Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezinde Çalışan Öğretmenlerin Kurum-Aile İş Birliğine İlişkin Görüşlerin Belirlenmesi

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 17, 62 - 83, 31.12.2025

Ümit Şahbaz , Nuran Karpuz

Öz

Bu araştırmanın amacı, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde görev yapan öğretmenlerin kurum–aile iş birliğine ilişkin görüşlerini belirlemektir. Araştırma nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülmüş ve fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Çalışma grubunu 8 öğretmen oluşturmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmış ve içerik analiziyle analiz edilmiştir. Bulgular, öğretmenlerin ailelerle iş birliği sürecinde en sık aile katılımının yetersizliği, eğitim sürecinin evde desteklenmemesi ve gerçekçi olmayan beklentilerle karşılaştığını göstermektedir. Öğretmenler, kurum–aile iş birliğinin güçlendirilmesi ve sürekli iletişimin sağlanmasının gerekliliğini vurgulamıştır.

Anahtar Kelimeler

Özel eğitim , aile katılımı , kurum iş birliği , rehabilitasyon

Identifying the Views of Teachers Working in Special Education and Rehabilitation Centers Regarding Institution–Family Collaboration

Öz

The aim of this research is to determine the views of teachers working in special education and rehabilitation centers regarding institution-family collaboration. The research was conducted using a qualitative research approach and a phenomenological design. The study group consisted of 8 teachers. Data were collected using a semi-structured interview form and analyzed using content analysis. The findings show that teachers most frequently encounter insufficient family participation, lack of support at home in the educational process, and unrealistic expectations in the process of collaborating with families. Teachers emphasized the need to strengthen institution-family collaboration and ensure continuous communication.

Anahtar Kelimeler

Special education , family involvement , institutional collaboration , rehabilitation

Kaynakça

• Açar, D., Dilbilir, Y. ve Demiralp, C. (2022). Özel eğitim öğretmenlerinin zihinsel yetersizliği olan çocukların eğitimi sürecindeki görüşlerinin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(3), 1295–1312. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2022..-1098954
• Akman Dömbekci, H. ve Erişen, M. A. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme tekniği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (Özel Sayı 2), 141–160. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227330
• Akmeşe, İ., & Kayhan, N. (2014). Okul öncesi ve ilkokula devam eden özel gereksinimli öğrencilerin aile katılım düzeylerinin incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(2), 39–56. https://doi.org/10.14812/cufej.2014.012
• Arslan, A., Ulaş, A. H. ve Coşkun, M. K. (2020). Özel eğitimde aile eğitimine yönelik bir derleme çalışması. Ekev Akademi Dergisi, (84), 21–38.
• Aslanargun, E. (2007). Okul-aile işbirliği ve öğrenci başarısı üzerine bir tarama çalışması. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(18), 119–135.
• Balkar, B. (2009). Okul-aile işbirliği sürecine ilişkin veli ve öğretmen görüşleri üzerine nitel bir çalışma. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(36), 105–123.
• Blackman, S. ve Mahon, E. (2016). Understanding teachers’ perspectives of factors that influence parental involvement practices in special education in Barbados. Journal of Research in Special Educational Needs, 16(4), 264–271. https://doi.org/10.1111/1471-3802.12083
• Dan, B. A., Kovács, K. E., Bacskai, K., Ceglédi, T. ve Pusztai, G. (2023). Family–SEN school collaboration and its importance in guiding educational and health-related policies and practices in the Hungarian minority community in Romania. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(3), 2054. https://doi.org/10.3390/ijerph20032054
• Dayı, E., & Töret, G. (2021). Özel eğitim öğretmeni adaylarının iş birliğine ilişkin metaforik algıları. Mediterranean Journal of Social Sciences, 10(2), 863–877. https://doi.org/10.33206/mjss.793039
• Demirel, S. (2005). Özel eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerinde aile eğitiminin önemi. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, (1), 61–74.
• Demirtaş, Z. (2022). Özel eğitim alan çocukların ailelerinin tepkileri ile psikolojik esneklik arasındaki ilişkinin incelenmesi: Bir karma yöntem araştırması (Yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Dökmekci, Y. ve Erişen, Y. (2022). Eğitim bilimlerinde nitel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Gökçe, E. (2000). İlköğretimde okul-aile işbirliğinin geliştirilmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(7), 204–209.
• Gürhan, N. ve Üstün, B. (1994). Rehabilitasyon hizmetleri. Hemşirelik Bülteni, 8(31). https://sozluk.gov.tr
• Işık, M. (2014). Özel eğitim uygulama merkezi ve iş uygulama merkezinde çalışan zihin engelliler sınıf öğretmenlerinin yaşadığı sorunlar (Yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi.
• Karakoç, B. ve Atbaşı, Z. (2020). Özel eğitim öğretmenlerinin problem davranışlara müdahalede işbirliğinin önemine ve uygulanmasına yönelik görüşleri. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(29), 1666–1688. https://doi.org/10.26466/opus.727238
• Karasu, T., & Mutlu, Y. (2014). Öğretmenlerin perspektifinden özel eğitimde yaşanan sorunlar ve çözüm önerileri: Muş ili örneği. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 47–66
• Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62–80.
• Kayahan-Yüksel, D. (2018). Rehabilitasyon merkezinde çalışan öğretmenlerin karşılaştıkları güçlükler ve ihtiyaçlarının değerlendirilmesi. Researcher: Social Science Studies, 6(2), 57–64.
• Kılıç, A. (2022). Özel gereksinimli çocukların rehabilitesinde ailelerin işlevsellik düzeylerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi.
• Kızılkaya, S. (2015). Zihin engelli çocuklarla çalışan ücretli sınıf öğretmenlerinin yaşadıkları sorunlar (Yüksek lisans tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi & Yıldız Teknik Üniversitesi.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. T.C. Resmî Gazete, Sayı: 30471.
• Özsoy, B. (2019). Özel eğitim öğretmenlerinin müdürlerle, öğretmenlerle ve ailelerle olan iş birliği düzeyleri (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
• Sağıroğlu, N. (2006). Özel gereksinimli bireylere sahip ailelerin beklentileri (Yüksek lisans tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
• Sarı, H., Atbaşı, Z., & Çitil, M. (2017). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde görev yapan öğretmenlerin aile eğitimi yeterlilikleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 668–684. https://doi.org/10.29299/kefad.2017.18.3.035
• Şahbaz, Ü. (1997). Öğretmenlerin kaynaştırmaya ilişkin tutumları (Yüksek lisans tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
• Tabak, M. (2021). Okul idarecileri ve özel eğitim öğretmenlerinin iş birliğine yönelik görüşleri (Tez No: 707812) (Yüksek lisans tezi). Trakya Üniversitesi.
• Türk Dil Kurumu. (2025). Güncel Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.