Okul Müdürlerinin Liderlik Stillerinin Okul Öncesi Öğretmenlerinin İş Tatminine Etkisi

Öz

Okullar, öğrencilerin eğitim sisteminin belirli amaçları ve temel ilkeleri doğrultusunda bilgi, beceri ve davranış kazandıkları kurumlardır. Okul müdürleri, okulun yönetiminden ve organizasyonundan sorumlu liderler olarak kritik bir rol üstlenmektedir. Ancak, müdürlerin benimsediği liderlik tarzı ve yönetim yaklaşımları okullar arasında farklılık gösterebilmektedir. Bu araştırmanın amacı, okul müdürlerinin çok faktörlü liderlik davranışları ile öğretmenlerin iş doyum düzeyleri arasındaki ilişkiyi öğretmen algıları çerçevesinde incelemektir. Okul öncesi öğretmenlerinin iş doyumlarının cinsiyet, yaş, eğitim durumu, mesleki kıdem, görev yaptıkları okulun bulunduğu ilçe ve okul müdürünün cinsiyetine göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek hedeflenmiştir. Araştırma grubu, İstanbul’un Avrupa Yakası’nda bulunan Beşiktaş, Beyoğlu, Eyüpsultan, Kâğıthane ve Şişli ilçelerinde görev yapan 430 okul öncesi öğretmeninden oluşmaktadır. Katılımcılar basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Veriler, Çok Faktörlü Liderlik Tarzları Ölçeği, Minnesota İş Doyum Ölçeği ve kişisel bilgi formu kullanılarak toplanmıştır. Bulgular, öğretmenlerin dönüşümcü, sürdürümcü ve serbest (izin verici) liderlik tarzlarına ilişkin algıları ile genel iş doyumları arasında farklı düzeylerde ilişkiler olduğunu ortaya koymaktadır. Analizler, yalnızca dönüşümcü liderlik boyutunun öğretmenlerin genel iş doyumunu anlamlı düzeyde yordadığını göstermiştir. Ayrıca, iş doyumu düzeylerinin cinsiyet, yaş, görev yapılan ilçe ve okul müdürünün cinsiyetine göre anlamlı bir şekilde farklılaştığı; eğitim durumu ve mesleki kıdem açısından ise anlamlı bir farklılık olmadığı belirlenmiştir. Bu sonuçlar, öğretmenlerin iş doyumunu artırmaya yönelik stratejilerin geliştirilmesinde dönüşümcü liderliğin önemini vurgulamakta ve eğitim yönetimi alanında liderlik uygulamalarının geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dönüşümcü liderlik
• Eğitim yönetimi
• İş doyumu
• Liderlik stilleri
• Okul öncesi öğretmeni

The Effect of School Managers' Leadership Styles on Preschool Teachers' Job Satisfaction

Öz

Schools are institutions where students acquire knowledge, skills, and behaviors in line with the specific aims and fundamental principles of the education system. School principals play a critical role as leaders responsible for the management and organization of schools. However, the leadership styles and management approaches adopted by principals may vary across schools. The purpose of this study is to examine the relationship between school principals’ multifactor leadership behaviors and teachers’ job satisfaction levels based on teachers’ perceptions. Additionally, the study aims to determine whether preschool teachers’ job satisfaction differs according to gender, age, education level, professional seniority, district of the school, and the gender of the school principal. The study group consisted of 430 preschool teachers working in the districts of Beşiktaş, Beyoğlu, Eyüpsultan, Kâğıthane, and Şişli, located on the European side of Istanbul. Participants were selected using a simple random sampling method. Data were collected using the Multifactor Leadership Styles Scale, the Minnesota Job Satisfaction Scale, and a personal information form. The findings revealed varying levels of relationships between teachers’ perceptions of transformational, transactional, and laissez-faire leadership styles and their overall job satisfaction. The analysis indicated that only the transformational leadership dimension had a significant predictive effect on teachers’ general job satisfaction. Furthermore, job satisfaction levels differed significantly by gender, age, district, and the principal’s gender, while no significant differences were found regarding education level and professional seniority. These results highlight the importance of transformational leadership in increasing teachers’ job satisfaction and provide insights for developing leadership practices in educational administration.

Anahtar Kelimeler

• Educational administration
• Leadership styles
• Transformational leadership
• Job satisfaction
• Preschool teacher

Kaynakça

1. Akbulut, B. (2015). Ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin örgütsel imaj algıları ile iş doyumu düzeyi arasındaki ilişki [Doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü
2. Akdoğan, E. (2002). Öğretim elemanlarının algıladıkları liderlik stilleri ile iş doyum düzeyleri arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi] Marmara Üniversitesi, İstanbul.
3. Akkamış, O. (2010). İlköğretim I. ve II. Kademe öğretmenlerinin iş tatmini üzerine bir değerlendirme [Yüksek lisans tezi]. Yeditepe Üniversitesi, İstanbul.
4. Aksaraylı, M. F. (2016). Dönüşümcü liderlik ve değişimde dönüşümcü liderlik paradigması. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 6(12), 108-124.
5. Arslan, D. (2019). Etkileşimsel ve dönüşümcü liderliğin çalışanların iş tatmini ve örgütsel bağlılığı üzerindeki etkileri [Yüksek lisans tezi ]. Ufuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
6. Ayık, Ö. (2022). Dönüşümcü liderlik ve iş tatmini ilişkisinin incelenmesi: Marmara bölgesi Gençlik ve Spor il ve ilçe müdürlüklerinde görevli antrenörlere yönelik bir uygulama [Doktora tezi]. Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
7. Bahtiyar, A., ve Can, B. (2017). Fen öğretmen adaylarının bilimsel süreç becerileri ile bilimsel araştırmaya yönelik tutumlarının incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (42), 47-58.
8. Bass, B. M. (1990). Handbook of leadership: A survey of theory and research. Free Press.

9. Bass, B. M. (1997). Does the transactional-transformational leadership paradigm transcendorganizational and national boundaries? American Psychologist, 52(2), 130–139.
10. Bass, B. M., ve Avolio, B. J. (1990). Developing transformational leadership: 1992 and beyond. Journal of European Industrial Training, 14(5), 21–27.
11. Bass, B. M., ve Avolio, B. J. (1994). Improving organizational effectiveness through transformational leadership. Sage.
12. Bass, B. M., ve Avolio, B. J. (2004). Multifactor leadership questionnaire: Manual and sampler set (3rd ed.). Mindgarden.
13. Bass, B. M., ve Riggio, R. E. (2006). Transformational leadership (2nd ed.). Lawrence Erlbaum.
14. Bilir, M. E. (2007). Öğretmen algılarına göre ilköğretim okul yöneticilerinin dönüşümcü liderlik özellikleriyle öğretmenlerin iş doyumu ilişkisini incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
15. Bogler, R. (2001). The influence of leadership style on teacher job satisfaction. Educational Administration Quarterly, 37(5), 662–683.
16. Borg, M. G., ve Riding, R. J. (1991). Occupational stress and satisfaction in teaching. British Educational Research Journal, 17(3), 263–281.
17. Brown, M. E., ve Treviño, L. K. (2006). Ethical leadership: A review and future directions. The Leadership Quarterly, 17(6), 595–616.
18. Burns, J. M. (1978). Leadership. Harper ve Row. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri (22. baskı). Pegem Akademi Yayınları.
19. Cai, W., Fan, X., ve Wang, Q. (2023). Linking visionary leadership to creativity at multiple levels: The role of goal-related processes. Journal of Business Research, 167, 1-14. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2023.114182
20. Cinnioğlu, H. (2018). Etkileşimci liderlik, dönüşümcü liderlik, hizmetkâr liderlik, iş tatmini ve işten ayrılma niyeti ilişkisi: Yiyecek içecek işletmelerinde bir araştırma [Yüksek lisans tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale.
21. Çelik, V. (1995). Eğitim yöneticisinin vizyonu ve misyonu. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 1(1), 47–53.
22. Çeliköz, E., Erhan, T., ve Çetinceli, K. (2025). Liderlik üzerine kavramsal bir değerlendirme. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 8(1), 137-155. https://doi.org/10.33712/mana.1420703
23. Çelikten, M., ve Özkan, H. H. (2018). Öğretmen performans değerlendirme sistemi. OPUS International Journal of Society Researches, 8(15), 806-824.
24. Eagly, A. H., ve Johnson, B. T. (1990). Gender and leadership style: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 108(2), 233–256.
25. Ekinci, Ş. A., ve Toprakçı, E. (2023). İlçe milli eğitim müdürlüğü yöneticilerinin liderlik stilleri ile okul yöneticilerinin iş doyumu arasındaki ilişki. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(11), 65-86. https://doi.org/10.56677/mkuefder.1321285
26. Ercan-Önbıçak, A. E., ve Kaya, A. (2025). Etik liderlik çalışmaları üzerine bir inceleme. Journal of Organizational Behavior Review, 7(1), 76-92.
27. Eren, E. (2000). Örgütsel davranış ve yönetim psikolojisi (6. baskı). Beta Yayınları.
28. Eren, E. (2003). Yönetim ve organizasyon. Beta Yayınları.
29. Ertürk, M. (2000). İşletmelerde yönetim ve organizasyon (6. baskı). Beta Yayınları.
30. Eryilmaz, N., Kennedy, A. I., Strietholt, R., ve Johansson, S. (2025). Teacher job satisfaction: International evidence on the role of school working conditions and teacher characteristics. Studies in Educational Evaluation, 86, 1-17. https://doi.org/10.1016/j.stueduc.2025.101474
31. Garzón-Lasso, F., Serrano-Malebrán, J., Arenas-Arango, S., ve Molina, C. (2024). Full range leadership style and its effect on effectiveness, employee satisfaction, and extra effort: An empirical study. Frontiers in Psychology, 15, 1-9. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1380935
32. George, D., ve Mallery, M. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference, 17.0 update (10a ed.). Pearson.
33. Gölebakar, S. (2020). The relationship between transformational leadership and job satisfaction in multinational companies: The role of power distance in German ve Turkish national cultures [Unpublished master’s thesis]. Marmara Üniversitesi.
34. Gruneberg, M. M. (1979). Understanding job satisfaction. Macmillan.
35. Gurbetoğlu, A., ve Genç Yücel, B. (2019). Okulöncesi eğitim kurumu yöneticilerinin liderlik stilleri ile öğretmenlerin iş doyumu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Temel Eğitim Dergisi / Journal of Primary Education, 1(2), 6–19.
36. Gültekin, C. (2012). Okul yöneticilerinin liderlik stillerinin okul iklimi üzerine etkisi (İstanbul İli Anadolu Yakası örneği) [Yüksek lisans tezi]. Maltepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı.
37. Heres, L., ve Lasthuizen, K. (2010). Ethical leadership: A variform universal phenomenon. VU University Amsterdam.
38. Judge, T. A., ve Bono, J. E. (2001). Relationship of core self-evaluations traits—self-esteem, generalized self-efficacy, locus of control, and emotional stability—with job satisfaction and job performance: A meta-analysis. Journal of Applied Psychology, 86(1), 80–92. https://doi.org/10.1037/0021-9010.86.1.80
39. Judge, T. A., ve Piccolo, R. F. (2004). Transformational and transactional leadership: A meta-analytic test of their relative validity. Journal of Applied Psychology, 89(5), 755–768. http://dx.doi.org/10.1037/0021-9010.89.5.755
40. Kandemir, M. (2018). Kadın müdürlerin dönüşümcü liderlik davranışının öğretmenlerin örgütsel bağlılığına etkisi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
41. Kaya, A. (2024). The association between transformational leadership and teachers' creativity: Professional resilience and job satisfaction as mediators. Frontiers in Psychology, 15, 1-12. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1514621
42. Kanter, R. M. (1977). Men and women of the corporation. Basic Books.
43. Karagöz, F. (2020). Dönüşümcü liderlik, kişi-örgüt uyumu, iş tatmini ve özgecilik ilişkisine yönelik araştırma [Yüksek lisans tezi]. Hacı Bayram Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
44. Kılıç, Ö. S. (2011). İlköğretim okullarında görev yapan okul müdürü ve öğretmenlerin iş doyum düzeyleri (Tokat İli örneği) [Yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
45. Koçel, T. (2003). İşletme yöneticiliği (8. baskı). Beta Basım Yayım.
46. Korkmaz, A. (2013). İlkokul ve ortaokul öğretmenlerinin çatışma yönetimi stratejileri ve iş doyumları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Okan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. Koruklu, N., Feyzioğlu, B., Özenoğlu Kiremit, H., Kaldırım, E. (2013). Öğretmenlerin iş doyumu düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 1(25), 119-137.
47. Latham, G. P., ve Pinder, C. C. (2005). Work motivation theory and research at the dawn of the twenty first century. Annual Review of Psychology, 56, 485–516.https://doi.org/10.1146/annurev.psych.55.090902.142105
48. Manz, C. C., ve Sims, H. P. (2001). The new super leadership: Leading others to lead themselves. Berrett Koehler.
49. Mertens, D. M. (2019). Eğitim ve psikolojide araştırma ve değerlendirme (İ. Seçer, ve S. Ulaş, Çev. Ed.). Anı yayıncılık. (Çalışmanın orijinali 2019’da yayımlanmıştır)
50. Mihelič, K. K., Lipičnik, B., ve Tekavčič, M. (2010). Ethical leadership. International Journal of Management ve Information Systems, 14(5), 31–42.
51. Millî Eğitim Bakanlığı. (2020). Millî eğitim istatistikleri örgün eğitim 2019/’20. Millî Eğitim Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı.
52. Musluk, B. Y. (2015). Stratejik insan kaynakları yönetiminde politik çevrenin iş tatmini üzerindeki etkileri. Journal of Recreation and Tourism Research, 1(4), 1–5. https://jrtr.org/index.php/jrtr/article/view/119
53. Northouse, P. G. (2018). Leadership: Theory and practice (8th ed.). Sage Publications.
54. Özer, G., ve Aksu, M. (2022). İnsan kaynaklarında eğitim ve geliştirmenin iş tatminine etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 27(4), 621-640.
55. Öztürk, M. (2016). Uluslararası liderlik meselesi ve Rusya’nın büyük güç unsurları: Bir değerlendirme. Avrasya Etüdleri, 49(1), 55–75.
56. Özkan, M. (2016). Liderlik hangi sıfatları, nasıl alıyor? Liderlik konulu makalelerin incelenmesi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 15(2), 615-639. https://doi.org/10.21547/jss.256732
57. Pallant, J. (2017). SPSS kullanma kılavuzu (S. Balcı ve B. Ahi, Çev.). Anı Yayıncılık. (Çalışmanın orijinali 2015’te yayımlanmıştır).
58. Pehlivan, Ü. (2018). İlköğretim kurumu yöneticilerinin kullandıkları etkileme taktikleri ile öğretmenlerin örgütsel bağlılığı arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
59. Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., ve Bommer, W. H. (1996). Meta-analysis of the relationships between Kerr and Jermier’s substitutes for leadership and employee job attitudes, role perceptions, and performance. Journal of Applied Psychology, 81(4), 380–399. https://doi.org/10.1037/0021-9010.81.4.380
60. Ryan, R. M., ve Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54–67. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020
61. Salihoğlu, M. ve Yayla, A. (2023). Hizmet içi eğitimlerin öğretmen niteliğine olan etkisinin değerlendirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 134-153.
62. Sincer S. (2024). Öğretmen Performansı Değerlendirme ve Türk Eğitim Sistemindeki Mevcut Görünümü. Bartın Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(1), 13-26.
63. Schein, E. H. (1997). Organizational culture and leadership (2nd ed.). Jossey-Bass Publishers.
64. Spector, P. E. (1997). Job satisfaction: Application, assessment, causes, and consequences (Vol. 3). Sage Publications.
65. Şahin, B. (2015). Yetenek yönetimi ve yenilik performansı ilişkisi: Konaklama işletmelerinde bir araştırma [Doktora tezi]. Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
66. Şişman, M. (2004). Öğretim liderliği (2. baskı). Pegem A.
67. Tabachnick, B. G., ve Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Allyn and Bacon.
68. Taş, A., Çelik, K., ve Tombul, E. (2007). Yenilenen ilköğretim programının uygulandığı ilköğretim okullarındaki yöneticilerin liderlik tarzları. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 85–98.
69. Thekedam, J. S. (2010). A study of job satisfaction and factors that influence. IT Management and Labour Studies, 35, 407–417. https://doi.org/10.1177/0258042X1003500401
70. Toker, B. (2007). Demografik değişkenlerin iş tatminlerine etkileri: İzmir’deki beş ve dört yıldızlı otellere yönelik bir uygulama. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 8(1), 92–107.
71. Tucker, R. M., ve Russell, R. F. (2004). The influence of transformational leader. Journal of Leadership ve Organizational Studies, 10(4), 14–25. https://doi.org/10.1177/107179190401000408
72. Tunçbilek, M. M., ve Kaya, M. (2020). Otoriter, demokratik ve serbest bırakıcı liderlik ile örgütsel bağlılık arasındaki ilişki üzerine bir araştırma. Journal of Politics Economy and Management, 3(2), 31-52.
73. Türk Dil Kurumu. (2004). Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr/
74. UNESCO. (2019). Right to education: Global report 2019. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000370215
75. Weis, H. M. (2002). Deconstructing job satisfaction: Separating evaluations, beliefs and affective experiences. Human Resource Management Review, 12(2), 173–194. https://doi.org/10.1016/S1053-4822(02)00045-1
76. Xiao, Y., ve Zheng, L. (2025). The relationship between self-efficacy and job satisfaction: A meta analysis from the perspective of teacher mental health. Healthcare, 13(14), 1715. https://doi.org/10.3390/healthcare13141715
77. Yılmaz, K., ve Çelik, M. (2020). Öğretmenler arasında mesleki işbirliğine yönelik tutum ölçeğinin geliştirilmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi / MANAS Journal of Social Studies, 9(2), 731-740. https://doi.org/10.33206/mjss.584856
78. Yücel, B. (2019). Okul öncesi yöneticilerinin liderlik stilleri ile öğretmenlerin iş doyumu arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi