Sürdürülebilirlik ve Erken Çocukluk Bağlaminda Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi: Türkiye Örneği

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 17, 29 - 44, 31.12.2025

Selin İkiz , Merve Keskin

Öz

Çocukların, özellikle erken çocukluk döneminde edindikleri tutum ve davranışların, ileriki yaşlarda sergileyecekleri davranışların temelini oluşturduğu düşünüldüğünde, erken yaşlardan itibaren sürdürülebilirlik konusunda farkındalık yaratılması gerekmektedir. İlgili alandaki akademik çalışmalar da belirli bir alanda yürütülen çalışmaların gelişim süreçlerini ortaya koymak ve gelecekteki yönelimlerini anlamlandırmak için önemli bir veri kaynağı oluşturmaktadır. Lisansüstü tezler, bu veri kaynağı içinde araştırmacılar tarafından yürütülen en önemli çalışmalardan biridir. Bu çalışmada, 2008-2024 yılları arasında Türkiye'de tamamlanan tezlerin başlıklarında "sürdürülebilir", "erken çocukluk" ve "sürdürülebilir ve erken çocukluk" kavramlarının kullanıldığı tezlerin sayısı, yılları, türleri ve alanları üzerine bibliyografik bir analiz yapılmıştır. Araştırmada incelenen lisanüstü tezlerin başlıklarında "sürdürülebilirlik" ve "erken çocukluk" kavramlarının ayrı ayrı ele alındığı birçok çalışma yapıldığı belirlenmiştir. Bu tezlerin çoğunlukla güzel sanatlar, ekonomi, inşaat, finans ve tarım alanlarında yapıldığı tespit edilmiştir. Ancak, incelenen lisansüstü tezlerin başlıklarında "sürdürülebilirlik ve erken çocukluk kavramları"nın birlikte ele alındığı çok sınırlı sayıda çalışma olduğu belirlenmiştir. Yükseköğretim Kurumlarında yürütülen tez çalışmalarının çeşitlendirilmesi ve "sürdürülebilirlik ve erken çocukluk" kavramlarını içeren lisansüstü tezlerin sayısının artırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

erken çocukluk , sürdürülebilirlik , lisansüstü eğitim , bibliyometrik analiz , farkındalık.

An Analysis of Graduate Theses in the Context of Sustainability and Early Childhood: The Case of Türkiye

Öz

Considering the behaviours form the basis of children’s future conduct, it is essential to raise awareness about sustainability from an early age. Academic studies in this field also constitute a vital data source for understanding the development of research in a specific area and for predicting its future directions. Postgraduate theses are among the most significant studies conducted by researchers within this data source. This study presents a bibliographic analysis of the number, years, types, and fields of theses completed in Turkey between 2008 and 2024 that use the concepts of "sustainability," "early childhood," and "sustainability and early childhood" in their titles. The research determined that many studies examined the concepts of "sustainability" and "early childhood" separately in the titles of postgraduate theses. It was determined that the majority of these theses were in the fields of fine arts, economics, construction, finance, and agriculture. However, it was that there were very few studies that address the concepts of "sustainability and early childhood" together in the titles of the postgraduate theses examined. It was recommended that the variety of thesis studies conducted in higher education institutions be increased and that the number of doctoral theses incorporating the concepts of "sustainability and early childhood" should be increased.

Anahtar Kelimeler

early childhood , sustainability , graduate education , bibliometric analysis , awareness.

Kaynakça

• Acar, A., Acar, A. Ş. S., Akduman, N., & Lise, Y. (2019). Metanetli ve sürdürülebilir bir gelecek için tasarım, sanat ve oyun: Çocuklar ve gençler için atölye çalışmaları. İdealkent, 10(27), 518-537.
• Akyildiz, A. (2024). Early Childhood Sustainable Nutrition and Active Life Good-Practice Education Model Development, Master's Thesis, Graduate School of Education, Istinye University.
• Aysu, B., & Aral, N. (2024). Erken Çocuklukta Tarım Eğitimi: Sürdürülebilir Geleceğin Temelleri Olabilir mi?. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 11(1), 18-24.
• Bulut, B., & Çakmak, Z. (2018). Sürdürülebilir kalkinma eğitimi ve öğretim programlarina yansimalari. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 7(4), 2680-2697.
• Bulut, Y., & Polat, Ö. (2019). Erken çocukluk eğitiminde sürdürülebilirlik kavraminin incelenmesi. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 3(2), 35-58.
• Büyüktaşkapu, S. (2010). Bilimsel Süreç Becerileri. İçinde: Okul Öncesi Dönemde Fen Eğitimi. Ed. Berrin Akman, Gülden Uyanık Balat, Tülin Güler, 19-62. Pegem Akademi.
• Çağdaş, A., Şahin Seçer, Ş. (2007). Anne-baba eğitimi. Kök Publishing.
• Cengizoğlu, S. (2013). Investigating the potential of an education for sustainable development program on preschool children’s perceptions of the human-environment interrelationship (Master's thesis, Middle East Technical University).
• Durbin, D. J., Pickett, L. H., & Powell, T. L. (2011). Kindergarten scientists: The pot of gold at the end of the rainbow. Science Activities, 48(4), 129-136.
• Erkan, İ. (2020). Dijital pazarlamanin dünü, bugünü, geleceği: bibliyometrik bir analiz. Akademik Hassasiyetler, 7(13), 149-168.
• Eshach, H., & Fried, M. N. (2005). Should science be taught in early childhood?. Journal of science education and technology, 14, 315-336.
• Gökmen, A., Solak, K., & Ekici, G. (2024). Sürdürülebilir kalkinma için eğitim: öğretmen adaylarinin tutumlari ile ilişkili olan faktörler. Kesit Akademi Dergisi, (12), 462-480.
• Güler, T. (2010). Çevre Eğitimi. İçinde: Okul Öncesi Dönemde Fen Eğitimi. Ed. Berrin Akman, Gülden Uyanık Balat, Tülin Güler,181-201. Pegem Akademi.
• Kahriman, D. (2016). Comparison of early childhood educators' education for sustainable development practices across eco- and ordinary preschools, Doctoral Thesis, Middle East Technical University, Institute of Social Sciences.
• Kasemodel, M. G. C., Makishi, F., Souza, R. C., & Silva, V. L. (2016). Following the trail of crumbs: A bibliometric study on consumer behavior in the Food Science and Technology field. International Journal of Food Studies, 5(1).
• Kurt, A. (2019). Türkiye’de Kentleşme ve Çevre Sorunları Alanında Hazırlanmış Kayıtlı Lisansüstü Tezlerin Bibliyometrik İncelemesi (Unpublished master thesis) (Aksaray University Institute of Social Sciences, Aksaray)
• Leicht, A., Combes, B., Byun, W. J., & Agbedahin, A. V. (2018). From Agenda 21 to Target 4.7: The development of education for sustainable development. Issues and trends in Education for Sustainable Development, 25.
• Nousheen, A., Zai, S. A. Y., Waseem, M., & Khan, S. A. (2020). Education for sustainable development (ESD): Effects of sustainability education on pre-service teachers’ attitude towards sustainable development (SD). Journal of Cleaner Production, 250, 119537.
• Ozmehmet, E. (2008). Dünyada ve tükiye sürdürülebilir kalkinma yaklaşimlari. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 3(12), 1853-1876.
• Öztürk, O., & Gürler, G. (2021). Bir literatür incelemesi aracı olarak bibliyometrik analiz. Nobel Yayınevi.
• Purvis, B., Mao, Y., & Robinson, D. (2019). Three pillars of sustainability: in search of conceptual origins. Sustainability Science, 14, 681-695.
• Pramling Samuelsson, I., & Kaga, Y. (2008). The contribution of early childhood education to a sustainable society. Paris: UNESCO. https://unesd oc.unesco.org/ark:/48223/pf00 0, 1593, 55.
• Sincar, M., & Işık, A. Çocuklara yönelik gida ürünü ambalajlarinda sürdürülebilir grafik tasarim örnekleri. Sanat Yazıları, (48), 261-274.
• The United Nations, 2015, Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. United Nations General Assembly Resolution, A/RES/70/1. https://documentsddsny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N15/291/89/PDF/ N1529189.pdf?OpenElement
• Tekin, B. (2024). Early Childhood Sustainable Nutrition and Active Life Good-Practice Education Model Development, Master's Thesis, Graduate School of Education, Istinye University.
• Toran, M. (2017). Erken çocukluk eğitimi için sürdürülebilir kalkınma: Türkiye kökenli yayınlara yönelik bir değerlendirme. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 1(1), 33-44.
• TÜİK, 2023, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dunya-Nufus-Gunu-2024-53680
• UNESCO, 2005. United Nations Decade of Education for Sustainable Development. http://www.unesco.org/new/en/education/themes/leadingtheinternationalagenda/education-forsustainable-development
• UNESCO, 2007, http://www.unesco.org/ education/tlsf/
• UNESCO, 2014, Shaping the Future We Want UN Decade of Education for Sustainable Development (2005-2014) FİNAL REPORT. http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002301/230171e.pdf
• WCED, 1987, World Commission on Environment and Development, Our Common Future. http://www.un-documents.net/ocf-02.htm#I
• Yurt, Ö. (2015). Okul Öncesi Dönemde Fen Eğitimi. İçinde: Okul Öncesi Dönemde Fen Eğitimi. Ed. Fatma Şahin 12-24. Hedef CS Basın Yayın