Güncel Tartışmalar Bağlamında Kastamonu İlinde İdari Bölünüşün TBA ve VIKOR Yöntemleriyle Yeniden Düzenlenmesi

Yıl 2025, Cilt: 34 Sayı: 2, 307 - 336, 30.12.2025

Okan Türkan

https://doi.org/10.51800/ecd.1727951

Öz

Türkiye’de yıllar içerisinde ilgili kanun maddelerindeki ölçülebilir olmayan unsurlara atıfla idari taksimata müdahale edilerek il/ilçe sayıları artırılmıştır. İl/ilçe kuruluşlarının kuruluş gerekçelerinin somut ve ölçülebilir kriterler yerine öznellik barındırması ve kanun tekliflerinin çoğunlukla seçim dönemlerine denk gelmesi bu konuda ölçek ekonomisinin nesnel koşullarının gözetilmeden popülist yaklaşımların temel alındığını düşündürmektedir. Türkiye’de 100 il, 1000 ilçe önerisinde olduğu gibi güncel tartışmalarda idari birim sayısının artırılması yerine mevcut bölünüşün sorgulanmamasının sorunlu olduğu söylenebilir. Türkiye nüfusunun katlanarak büyümesi yanında özellikle 1980’li yıllar öncesinde ülkenin sosyoekonomik koşulları yeni ilçelerin kurulmasını gerektirmiştir. Ancak 21. yüzyıla geçişle birlikte sosyoekonomik, ulaşım, iletişim ve teknolojide meydana gelen değişimlerin sağladığı olanakların kamu hizmet alımlarına entegre edilerek birçok bürokratik süreci işlevsiz kılması yeni ilçe kurulma gerekçelerini önemli ölçüde azaltmıştır. Ortaya çıkan bu değişimlerin kamu kaynaklarından tasarruf bakımından mevcut bazı ilçelerin tüzel kişiliğinin varlığını tartışmalı hale getirdiği söylenebilir. Bu bağlamda Türkiye’de zamanla işlevini yerine getirmekte sorunlar barındıran ilçe ve köy idari alanlarının yol açtığı ekonomik verimsizlikler Kastamonu ili üzerinden değerlendirmeye alınmıştır. İlçe ve köy idari alan sayısının oldukça fazla olduğu Kastamonu ilinde tüzel kişiliğinin kamu yararı oluşturmadığı ilçelerin tespiti için geliştirilen kriterler esas alınarak TBA ve ENTROPI tabanlı VIKOR analizleri kullanılmıştır. Analiz sonuçları, saha çalışmaları, belediye ve mülki idare yetkilileriyle yapılan istişari görüşmelerin sonucuna dayanarak Kastamonu ili için yeni idari bölünüş düzenleme önerileri getirilmiştir. Mevcut durumdaki Kastamonu ilinin merkez dahil 20 ilçe ve 1054 köy idari alanıyla devam etmesinin rasyonel olmadığı, bunun yerine 13 ilçe, 7 belde ve 567 köy idari alanıyla devamının kamu yararını daha fazla yükselteceği ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

İlçe Sayıları , Köy İdari Alan Sayıları , İdari Bölünüş , Kastamonu İli , TBA ve VIKOR Yöntemi

Reorganization of Administrative Division in Kastamonu Province Using TBA and VIKOR Methods in the Context of Current Debates

Öz

Over the years, the number of provinces and districts in Turkey has been increased based on non-measurable elements in the relevant articles of law. The fundamental reasons for establishing provinces and districts are generally subjective rather than based on concrete and measurable criteria. The fact that most legislative proposals coincide with election periods suggests that the objective conditions of economies of scale are not considered and that populist approaches are the basis. In current debates, such as proposals for 100 provinces and 1000 districts, it can be argued that the unquestioned acceptance of the existing division, rather than increasing the number of administrative units, is problematic. Turkey's population has grown exponentially, and the country's socioeconomic conditions prior to the 1980s necessitated the establishment of new districts. However, in the 21st century, changes have occurred in socioeconomics, transportation, communication, and technology. These changes, integrated into public service delivery, have rendered many bureaucratic processes obsolete and significantly reduced the justification for establishing new districts. It can be said that these changes have made the existence of the legal personality of some districts questionable in terms of saving public resources. In this context, economic inefficiencies caused by district and village administrative areas that have gradually become dysfunctional in Turkey have been evaluated based on the province of Kastamonu. In Kastamonu province, which has a very high number of district and village administrative areas, TBA and ENTROPY-based VIKOR analyses were employed, based on developed criteria to identify districts whose legal entities do not serve the public interest. Based on the analysis results, field studies, and consultative meetings with municipal and civil administration officials, new proposals for reorganizing the administrative division of Kastamonu province have been developed. In the current situation, it is not rational for Kastamonu province to continue with 20 districts and 1,054 villages, including the central district. The fact that Kastamonu province consists of 13 districts, 7 towns, and 567 villages will maximize public benefit.

Anahtar Kelimeler

Number of Districts , Number of Villages , Administrative Division , Kastamonu Province , PCA and VIKOR Method

Kaynakça

• Akdede, S. H. & E. Acartürk. (2005). Türkiye’de ilçe ve belediyelerin optimizasyonu. Çağdaş Yerel Yönetimler, 14(3), 5-17. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/60143/turkiyede-ilce-ve-belediyelerin-optimizasyonu adresinden alınmıştır.
• Aliz, M. (1999). İlçe kurulmasında bir ölçüt getirilemez mi? Türk İdare Dergisi, 423, 109-117.
• Alpaykut, S. (2017). Türkiye’de illerin yaşam memnuniyetinin temel bileşkenler analizi ve topsıs yöntemiyle ölçümü üzerine bir inceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(29), 367-395.
• Anayasa.gov.tr. (2024a,b,c). https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/anayasa/ (10.01.2025).
• Boyalı, H. (2023). Türkiye’de vatandaş odaklı idare: E- Devlet ötesi dijitalleşen kamu. Bucak İşletme Fakültesi Dergisi, 6(2), 172-190. https://doi.org/10.38057/bifd.1325556
• Çimen, A. (2007). İlçeler için ‘Optimal Ölçek’ belirleme sorunu: 104 kanun teklifi üzerine bir inceleme. Türk İdare Dergisi, 457, 55-86.
• Çimen, A. (2013). İlçeler için “Optimal Ölçek” belirleme sorunu: İlçe kuruluşunda yasama süreci üzerinde bir inceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 339-365.
• Çubuk, M. (2021). Çok kriterli karar verme yöntemleri ile illerin yatırım ortamlarının karşılaştırılması. Ankara: Gazi Kitabevi.
• Dağlı, T., M. (2024). Kırşehir ilinde idari bölünüşün entropi tabanlı TOPSIS yöntemi ile yeniden düzenlenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Çankırı Karatekin Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Emre, C. (2002). İyi yönetim arayışında Türkiye’de mülki idarenin geleceği. Ankara: TİAV Yayını.
• Gürsoy, E. Z. (2008). Cumhuriyet Döneminde yeni il ve ilçe kurulmasındaki yaklaşımlar. Türk İdare Dergisi, 458, 81-94.
• İçişleri Bakanlığı. (2025). https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx (25.05.2025).
• Jolliffe, I.T. (2002). Principal component analysis (Second Edition). New York: Springer-Verlag.
• KAGM. (2020). Türkiye’de kentsel ve kırsal hizmet merkezleri raporu. Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü Yayını Sayı: 6 Araştırma Raporu Sayı: 4 Ankara
• KAGM YER-SİS, 2020. https://yersis.gov.tr/web/# (19.05.2025).
• Keskin, N. E. (2008). İl yönetimi sisteminde değişim. Memleket Siyaset Yönetim, 3(6), 88-117.
• Koçdemir, K. (1998). Önce idari taksimat reformu sonra yeniden yapılanma. İller ve Belediyeler, 633, 412-420.
• MHP. (2023). Milliyetçi Hareket Partisi 14 Mayıs 2023 Milletvekili Genel Seçimi Seçim Beyannamesi. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.mhp.org.tr/usr_img/_mhp2007/kitaplar/beyanname_14_mayis_2023_opt.pdf (28.02.2025)
• Mutlu, S. (1989). Kamu yönetiminde mekânsal örgütlenmenin esasları ve Türkiye için bazı öneriler. Amme İdaresi Dergisi, 22 (4), 21-46.
• Resmî Gazete, 1924. 07.04.1924, Sayı 68. 442 Sayılı Köy Kanunu
• Resmî Gazete, 1949. 18.06.1949, Sayısı 7236 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu
• Resmî Gazete, 1957. 27.06.1957, Sayı 9644. Yeniden (78) Kaza Kurulması ve İzmir Vilâyetine bağlı Kuşadası Kazasının Aydın Vilâyetine bağlanması hakkında Kanun.
• Resmî Gazete, 1987. 04.07.1987, Sayı 19507. 103 İlçe Kurulması Hakkında Kanun
• Resmî Gazete, 1988. 11.05.1988, Sayı 19811. Sınır Anlaşmazlığı, Mülki Ayrılma ve Birleşme ile Köy Kurulması ve Kaldırılması Hakkında Yönetmelik.
• Resmî Gazete, 1990. 20.05.1990, Sayı 20523. 130 İlçe Kurulması Hakkında Kanun.
• Resmî Gazete, 2014. 11.09.2014, Sayı 29116. İş Kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılması ile bazı alacakların yeniden yapılandırılmasına dair Kanun.
• Şahin, A. & E. Bilgin Sarı. (2019). Entropi tabanlı topsis ve vikor yöntemleriyle bist-imalat işletmelerinin finansal ve borsa performanslarının karşılaştırılması. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi. 12 (2), 255-270.
• Taş, İ. E. & K. Uçacak. (2018). Türk kamu yönetiminde bürokratik işlemlerin azaltılmasında E-Devlet uygulamasının önemi. The Journal of Academic Social Science Studies, (67), 449–468. Tbmm.gov.tr. (2025a).
• https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d10/c020/tbmm10020083ss0221.pdf (22.02.2025). Tbmm.gov.tr. (2025b).
• https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d17/c043/tbmm17043119ss0585.pdf (22.02.2025). Tbmm.gov.tr. (2025c).
• https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d18/c045/tbmm18045111ss0275.pdf (22.02.2025). Tbmm.gov.tr. (2025d).
• https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d07/c022/tbmm07022036ss0088.pdf (22.02.2025).
• Temurlenk, M. S. & Abar, H. (2019). Türkiye’deki illerin sosyoekonomik gelişmişlik seviyeleri: 2008 – 2016 dönemi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 33(4), 1115-1135.
• TÜİK, 2025. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr (24.02.2025)
• Türkan, O. (2018). Kastamonu ilinin idari coğrafya analizi 1935-2010. [Sözlü bildiri]. Presented at the International Congress on the 75th Anniversary of Turkish Geographical Society. Ankara, Türkiye.
• Türkan, O. (2021). Türkiye'de ilçe büyüklüğünün TBA ve AHP yöntemiyle yeniden değerlendirilmesi. Amme İdaresi Dergisi, 54 (4), 91 -137
• Türkan, O. (2023). Çankırı ilinde idari bölünüşün temel bileşen analizi (TBA) ile yeniden düzenlenmesi. Coğrafi Bilimler Dergisi, 21 (1), 1 -35, doi: 10.33688/aucbd.1176458
• URL, (2025.1). https://emsal.com/100-il-projesi-gayrimenkul-sektorune-nasil-yansir/ (29.05.2025).
• URL, (2025.2). https://www.youtube.com/watch?v=HA30ZQraTNs (29.05.2025).
• URL, (2025.3). https://www.youtube.com/watch?v=Le_Onk3nEt8 (29.05.2025).
• URL, (2025.4). https://www.youtube.com/watch?v=8eKqI3_l4F8 (29.05.2025).
• URL, (2025.5). https://www.ahaber.com.tr/video/gundem-videolari/devlet-bahceli-100-il-1000-ilce-idari-yapisiyla-gucune-guc-katmis-turkiye-mumkundur (29.05.2025).
• URL, (2025.6). https://www.yenisafak.com/foto-galeri/ozgun/hangi-ilceler-il-olacak-il-olacak-ilceler-belli-oldu-mu-2025te-il-yapilacak-ilceler-hangileri-4576032/1 (29.05.2025).
• URL, (2025.7). https://www.ahaber.com.tr/viral/galeri/tikla/82-83-84-85-plakalar-iste-il-olmasi-beklenen-ilceler/26 (29.05.2025).
• Wang, T. C. & H., D. Lee. (2009). Developing a fuzzy TOPSIS approach based on subjective weights and objective weights. Expert systems with applications, 36(5), 8980-8985.
• Yılmaz, F., S. Acar, L. B. Kazancık, L. Gültekin, M. C. Meydan, M. E. Özsan & M. Işık (2019). İlçelerin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralaması 2017. Ankara: Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü Yayını.