Continuities and Ruptures Across Borders: A Comparative Study of Culture, Space, and Production in Assos and Molyvos

Yıl 2025, Cilt: 34 Sayı: 2, 207 - 234, 30.12.2025

Kumru Çılgın , İnci Olgun

https://doi.org/10.51800/ecd.1757603

Öz

This study offers a comparative analysis of the Assos and Molyvos settlements, which are located on opposite shores of the Northern Aegean, through the conceptual lenses of cultural ecosystem, collective memory, and border spaces. Despite sharing similar production practices, spatial formations, and cultural continuities since antiquity, the two settlements became disconnected in the 20th century due to the consolidation of nation-state borders. Despite the physical and symbolic ruptures caused by this disconnection, the study argues that Assos and Molyvos still have the potential to be reconnected as part of a shared coastal cultural landscape. To this end, it proposes rethinking the border as a permeable and generative threshold rather than a line of separation. The study employs a qualitative methodology that goes beyond formal analysis to build a multi-layered dataset through spatial investigation, historical archival research, on-site observations, and everyday encounters. Rather than conducting systematic interviews, the study adopts an ethnographic approach based on intuitive field insights and local memory. The comparative analysis focuses on morphological structure, coastal use, production practices, and governance models, paying particular attention to olive-based rural production systems and enduring stone architecture. The findings reveal that, although Assos and Molyvos exhibit strong similarities in terms of their historical depth and spatial patterns, divergences in conservation regimes, governance scales, and development priorities have gradually caused their shared foundations to diverge. Nevertheless, the study shows that micro-diplomatic and locally based strategies —guided by the principles of permeability and cultural continuity specific to border spaces—can facilitate the reconstruction of historical relationships between the two settlements. Ultimately, the Assos–Molyvos axis emerges as a geography of a shared past and, through this study, as fertile ground for reconsidering cultural continuity and relational spatial imaginaries in borderlands.

Anahtar Kelimeler

Cultural ecosystem , Collective memory , Border spaces , Assos , Molyvos

Proje Numarası

2017-04

Sınırları Aşan Süreklilikler ve Kopuşlar: Assos ve Molyvos'ta Kültür, Mekân ve Üretim Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, Kuzey Ege’nin karşılıklı iki kıyısında yer alan Assos ve Molyvos yerleşimlerini, kültürel ekosistem, kolektif bellek ve sınır mekân kavramları çerçevesinde karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Antik Dönem’den bu yana benzer üretim pratikleri, mekânsal organizasyonlar ve kültürel süreklilikler sergileyen bu iki yerleşim, 20. yüzyılda ulus-devlet sınırlarının keskinleşmesiyle birlikte birbirinden kopmuştur. Çalışma, bu kopuşların fiziksel ve simgesel etkilerine rağmen, Assos ve Molyvos’un hâlâ ortak bir kıyısal kültürel peyzajın parçaları olarak yeniden ilişkilenebileceğini savunmaktadır. Bu yönüyle sınırı bir ayrım çizgisi olarak değil, geçişli ve üretken bir eşik olarak yeniden düşünmeye çağırmaktadır. Araştırma, biçimsel çözümlemelerin ötesine geçen nitel bir yöntemle yapılandırılmış; mekânsal analizler, tarihsel arşiv okumaları, yerinde gözlemler ve gündelik karşılaşmalardan edinilen anlatılar yoluyla çok katmanlı bir veri seti oluşturulmuştur. Sistematik görüşmeler yerine, sahadaki sezgisel bulgulara ve yerel belleğe dayalı etnografik bir okuma benimsenmiştir. Morfolojik yapı, kıyı kullanımı, üretim biçimleri ve yönetişim modelleri gibi başlıklarda yürütülen karşılaştırmalı çözümlemelerde özellikle zeytincilik temelli üretim sistemleri ve taş mimarinin süreklilik gösteren biçimleri odak noktası olmuştur. Bulgular, her iki yerleşimin de tarihsel derinliği ve mekânsal örüntüleri bakımından güçlü benzerlikler taşıdığını; ancak koruma rejimlerinin, yönetişim ölçeklerinin ve kalkınma politikalarının bu ortak zemini zamanla farklılaştırdığını göstermektedir. Buna rağmen, sınır mekânlara özgü geçirgenlik ve kültürel süreklilik ilkeleri doğrultusunda geliştirilebilecek mikro-diplomatik ve yerel tabanlı stratejilerle, bu iki yerleşim arasında tarihsel belleği yeniden kurabilecek ilişkilenme modelleri geliştirilebileceğini ortaya koymaktadır. Sınırların ötesinde tahayyül edilebilecek müşterek bir geleceğin coğrafyası olan Assos–Molyvos hattı, bu çalışma aracılığıyla hem kültürel sürekliliği yeniden okuma hem de sınır mekânlara dair ilişkisel bir kavrayış geliştirme yönünde özgün ve çoğul bir kuramsal katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kültürel ekosistem , Kolektif bellek , Sınır mekânlar , Assos , Molyvos

Destekleyen Kurum

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi

Proje Numarası

2017-04

Teşekkür

Bu makale, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenen “Yakınlığın Uzaklığı: Ayvalık–Mytilene ve Assos–Molyvos Kent Merkezleri Karşılaştırmasında Farklılıklar, Potansiyeller, Öneriler” (Proje No. 2017-04) başlıklı araştırma projesinin bir çıktısıdır. Bu sürece katkı sunan tüm kişi ve kurumlara içtenlikle teşekkür ederiz. Birlikte en keyifli ve verimli saha çalışmalarından birini yürüttüğümüz sevgili ekip arkadaşlarımız Derya Altıner Bozacı ve Esra Turgut’a; araştırmanın her aşamasında emeği geçen mezunlarımız Ayşegül Özkarslıoğlu, Meryem Ergün ve Timuçin Kaan Manco’ya; her iki yakadaki saha çalışmalarında bize teknik koordinasyon kadar yön duygusu da kazandıran Berna Ergün’e; projenin çerçevesine değerli katkılarda bulunan danışmanlarımız Serim Dinç, Ayşegül Kuruç ve Çetin Ergand’a teşekkür ederiz. Araştırmanın sonlandırılma sürecinde, özverili destekleri ve titiz katkılarıyla içeriği zenginleştiren mezunlarımız Nagihan Kavaklı, Nuri Cem Ceylan, Dilara Uçar, Yasemen Cemre Gürbüz ve Salime Benan Kaya’ya da özel bir teşekkür borçluyuz. Son olarak, her iki yakada bizleri içtenlikle karşılayan ve yerel bilgilerini cömertçe paylaşan tüm Assos ve Molyvos sakinlerine gönülden teşekkür ederiz. Bu çalışmanın kalbi, onların misafirperverliğinde ve belleğinde atmaktadır…

Kaynakça

• Agnew, J. (1994). The territorial trap: The geographical assumptions of international relations theory. Review of International Political Economy, 1(1), 53–80. https://doi.org/10.1080/09692299408434268
• Akyıldız, K. (2007). Mavi Anadoluculuk. U. Kocabaşoğlu (Ed.) içinde, Modern Türkiye’de siyasi düşünce III: Modernleşme ve Batıcılık (s. 465–481). İletişim Yayınları.
• Altıpat, A. (2001). Bir arkeolojik, kırsal mimari yerleşme dokusu ve sit değerleri bütünü olarak Assos (Behramkale) [Yüksek lisans tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kentsel Koruma ve Yenileme Bilim Dalı, İstanbul.
• Anagnostou, S. (2011). Local history: References for the new and modern history of Lesvos [Yunanca]. Endelechia.
• Arıkan, Z. (2006). Midilli-İstanbul arasında zeytinyağı ticareti. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih- Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, 25(40), 1–28. https://doi.org/10.1501/Tarar_0000000245 Aslan, N. (2019). The most perfect idea of a Greek city: Results of new research in Assos (Behramkale), Turkey. S. R. Steadman & G. McMahon (Ed.) içinde, The archaeology of Anatolia, Vol. III: Recent discoveries (s. 139–162). Cambridge Scholars Publishing. Balibar, É. (2002). Politics and the other scene (Çev. C. Jones, J. Swenson & C. Turner). Verso.
• Banilas, G., Korkas, E., Kaldis, P. & Hatzopoulo, P. (2009). Olive and grapevine biodiversity in Greece and Cyprus – A review. E. Lichtfouse (Ed.) içinde, Climate change, intercropping, pest control and beneficial microorganisms (s. 401–428). Springer.
• Basaran, T. (2008). Security, law, borders: Spaces of exclusion. International Political Sociology, 2(4), 339–354. https://doi.org/10.1111/j.1749-5687.2008.00055.x
• Başaran Uysal, A. & Sakarya, İ. (2018). Rural gentrification in the North Aegean Countryside (Turkey). ICONARP International Journal of Architecture and Planning, 6(1), 99–125. https://doi.org/10.15320/ICONARP.2018.40
• Bean, G. E. (2001). Aegean Turkey: An archaeological guide. Ernest Benn Ltd.
• Beksaç, E. (2012). Madralar’ın Edremit Körfezi ile ilişkili kesimlerinin arkeolojisi. Madra Dağı Ulusal Çalıştayı içinde (s. 213–222). Kaz Dağı ve Madra Dağı Belediyeler Birliği.
• Beksaç, E. (2018). Edremit Körfezi’nin güney kesiminde Ortaçağ. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 2(4), 20–31.
• Beksaç, E. & Nurengin Beksaç, Ş. (2013). Çağların kavşağında Edremit Körfezi ve Edremit. R. Efe, İ. Atalay & M. Öztürk (Eds.) içinde, 2. Uluslararası Kazdağları ve Edremit Sempozyumu bildiriler ve özetler (s. 22–29). Edremit Belediyesi.
• Benjamin, W. (1969). The work of art in the age of mechanical reproduction (Çev. H. Zohn). H. Arendt (Ed.) içinde, Illuminations (s. 217–252). Schocken Books. https://web.mit.edu/allanmc/www/benjamin.pdf (Orijinal eserin yayın tarihi 1935)
• Bhabha, H. K. (1994). The location of culture. Routledge.
• Birleşmiş Milletler. (United Nations). (2001). Universal declaration on cultural diversity. https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/universal-declaration-cultural-diversity
• Brambilla, C. (2015). Exploring the critical potential of the borderscapes concept. Geopolitics, 20(1), 14–34. https://doi.org/10.1080/14650045.2014.884561
• Braudel, F. (1949/1975). The Mediterranean and the Mediterranean world in the age of Philip II (Vol. 1). Fontana/Collins. (Orijinal eserin yayın tarihi 1949)
• Burrell, K. (2008). Materialising the border: Spaces of mobility and material culture in migration from post-socialist Poland. Mobilities, 3(3), 353–373. https://doi.org/10.1080/17450100802376779
• Caillon, S. & Degeorges, P. (2007). Biodiversity: Negotiating the border between nature and culture. Biodiversity and Conservation, 16(10), 2919–2931. https://doi.org/10.1007/s10531-007-9168-1
• CARTO. (2025). Basemaps. https://pinea.app.carto.com/
• Crinson, M. (Ed.) (2005). Urban memory: History and amnesia in the modern city. Routledge.
• Clogg, R. (2002). A concise history of Greece (2. baskı). Cambridge University Press.
• Daniel, T. C. (2001). Whither scenic beauty? Visual landscape quality assessment in the 21st century. Landscape and Urban Planning, 54(1–4), 267–281. https://doi.org/10.1016/S0169-2046(01)00141-4
• de Groot, R. S. (2006). Function-analysis and valuation as a tool to assess land use conflicts in planning for sustainable, multi-functional landscapes. Landscape and Urban Planning, 75(3–4), 175–186. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2005.02.016
• Doğan, G. (2008). İngiliz ve Fransız seyyahlara göre 17. ve 18. yüzyıllarda Ege adaları (Midilli, Sakız, Sisam, Rodos) ve çevresi [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Erhat, A. (2019). Mavi Anadolu. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Folke, C. (2006). Resilience: The emergence of a perspective for social-ecological systems analyses. Global Environmental Change, 16(3), 253–267. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2006.04.002
• Forman, R. T. T. (1995). Land mosaics: The ecology of landscapes and regions. Cambridge University Press.
• Gençkal-Eroler, E. (2023). An ‘alternative’ imagination of national identity in Turkey: The Blue Anatolianists’ perception of culture, civilization, and the west, Turkish Studies, 24(5), 788–808. https://doi.org/10.1080/14683849.2022.2138752
• Gocer, O., Shrestha, P., Boyacioglu, D., Gocer, K. & Karahan, E. (2021). Rural gentrification of the ancient city of Assos (Behramkale) in Turkey. Journal of Rural Studies, 87, 146–159. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2021.09.012
• Gökçe, E. (2018). Edremit Körfezi’nde küçük bir iskele: Kemer-Edremit (Burhaniye) iskelesi. Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Dergisi, 1(2), 33–66.
• Güney Marmara Kalkınma Ajansı. (2013). Dış ekonomik coğrafya analizi; TR22 Güney Marmara sınır bölgesi: Yunanistan Kuzey Ege bölgesi.
• Halbwachs, M. (1950/2023). Kolektif bellek (Çev. Z. Karagöz). Pinhan Yayıncılık. (Orijinal eserin yayın tarihi 1950) Halikarnas Balıkçısı. (1988). Ege’den denize bırakılmış bir çiçek (Bütün eserleri–11). Bilgi Yayınevi.
• Hansen, A. J. & di Castri, F. (Ed.). (1992). Landscape boundaries: Consequences for biotic diversity and ecological flows. Springer-Verlag.
• Harvey, D. (1996). Justice, nature and the geography of difference. Blackwell.
• Harvey, D. (2005). The sociological and geographical imaginations. International Journal of Politics, Culture, and Society, 18(3/4), 211–255. https://doi.org/10.1007/s10767-006-9009-6
• Herzfeld, M. (1986). Ours once more: Folklore, ideology, and the making of modern Greece. University of Texas Press.
• Hirschon, R. (Ed.) (2003). Crossing the Aegean: An appraisal of the 1923 Compulsory Population Exchange between Greece and Turkey. Berghahn Books.
• Hoelscher, S. & Alderman, D. H. (2004). Memory and place: Geographies of a critical relationship. Social & Cultural Geography, 5(3), 347–355. http://dx.doi.org/10.1080/1464936042000252769
• Horden, P. & Purcell, N. (2000). The corrupting sea: A study of Mediterranean history. Wiley Blackwell.
• İplikçioğlu, B. (2007). Hellen ve Roma tarihinin anahatları. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Karakasidou, A. N. (1997). Fields of wheat, hills of blood: Passages to nationhood in Greek Macedonia, 1870–1990. University of Chicago Press.
• Karidis, D. N. & Kiel, M. (2000). Mytilini urban structure and Lesvos’ spatial analysis 15th-19th centuries [Yunanca]. Olkos.
• Kiel, M. (2005). Midilli. TDV İslam Ansiklopedisi Cilt 30, 11–14.
• Kizos, T. & Iosifides, T. (2007). The contradictions of agrotourism development in Greece: Evidence from three case studies. South European Society & Politics, 12(1), 59–77. https://doi.org/10.1080/13608740601155443
• Kizos, T. & Koulouri, M. (2005). Economy, demographic changes and morphological transformation of the agri-cultural landscape of Lesvos, Greece. Human Ecology Review, 12(2), 183–192.
• Kizos, T. & Koulouri, M. (2006). Agricultural landscape dynamics in the Mediterranean: Lesvos (Greece) case study using evidence from the last three centuries. Environmental Science & Policy, 9(4), 330–342. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2006.02.002
• Lefebvre, H. (1974/2023). Mekanın üretimi (Çev. I. Ergüden). Sel Yayıncılık. (Orijinal eserin yayın tarihi 1974)
• Loumou, A., Giourga, C., Tsartas, P. & Georgakopoulos, G. (2000). Tourism contribution to agro-ecosystems: The case of Lesvos Island, Greece. Environmental Management, 26(4), 435–442. https://doi.org/10.1007/s002670010103
• Lupton, D. (2012). The emotional self: A sociocultural exploration. Sage.
• Marathianou, M., Kosmas, C., Gerontidis, S. & Detsis, V. (2000). Land-use evolution and degradation in Lesvos (Greece): A historical approach. Land Degradation & Development, 11(1), 63–73. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-145X(200001/02)11:1<63::AID-LDR369>3.0.CO;2-8
• Massey, D. (2005). For space. Sage.
• Mazower, M. (1993). Inside Hitler’s Greece: The experience of occupation, 1941–44. Yale University Press.
• Newman, D. (2006). The lines that continue to separate us: Borders in our ‘borderless’ world. Progress in Human Geography, 30(2), 143–161. https://doi.org/10.1191/0309132506ph599xx
• Newman, D. (2011). Contemporary research agendas in border studies: An overview. D. Wastl-Walter (Ed.) içinde, The Ashgate research companion to border studies (s. 33–47). Ashgate.
• Nora, P. (1989). Between memory and history: Les lieux de mémoire. Representations, 26, 7–24. https://doi.org/10.2307/2928520
• Odum, E. P. (1971). Fundamentals of ecology (3. baskı). Saunders.
• Paasi, A. (1996). Territories, boundaries and consciousness: The changing geographies of the Finnish-Russian border. John Wiley & Sons.
• Paasi, A. (1998). Boundaries as social processes: Territoriality in the world of flows. Geopolitics, 3(1), 69–88. https://doi.org/10.1080/14650049808407608
• Paasi, A. (1999). Boundaries as social practice and discourse: The Finnish–Russian border. Regional Studies, 33(7), 669–680. https://doi.org/10.1080/00343409950078736
• Paasi, A. (2011). A border theory: An unattainable dream or a realistic aim for border scholars? D. Wastl-Walter (Ed.) içinde, The Ashgate research companion to border studies (s. 11–31). Ashgate.
• Pavlis, E. (2017). North Aegean Island landscapes as ecomuseums: The case of Lesvos Island. Island Studies Journal, 12(1), 135–150. https://doi.org/10.24043/isj.9
• Payzın, L. (2008). XVIII. yüzyılda Midilli Adası [Yüksek lisans tezi]. Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
• Pehlivaner Göçer, Ö. (2001). Assos yerleşiminde turizmin gelişmesiyle yaşanan toplumsal değişimlerin mekanla etkileşimi [Yüksek lisans tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Plinius Secundus, G. (2022). Doğa tarihi (1. ve 2. kitap). Say Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 1669) Pretty, J. (2002). Agri-Culture: Reconnecting people, land and nature. Earthscan.
• Rumford, C. (2006). Theorizing borders. European Journal of Social Theory, 9(2), 155–169. https://doi.org/10.1177/1368431006063330
• Saka, A. (2016). Antik dönemde Edremit körfezi: Balıkesir ili Edremit, Havran, Burhaniye, Gömeç ilçeleri yüzey araştırması [Doktora tezi]. Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
• Schein, R. H. (1997). The place of landscape: A conceptual framework for interpreting an American scene. Annals of the Association of American Geographers, 87(4), 660–680. https://doi.org/10.1111/1467-8306.00072
• Serdaroğlu, Ü. (1996). Behramkale – Assos. Arkeoloji Sanat Yayınları.
• Sezgin, K. (2010). Assos Kuzey Stoasının inşası ve kullanım evreleri [Yüksek lisans tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çanakkale.
• Stavrides, S. (2010/2016). Kentsel heterotopya: Özgürleşme mekânı olarak eşikler kentine doğru (Çev. A. Karatay). Sel Yayıncılık. (Orijinal eserin yayın tarihi 2010)
• Strabon. (1620/2000). Geographika: Antik Anadolu coğrafyası (Kitap: XII-XIII-XIV) (Çev. A. Pekman). Arkeoloji ve Sanat Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 1620)
• Tekin, O. (1998). Eski Yunan tarihi. İletişim Yayınları.
• Tilley, C. (1994). A phenomenology of landscape: Places, paths and monuments. Berg.
• Till, K. E. (2005). The new Berlin: Memory, politics, place. University of Minnesota Press.
• Turner, V. (1969). The ritual process: Structure and anti-structure. Aldine.
• Turner, M. G. & Gardner, R. H. (2015). Landscape ecology in theory and practice: Pattern and process. Springer.
• UNESCO. (2003). Convention for the safeguarding of the intangible cultural heritage. https://ich.unesco.org/en/convention
• UNESCO. (2005). Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions. https://en.unesco.org/creativity/convention
• UNESCO World Heritage Centre. (2024). The operational guidelines for the implementation of the World Heritage Convention (WHC.24/01). https://whc.unesco.org/en/guidelines/
• Ünal, A. A. (2020). 16. yüzyılda Midilli Sancağı’nda bulunan kaleler, kale Görevlileri, limanlar ve güvenlik temini. Asya Studies, 4(1), 5–17. https://doi.org/10.31455/asya.789947
• Wikimedia Commons. (2012, 26 Mart). Piri Reis – Map of the Island of Midilli in the Northeastern Aegean Sea. https://commons.wikimedia.org/wiki/
• Yağbasan, M. (2010). Kültürlerarası etkileşim bağlamında Türkçe ve Yunanca’daki ortak sözvarlığının değerlendirilmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(1), 367–388.
• Yazan, S. & Bekaroğlu, E. (2024). Claiming civilizations: The geographical imagination of blue anatolianism in modern Türkiye. GeoJournal, 89, 206. https://doi.org/10.1007/s10708-024-11212-5
• Yazan, S., Bekaroğlu, E., Arı, Y. & Özgür, E. M. (2024). Coğrafi imgelemler: Mavi Anadoluculuk’ta kimlik, kültür ve mekân. Ege Coğrafya Dergisi, 33(2), 169–195. https://doi.org/10.51800/ecd.1545901
• Young, J. E. (1993). The texture of memory: Holocaust memorials and meaning. Yale University Press. Yücel, H. (2015, 16 Aralık). Rebetiko (Türkçe). https://www.hakanyucel.net/rebetiko-rembetiko-turkce-taslak/