizmi ile ilişkili alternatif rotaların belirlenmesi. International Journal of Geography and Geography Education, (40), 332–346. https://doi.org/10.32003/iggei.570310
• Badola, R., Hussain, S. A., Mishra, B. K., Konthoujam, B., Thapliyal, S. ve Dhakate, P. M. (2010). An assessment of ecosystem services of Corbett Tiger Reserve, India. The Environmentalist, 30(4), 320–329. https://doi.org/10.1007/s10669-010-9278-5
• Barthel, S., Folke, C. ve Colding, J. (2010). Social–ecological memory in urban gardens—Retaining the capacity for management of ecosystem services. Global Environmental Change, 20(2), 255–265. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2010.01.001
• Bekçi, B. ve Sipahi, M. (2023). Yaya bölgeleri erişebilirliğinin kullanıcı ve peyzaj karakteri açısından irdelenmesi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 38(4), 2155–2166. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.812513
• Bekci, B., Üçok, M. ve Yılmaz, H. (2019). Determination of user satisfaction of Rize urban coast line. Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi, 8(2), 125–136. https://doi.org/10.17100/nevbiltek.469367
• Belge, Z. S. (2021). Covid-19 küresel salgın sürecinde kentsel kamusal alanlarda güvenlik algısının değişimi. İdealkent. https://doi.org/10.31198/idealkent.880450
• Bilge, F. U. (2021). Kamusal alanların evrilmesi. Kocaeli Üniversitesi Mimarlık ve Yaşam Dergisi. https://doi.org/10.26835/my.846096
• Brown, G., Rhodes, J. R. ve Dade, M. C. (2018). An evaluation of participatory mapping methods to assess urban park benefits. Landscape and Urban Planning, 178, 18–31. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2018.05.018
• Brown, R. D., Vanos, J. K., Kenny, N. A. ve Lenzholzer, S. (2015). Designing urban parks that ameliorate the effects of climate change. Landscape and Urban Planning, 138, 118–131. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2015.02.006
• Carmona, M. (2019). Principles for public space design, planning and management. Urban Design International, 24(1), 47–59. https://doi.org/10.1057/s41289-018-0070-3
• Cengiz, S. ve Günaydın, A. S. (2021). Measuring spatial characteristics of cities using landscape metrics; Malatya city. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 11(24), 1–16. https://doi.org/10.16950/iujad.1036458
• Creber, R. M., Smeeth, L., Gilman, R. H. ve Miranda, J. J. (2010). Physical activity and cardiovascular risk factors among rural and urban groups and rural-to-urban migrants in Peru: A cross-sectional study. Revista Panamericana de Salud Pública, 28(1). https://doi.org/10.1590/s1020-49892010000700001
• Çavuşoğlu, F. ve Kolbakır, E. S. (2023). Doğa temelli turizme katılan turistlerin seyahat motivasyonlarını ve yaşam doyumlarını belirlemeye yönelik bir araştırma. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(1), 358–377. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1202312
• Çelik, F. (2018). Kentsel açık-yeşil alanlarda güvenlik. İdealkent, 9(23), 58–94. https://doi.org/10.31198/idealkent.416257
• Çorbacı, Ö. L. ve Ekren, E. (2021). Kentsel açık yeşil alanlarda kullanılan zehirli bitkiler üzerine bir araştırma: Rize kenti örneği. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 23(3), 824–836. https://doi.org/qjhg
• Çorbacı, Ö. L., Abay, G., Oğuztürk, T. ve Üçok, M. (2020). Kentsel rekreasyonel alanlardaki bitki varlığı; Rize örneği. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 16(2), 16–44.
• Demircan, N., Aytatlı, B. ve Yıldız, N. D. (2018). Erzurum kent insanının rekreasyonel davranış biçimleri. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 20(3), 420–430.
• Demirel, T. ve Sağ, N. S. (2019). Social impact assessment in urban regeneration: Sümer neighbourhood urban regeneration project. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 21(2), 350–368. https://doi.org/10.24011/barofd.569896
• Deniz, E. ve Güneroğlu, N. (2022). Malatya Turgut Özal Tabiat Parkı’nın kullanıcı tercihleri açısından değerlendirilmesi. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 18(1), 51–68.
• Doi, H., Katano, I., Negishi, J. N., Sanada, S. ve Kayaba, Y. (2013). Effects of biodiversity, habitat structure, and water quality on recreational use of rivers. Ecosphere, 4(8), 1–11. https://doi.org/10.1890/es12-00305.1
• Duerksen, C. J. ve Snyder, C. M. (2013). Nature-friendly communities: Habitat protection and land use planning. Island Press.
• Enoguanbhor, E. C., Gollnow, F., Walker, B. B., Nielsen, J. Ø. ve Lakes, T. (2020). Simulating urban land expansion in the context of land use planning in the Abuja city-region, Nigeria. GeoJournal, 87(3), 1479–1497. https://doi.org/10.1007/s10708-020-10317-x
• Erap, B. B. N., Hilmioğlu, S. ve Kariptaş, F. S. (2021). Kamusal mekânlarda deneyim ve kullanıcı merkezli tasarım. Sanat ve Tasarım Dergisi, (28), 335–347. https://doi.org/10.18603/sanatvetasarim.1048709
• Ercan Oğuztürk, G., Sipahi, M., Çorbacı, Ö. L. ve Oğuztürk, T. (2023). Çay bitkisinin kentsel yeşil alanlarda kullanımı: Rize ili Ziraat Botanik Parkı Çay Bahçesi uygulaması. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 4(2), 208–218. https://doi.org/10.53501/rteufemud.1334189
• Erdoğan, E. ve Çetinkaya Sönmez, D. M. (2023). Anadolu Türk kültüründe geleneksel açık ve yeşil alanlar. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 0(45), 183–217. https://doi.org/10.14520/adyusbd.1355995
• Fouzia, M., Siddique, M. ve Waheed, T. (2024). Energy consumption, economic growth and the environmental degradation in Asian countries. Journal of Education and Social Studies, 5(1), 140–145. https://doi.org/10.52223/jess.2024.5113
• Gascón, M., Triguero-Mas, M., Martínez, D., Dadvand, P., Rojas-Rueda, D., Plasència, A., ve Nieuwenhuijsen, M. (2016). Residential green spaces and mortality: A systematic review. Environment International, 86, 60–67. https://doi.org/10.1016/j.envint.2015.10.013
• Gehl, J. (2011). Life between buildings: Using public space. Island Press.
• Giles-Corti, B., Broomhall, M. H., Knuiman, M., Collins, C., Douglas, K., Ng, K., Lange, A. ve Donovan, R. J. (2005). Increasing walking: How important is distance to, attractiveness, and size of public open space? American Journal of Preventive Medicine, 28(2), 169–176. https://doi.org/crkkfv
• Ginsburg, K. R. (2007). The importance of play in promoting healthy child development and maintaining strong parent-child bonds. Pediatrics, 119(1), 182–191. https://doi.org/10.1542/peds.2006-2697
• Gültekin, F. ve Temizel, E. H. (2020). Kentsel faaliyetlerin kıyı akiferlerine etkileri: Doğu Karadeniz Havzası örneği. Türkiye Jeoloji Bülteni / Geological Bulletin of Turkey, 1–14. https://doi.org/10.25288/tjb.571382
• Gümüş, H. (2012). Fiziksel aktivite için park ve rekreasyon alanlarına gelen kullanıcıların mekân seçimini ve aktiviteye katılımını etkileyen faktörler (Tez No. 329008) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Güneroğlu, N. ve Bekar, M. (2020). Tasarım sürecinin bitkisel ve yapısal katman dâhilinde çözümlenmesi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(1), 9–21. https://doi.org/10.24011/barofd.632743
• Güneroğlu, N. ve Pulatkan, M. (2021). Yeşil altyapı sistemlerinin gelişiminde kentsel dönüşümün yeri; Trabzon kent örneği. Doğu Karadeniz yapılı çevre tartışmaları içinde (ss. 113–133).
• Hartig, T., Mitchell, R., De Vries, S. ve Frumkin, H. (2014). Nature and health. Annual Review of Public Health, 35, 207–228. https://doi.org/10.1146/annurev-publhealth-032013-182443
• Hsieh, L. F., Lin, L. H. ve Lin, Y. Y. (2008). A service quality measurement architecture for hot spring hotels in Taiwan. Tourism Management, 29(3), 429–438. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2007.05.009
• John, M., Turaev, S., Al-Dabet, S. ve Abdulghafor, R. (2025). Multidimensional assessment of public space quality: A comprehensive framework across urban space typologies. arXiv preprint. https://arxiv.org/abs/2505.21555
• Kaczynski, A. T., Potwarka, L. R. ve Saelens, B. E. (2008). Association of park size, distance, and features with physical activity in neighborhood parks. American Journal of Public Health, 98(8), 1451–1456. https://doi.org/10.2105/ajph.2007.129064
• Kalafat, E. (2023). Rekreasyon alan kullanım tercihlerinin sosyal medya verileri aracılığı ile belirlenmesi: Giresun ili örneği (Tez No. 809566) [Yüksek lisans tezi, Ordu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Kalaycıoğlu, S. ve Özdemir, A. (2020). Rekreasyonel olanaklara yönelik beklentilerin sağlıklı kentler yönüyle irdelenmesi: Aydın kenti örneği. Coğrafi Bilimler Dergisi, 18(2), 105–124.
• Kaplan, R. ve Kaplan, S. (1989). The experience of nature: A psychological perspective. Cambridge University Press.
• Keniger, L., Gaston, K. J., Irvine, K. N. ve Fuller, R. A. (2013). What are the benefits of interacting with nature? International Journal of Environmental Research and Public Health, 10(3), 913–935. https://doi.org/10.3390/ijerph10030913
• Kıskanç, D. (2024). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Akademi Kütüphanesi’nin evrensel tasarım ilkeleri bağlamında incelenmesi. Tasarım Mimarlık ve Mühendislik Dergisi, 4(1), 1–23. https://doi.org/10.59732/dae.1422892
• Kong, F., Yin, H., Nakagoshi, N. ve Zong, Y. (2010). Urban green space network development for biodiversity conservation: Identification based on graph theory and gravity modeling. Landscape and Urban Planning, 95(1–2), 16–27. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2009.11.001
• Kozak, M. A. ve Metin, T. C. (2014). Turistik rekreasyon planlamasında rekreasyonel fırsat dağılımı yönteminin kullanımı. International Journal of Human Sciences / Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 11(1), 1114–1125. https://doi.org/10.14687/ijhs.v11i1.2877
• Körmeçli, P. Ş. ve Uslu, A. (2021). Erişilebilirlik ve sosyal etkileşim ilişkisinin kamusal alanlarda değerlendirilmesi: Çukurambar Mahallesi örneği. Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi (MBUD), 6(2), 414–427. https://doi.org/10.30785/mbud.934288
• Latue, T. ve Latue, P. C. (2023). Analysis of land use change on environmental degradation: A literature review in urban areas. Jurnal Riset Multidisiplin Dan Inovasi Teknologi, 2(01), 1–11. https://doi.org/10.59653/jimat.v2i01.276
• Mehta, V. (2014). Evaluating public space. Journal of Urban design, 19(1), 53–88.. https://doi.org/10.1080/13574809.2013.854698
• Okur, M. (2022). Criticism of space from the perspective of cultural geography. International Journal of Geography and Geography Education, (45), 134–147. https://doi.org/10.32003/igge.1041260
• Peters, K., Elands, B. ve Buijs, A. (2010). Social interactions in urban parks: Stimulating social cohesion? Urban Forestry & Urban Greening, 9(2), 93–100. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2009.11.003
• Polat, H. ve Akyıldız, N. A. (2019). Sosyal etkileşim alanı olarak üniversite kampüsünde tasarlanan kafeterya; Green House. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 31(2), 381–390. https://doi.org/10.35234/fumbd.510334
• Praliya, S. ve Garg, P. (2019). Public space quality evaluation: Prerequisite for public space management. The Journal of Public Space, 4(1), 93–126. https://doi.org/10.32891/jps.v4i1.667
• Sallis, J. F., Floyd, M. F., Rodríguez, D. A. ve Saelens, B. E. (2012). Role of built environments in physical activity, obesity, and cardiovascular disease. Circulation, 125(5), 729–737. https://doi.org/10.1161/circulationaha.110.969022
• Sarı, D., Kurt, U., Resne, Y. ve Çorbacı, Ö. L. (2020). Kent parklarında kullanılan ağaç türlerinin sağladığı ekosistem hizmetleri: Rize örneği. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 5(4), 541–550. https://doi.org/10.35229/jaes.774967
• Seifollahi-Aghmiuni, S., Kalantari, Z., Egidi, G., Gaburova, L. ve Salvati, L. (2022). Urbanisation-driven land degradation and socioeconomic challenges in peri-urban areas: Insights from Southern Europe. Ambio, 51(6), 1446–1458. https://doi.org/10.1007/s13280-022-01701-7
• Sipahi, S. (2013). Otel iç mekânlarında enerji kullanımı açısından sürdürülebilirlik: Antalya örneği. (Tez No. 335021) [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Sipahi, S. ve Sipahi, M. (2024). Raw material stage assessment of seating elements as urban furniture and eco-model proposals. Sustainability, 16(10), 4163. https://doi.org/10.3390/su16104163
• Sipahi, M., Sipahi, S. ve Tutkun, M. (2025). Research trends on resilient coastal cities. Journal of Asian Architecture and Building Engineering, 1–19. https://doi.org/10.1080/13467581.2025.2555543
• Stern, P. C. (2000). New environmental theories: Toward a coherent theory of environmentally significant behavior. Journal of Social Issues, 56(3), 407–424. https://doi.org/10.1111/0022-4537.00175
• Sugiyama, T., Francis, J., Middleton, N. J., Owen, N. ve Giles-Corti, B. (2010). Associations between recreational walking and attractiveness, size, and proximity of neighborhood open spaces. American Journal of Public Health, 100(9), 1752–1757. https://doi.org/10.2105/ajph.2009.182006
• Süme, V., Yüksek, T. ve Kaya, A. (2019). Trabzon ve Rize kıyılarındaki T-mahmuzların plaj olarak kullanılabilirliği üzerine alan çalışması. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. https://doi.org/10.17714/gumusfenbil.531373
• Şahin, A. ve Yeşil, P. (2023). Kentsel kimlik bileşenleri bağlamında Ortamahalle (Akçaabat-Trabzon) tarihi dokusunun incelenmesi. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (ODÜSOBİAD). https://doi.org/10.48146/odusobiad.1253797
• Teimouri, R., Karuppannan, S., Sivam, A., Gu, N. ve Yenneti, K. (2023). Exploring international perspective on factors affecting urban socio-ecological sustainability by green space planning. Sustainability, 15(19), 14169. https://doi.org/10.3390/su151914169
• Tekçe, Ö. (2021). Pandemi sürecinde yeniden anlam kazanan kamusal mekân ve toplumsal ilişkiler. İdealkent. https://doi.org/10.31198/idealkent.880263
• Thompson, C. W., Roe, J., Aspinall, P., Mitchell, R., Clow, A. ve Miller, D. (2012). More green space is linked to less stress in deprived communities: Evidence from salivary cortisol patterns. Landscape and Urban Planning, 105(3), 221–229. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2011.12.015
• Rize İl Tarım ve Orman Müdürlüğü. (2025, 20 Haziran). Coğrafi yapı. https://rize.tarimorman.gov.tr/Menu/12/Cografi-Yapi
• Vallecillo, S., Notte, A. L., Zulian, G., Ferrini, S. ve Maes, J. (2019). Ecosystem services accounts: Valuing the actual flow of nature-based recreation from ecosystems to people. Ecological Modelling, 392, 196–211. https://doi.org/10.1016/j.ecolmodel.2018.09.023
• Whyte, W. H. (1980). The social life of small urban spaces. Project for Public Spaces.
• Wu, T., Liu, M., Qiu, G., Li, H., Luo, M. ve Jia, P. (2020). Urban sprawl and childhood obesity. Obesity Reviews, 22(S1). https://doi.org/10.1111/obr.13091
• Yaldız, G., Yüksek, T. ve Şekeroğlu, N. (2010). Rize ili florasında bulunan tıbbi ve aromatik bitkiler ve kullanım alanları. III. Ulusal Karadeniz Ormancılık Kongresi içinde (Vol. 3, ss. 1100–1114).
• Yüksek, T. (2017). Land use, some forestry studies and a general evaluation of the temporal distribution of precipitation in Rize. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 2(3), 59–66. https://doi.org/10.35229/jaes.359157
• Zhou, W., Cai, J. ve Chen, K. (2022). Connecting recreational service to visitor’s well-being: A case study in Qianjiangyuan National Park. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(18), 11366. https://doi.org/10.3390/ijerph191811366
• Zijlema, W. L., Klijs, B., Stolk, R. P. ve Rosmalen, J. (2015). (Un)healthy in the city: Respiratory, cardiometabolic and mental health associated with urbanity. PLOS ONE, 10(12), e0143910. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0143910