One step to the carbon border adjustment mechanism (CBAM) Turkiye

Yıl 2026, Cilt: 6 Sayı: 1, 1 - 18, 31.01.2026

Hediye Günay

https://doi.org/10.56723/dyad.1660454

Öz

The European Union has taken a leading position in the international arena with its green transformation and circular economy in the fight against climate change. It has used various legal regulations and tools in the transition to a green economy such as sustainable development, renewable energy, clean production, and zero waste. The most important of these tools are the Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) and the Emission Trading System (ETS). An examination will be made on the steps taken or will be taken by the Union, which is Turkey's largest trading partner, in order not to lose its largest market, not to weaken its competitive power, and to hold on to the international market against the new regulations it has put forward. The regulations made to turn the Green Industrial Revolution into an opportunity will be examined. This study was carried out using the descriptive analysis method in order to understand the effects of the European Union's CBAM on the Turkish economy. A qualitative assessment was made on existing policy documents, official reports, and sectoral analyses. At the end of the study, answers will be sought to the questions of whether the implementation of CBAM on January 01, 2026 is an opportunity for Turkey, at what stage Turkey is, and what should be done.

Anahtar Kelimeler

European Union , ETS , carbon border adjustment mechanism (CBAM)

Sınırda karbon düzenleme mekanizmasına (SKDM) bir kala Türkiye

Öz

Avrupa Birliği, iklim değişikliğiyle mücadelede ortaya koyduğu yeşil dönüşüm, döngüsel ekonomi ile uluslararası arenada lider konumda yer almıştır. Sürdürülebilir kalkınma, yenilenebilir enerji, temiz üretim, sıfır atık gibi yeşil ekonomiye geçişte çeşitli yasal düzenlemeler ve araçlar kullanmıştır. Bu araçlardan en önemlisi Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) ile Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) olmuştur. Türkiye’nin en büyük ticaret ortağı olan Birliğin ortaya koymuş olduğu yeni düzenlemelerine karşı en büyük pazarını kaybetmemek, rekabet gücünü zayıflatmamak ve uluslararası piyasada tutunmak için atmış veya atacağı adımlar üzerine inceleme yapılacaktır. Yeşil Sanayi Devrimini fırsata çevirmek adına yapılan düzenlemeler incelenecektir. Bu çalışma, Avrupa Birliği'nin SKDM’sinin Türkiye ekonomisi üzerindeki etkilerini anlamaya yönelik olarak, betimsel analiz yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Mevcut politika belgeleri, resmi raporlar ve sektörel analizler üzerinden nitel bir değerlendirme yapılmıştır. Çalışmanın sonunda 01 Ocak 2026 tarihinde SKDM’nin uygulanması Türkiye için bir fırsatı mıdır, Türkiye hangi aşamadadır, neler yapmalı sorularına yanıt aranacaktır.

Anahtar Kelimeler

Avrupa Birliği , ETS , sınırda karbon düzenleme mekanizması (SKDM)

Kaynakça

• [1]     Günay H. “Uluslararası Arenadaki Avrupa Birliği: Nasıl Bir Güç?”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Dış Ticaret Dergisi, 2(1), 67-77, 2024.
• [2]     Duru B. Avrupa Birliği Çevre Politikası, Avrupa Birliği Politikaları. Derleme: Erhan Ç, Senemoğlu D. Ankara, Türkiye, İmaj Yayınevi, 2007.
• [3]     Özel M. “Avrupa Birliği: Ekonomik Topluluktan Çevre Topluluğuna (mı?)”. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(1), 221-238, 2003.
• [4]     Aydın AH, Ömer Ç. “Avrupa Birliği Çevre Politikaları ve Çevre Eylem Programları Üzerine Bir İnceleme”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(13), 21-44, 2017.
• [5]     AB Parlamentosu. “Texts adopted - Treaty of Lisbon”. https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-6-2008-0055_EN.html?redirect (06.11.2024).
• [6]     T.C. Dışişleri Bakanlığı. “Viyana Sözleşmesi ve Montreal Protokolü”. https://www.mfa.gov.tr/viyana-sozlesmesi-ve-montreal-protokolu.tr.mfa (06.11.2024).
• [7]     Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları. “Türkiye’nin Yeşil Kalkınma Devrimi”. https://kulakver.iletisim.gov.tr/uploads/Turkiyenin_Yesil_Kalkinma_Devrimi.pdf (12.06.2025).
• [8]     United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC). “Kyoto Protokolü, 1998”. https://unfccc.int/kyoto_protocol (12.06.2025).
• [9]     United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC). “The Paris Agreement, 2015”. https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement/the-paris-agreement (12.06.2025).
• [10]  Paris Anlaşmasının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun. 31621 sayılı Resmi Gazete, 2021.
• [11]  Özekan D. “Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması: Türkiye ekonomisi için değerlendirme”. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 21(3), 265-281, 2023.
• [12]  T.C. Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı. “Avrupa Yeşil Mutabakatı”. https://www.ab.gov.tr/avrupa-yesil-mutabakati_53729.html#:~:text=11%20Aral%C4%B1k%202019%20tarihinde%2C%20Avrupa,AB'nin%20yeni%20b%C3%BCy%C3%BCme%20stratejisidir (07.11.2024).
• [13]  Avrupa Komisyonu. “Döngüsel Ekonomi Eylem Planı: Daha Temiz ve Daha Rekabetçi Bir Avrupa İçin”. https://environment.ec.europa.eu/strategy/circular-economy-action-plan_en (12 Haziran 2025).
• [14]  T.C. Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı. “Avrupa Komisyonu, Avrupa Parlamentosuna, Konseye, Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesine ve Bölgeler Komitesine Sunulan Komisyon Bildirimi”. https://www.ab.gov.tr/siteimages/birimler/kpb/2024_trkiye_report_tr.pdf (12.06.2024).
• [15]  İstanbul Sanayi Odası “Avrupa Yeşil Mutabakatı ve SKDM”. https://www.iso.org.tr/surdurulebilirlik/video-ab-yesil-mutabakat-iklim-degisikligi-turkiyeye-etkileri.html (13.11.2024).
• [16]  Gjorgieva D, Delev J. “Abolition of the exequatur procedure in civil and commercial matters in accordance with Regulation 805/2004 of the European Union”. The Review of Law, International Politics and Economics, 1(1), 1-2, 2025.
• [17]  Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) Danışmanlığı. “Emisyon Ticaret Sistemi Nedir?”. https://www.casem.com.tr/emisyon-ticaret-sistemi-nedir/ (13.11.2024).
• [18]  Emisyon Ticaret Sistemi. “Yeşil Büyüme ETS”. https://yesilbuyume.org/emisyon-ticaret-sisteminin-gozden-gecirilmesi/ (31.12.2024).
• [19]  Avrupa Komisyonu. “Komisyondan Avrupa Parlamentosu ve Konsey'e Raporu”. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:52023DC0654 (13.11.2024).
• [20]  T.C. Ticaret Bakanlığı. “AB ETS Bilgi Notu”. https://ticaret.gov.tr/data/64f5ba7713b8769d98615d86/AB%20ETS%20Bilgi%20Notu-23.08.2023.pdf (03.12.2024)
• [21]  Avrupa Birliği. “AB Vergi ve Gümrük Eğitimi”. https://customs-taxation.learning.europa.eu/course/view.php?id=757&section=10 (12.12.2024).
• [22]  İktisadi Kalkınma Vakfı. “AB Yeşil Mutabakatı Temel Unsurları ve Yol Haritası”. https://www.ikv.org.tr/images/files/AB_Yesil_Mutabakati_Temel_Unsurlari_ve_Yol.pdf (13.11.2024).
• [23]  Çimen ZA. “Sınırda Karbon Düzenlemesi ve Seçilmiş Sektörlerde Türkiye’nin Küresel Rekabet Gücü”. Politik Ekonomi Kuram, 8(1), 1-17, 2024.
• [24]  Koç BE, Kaynak S. “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasının Türkiye - AB-27 Dış Ticaret İlişkisi Üzerine Olası Etkisi”. Verimlilik Dergisi, 57(2), 273-288, 2023.
• [25]  İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri. “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)”. https://immib.org.tr/tr/sinirda-karbon-duzenleme-mekanizmasi-skdm-2 (03.12.2024).
• [26]  Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması. “Yeşil Büyüme”. https://yesilbuyume.org/sinirda-karbon-duzenlemesi-mekanizmasi/ (03.12.2024).
• [27]  Climeteo. “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması”. https://www.climeteo.com/tr/sinirda-karbon-duzenleme-mekanizmasi/ (12.06.2025).
• [28]  DEİK. “Sanayide Yeşil Dönüşümün Desteklenmesi Projesi”. İstanbul, Mart 2022, s.62.
• [29]  T.C. Ticaret Bakanlığı. “Yeşil Eylem Planı 2021”. https://ticaret.gov.tr/data/60f1200013b876eb28421b23/MUTABAKAT%20YE%C5%9E%C4%B0L.pdf (03.12.2024).
• [30]  T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. “Ekonomi Reformu Tanıtım Kitapçığı”. https://www.hmb.gov.tr/haberler/ekonomi-reformu-tanitim-kitapcigi (27.01.2025).
• [31]  Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu. “Sanayide Yeşil Dönüşümün Desteklenmesi”. https://www.deik.org.tr/deik-yesil-donusum (03.12.2024).
• [32]  T.C. Sayıştay Başkanlığı. “Türkiye Çevre Ajansı 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu”. https://www.sayistay.gov.tr/reports/download/p1gz1Ebo6d-turkiye-cevre-ajansi (03.12.2024).
• [33]  T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü. “Sıfır Atık El Kitapçığı”. https://webdosya.csb.gov.tr/db/sifiratik/icerikler/k-tapc-k-2017-1-20180129130757.pdf (27.01.2025).
• [34]  T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. “Karbon Piyasasına Hazırlık Ortaklığı Programı”. https://webdosya.csb.gov.tr/db/iklim/editordosya/file/brosurler/PMR%20Turkiye%20Brosuru.pdf (29.01.2025).
• [35]  Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD). “The Role of Trade in a Green and Circular Economy”. https://unctad.org/system/files/official-document/osginf2021d2_en.pdf (16.06.2025).
• [36]  TÜRKONFED. “2053 Net Sıfır: Türkiye’nin Geleceğe Yolculuğu”. https://turkonfed.org/tr/detay/3687/2053-net-sifir-turkiyenin-gelecege-yolculugu (05.01.2025).
• [37]  İktisadi Kalkınma Vakfı. “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması: Türkiye’yi Neler Bekliyor?”. https://www.ikv.org.tr/images/files/SKDM_Turkiyeyi_Neler_Bekliyor.pdf (03.12.2024).
• [38]  TEPAV. “Türk Firmaları Yeşil Dönüşüme Ne Kadar Hazır? Sınırda Karbon Düzenlemesi kapsamındaki sektörlerin Yeşil Mutabakat'a hazırlık görünümleri”. https://tepav.s3.eu-west-1.amazonaws.com/upload/files/1653382580-7.Turk_Firmalari_Yesil_Donusume_Ne_Kadar_Hazir.pdf (03.12.2024).
• [39]  TEMA Vakfı. “İklim Politikaları Çalışmaları”. https://www.tema.org.tr/calismalarimiz/savunuculuk-ve-cevre-politikalari/iklim-politikalari (17.06.2025).
• [40]  WWF-Türkiye. “Net Sıfıra Giden Yolda Adil Dönüşüm İçin Yol Haritası Önerisi”. https://wwftr.awsassets.panda.org/downloads/acil_donusum_cozunurlukdusuk.pdf (03.12.2024).
• [41]  Stern N. The Economics of Climate Change. Cambridge, England, Cambridge University Press, 2006.
• [42]  Working Group III. Summary for Policymakers. Editörler: Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Climate Change 2022 - Mitigation of Climate Change: Working Group III Contribution to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge, England, Cambridge University Press, 2023.
• [43]  AB Ticaret Politikası. “EU trade relations with Türkiye. Facts, figures and latest developments”. https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/turkiye_en (12.12.2024).
• [44]  T.C. Çevre Şehircilik Bakanlığı İklim Değişikliği Başkanlığı. “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasının Türkiye Ekonomisine Potansiyel Etkileri çalışması tamamlandı” https://iklim.gov.tr/sinirda-karbon-duzenleme-mekanizmasinin-turkiye-ekonomisine-potansiyel-etkileri-calismasi-tamamlandi-haber-4147 (12.12.2024).
• [45]  European Bank for Reconstruction and Development. “Potential impact of the Carbon Border Adjustment Mechanism on the Turkish economy: Quantification of the economic impacts and review of climate policy response options”. https://www.researchgate.net/publication/373455515_Potential_Impact_of_the_Carbon_Border_Adjustment_Mechanism_on_the_Turkish_Economy_QUANTIFICATION_OF_THE_ECONOMIC_IMPACTS_AND_REVIEW_OF_CLIMATE_POLICY_RESPONSE_OPTIONS (12.12.2024).
• [46]  Tsarouhas D. “Turkey’s “Green” transformation and the CBAM: Challenges and opportunities”. https://www.eliamep.gr/wp-content/uploads/2024/07/Policy-paper-165-Tsarouhas.pdf (12.12.2024).
• [47]  Avrupa Komisyonu. “Türkiye Report 2024”. https://enlargement.ec.europa.eu/turkiye-report-2024_en (12.12.2024).
• [48]  İklim Haber. “COP26 Nedir ve Neden Önemli?”. https://www.iklimhaber.org/cop26-nedir-ve-neden-onemli/ (12.06.2025).
• [49]  Yeşil Haber. “Türkiye, Yeşil Mutabakat’ı avantaja çevirebilir”. https://yesilhaber.net/turkiye-yesil-mutabakati-avantaja-cevirebilir-skdm/ (05.01.2025).
• [50]  Eken AA, Yazıcı D. “Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizmasının Türkiye’nin AB İhracatına Olası Etkileri”. Başkent Üniversitesi Ticari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 1-15, 2024.
• [51]  OECD. “Greenhouse gas footprint indicators”. https://www.oecd.org/en/data/datasets/greenhouse-gas-footprint-indicators.html (12.06.2025).
• [52]  Kashbraziev RV, “Prospects for export of goods from Turkey to the European Union countries in the context of carbon taxation”. Financial Journal, 28(2), 178-191, 2024.
• [53]  KPMG Türkiye. “Avrupa Birliği Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)”. https://kpmg.com/tr/tr/home/insights/2023/09/sinirda-karbon-duzenleme-mekanizmasi.html (05.01.2025).
• [54]  Greenix. “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) Hakkında Detaylı Bilgi ve Şirketlerin Dikkat Etmesi Gereken Hususlar”. https://www.greenix.com.tr/blog/sinirda-karbon-duzenleme-mekanizmasi-skdm-hakkinda-detayli-bilgi-ve-sirketlerin-dikkat-etmesi-gereken-hususlar (12.06.2025).
• [55]  Temiz Enerji Haber Portalı. “Emisyon Ticareti Sisteminin Etkinliğine İnanç Arttıkça Destek de Yükseliyor”. https://temizenerji.org/2024/05/24/emisyon-ticaret-sisteminin-etkinligine-inanc-arttikca-destek-de-yukseliyor/?gad_source=1&gad_campaignid=11493835654&gbraid=0AAAAAClkh-ldZFwGwiCfpSDPh6oPBPBNh&gclid=EAIaIQobChMIpbOTjLPsjQMVaptoCR367Ss3EAAYASAAEgIX0fD_BwE (12.06.2025).
• [56]  Yeşil Büyüme. “Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Sürdürülebilir Finans”. https://yesilbuyume.org/avrupa-yesil-mutabakati-ve-surdurulebilir-finans/ (12.06.2025).
• [57]  Science Based Targets. “Ortaklarımız”. https://sciencebasedtargets.org/about-us/partners (13.06.2025).
• [58]  Science Based Targets. “Hakkımızda”. https://sciencebasedtargets.org/about-us (10.01.2025).
• [59]  Zhong J, Pei J. “Beggar Thy Neighbor? On the Competitiveness and Welfare Impacts of the EU’s Proposed Carbon Border Adjustment Mechanism, Energy Policy, 162, 2022.
• [60]  Uluslararası Karbon Eylem Ortaklığı. “Emisyon Ticareti Sistemleri Haritası Gerçekler Sayfası”. https://icapcarbonaction.com/system/files/ets_pdfs/icap-etsmap-factsheet-125.pdf (18.06.2025).
• [61]  International Energy Agency. “Renewables – Analysis”. https://www.iea.org/energy-system/renewables (19.06.2025).
• [62]  Aydem Enerji. “Yenilenebilir Enerjide Devlet Teşvikleri”. https://www.aydemenerji.com.tr/blog/219/yenilenebilir-enerjide-devlet-tesvikleri/?utm_source/&utm_source/ (19.06.2025).
• [63]  International Energy Agency. “Energy Efficiency Policy Toolkit – Industry”. https://www.iea.org/reports/energy-efficiency-policy-toolkit-2025/industry?utm_source (19.06.2025).
• [64]  T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. “Yeşil OSB Projesi”. https://yesilosb.sanayi.gov.tr/osbprojesi (19.06.2025).
• [65]  KOSGEB. “KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı”. https://www.kosgeb.gov.tr/site/tr/genel/destekdetay/9144/kobi-dijital-donusum-destek-programi (19.06.2025).
• [66]  TÜBİTAK. “1831 – Yeşil İnovasyon Teknoloji Mentorluk Çağrısı”. https://tubitak.gov.tr/tr/destekler/sanayi/ulusal-destek-programlari/1831-yesil-inovasyon-teknoloji-mentorluk-cagrisi (19.06.2025).
• [67]  Kat B, Şahin Ü, Teimourzadeh S, Tör OB, Voyvoda E, Yeldan AE. “A new energy-economy-environment modeling framework: Insights from decarbonization of the Turkish power sector towards net-zero emission targets”. Energy, 302, 2024.