Görsel Okuma ve Görsel Okuryazarlık Konulu Lisansüstü Tezlerdeki Anahtar Kelimelerin Analizi

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de görsel okuma ve görsel okuryazarlık alanında hazırlanmış lisansüstü tezlerde kullanılan anahtar kelimelerin dağılımını ve tematik yapısını incelemektir. Araştırma, doküman incelemesine dayalı betimsel anahtar kelime analizi ve tematik içerik analizi çalışması olarak tasarlanmıştır. Veriler, 10 Ocak 2026 tarihinde Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanından elde edilmiştir. Araştırma kapsamında konu alanı Eğitim-Öğretim olarak sınıflandırılan, başlığında “görsel okuma” veya “görsel okuryazarlık” kavramını içeren, erişime açık ve anahtar kelime bilgisi bulunan toplam 65 lisansüstü tez incelenmiştir. Veriler, tezlerde kullanılan anahtar kelime sayıları bakımından frekans ve yüzde dağılımlarıyla çözümlenmiş; anahtar kelimeler ise içerik analizi yoluyla tematik olarak sınıflandırılmıştır. İncelenen tezlerde toplam 274 anahtar kelime kullanıldığı, bunların 150 farklı anahtar kelimeden oluştuğu ve 117’sinin yalnızca bir kez geçtiği belirlenmiştir. En sık kullanılan anahtar kelimelerin “görsel okuryazarlık” ve “görsel okuma” olduğu tespit edilmiştir. Tematik içerik analizi sonucunda anahtar kelimelerin yedi ana kategori altında toplandığı; en yüksek frekansın “Temel Kavramlar ve Okuryazarlık Türleri” kategorisinde görüldüğü, bunu “Eğitim Alanları, Dersler ve Programlar” kategorisinin izlediği ortaya konmuştur. Sonuç olarak çalışma, görsel okuma ve görsel okuryazarlık alanındaki lisansüstü tezlerde anahtar kelime kullanımının temel kavramlar etrafında yoğunlaştığını; bununla birlikte alanın dersler, bilişsel ve duyuşsal süreçler, materyal türleri, dijital ortamlar ve araştırma yöntemleri bakımından geniş bir tematik çeşitlilik taşıdığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• görsel okuma
• görsel okuryazarlık
• lisansüstü tezler
• anahtar kelime analizi
• içerik analizi

Etik Beyan

Bu çalışma, yalnızca doküman incelemesine dayalı olarak yürütülmüştür. Bu nedenle araştırma için etik kurul onayı gerekmemektedir.

Analysis of Keywords in Graduate Theses on Visual Reading and Visual Literacy

Öz

The aim of this study is to examine the distribution and thematic structure of keywords used in graduate theses prepared in the field of visual reading and visual literacy in Türkiye. The study was designed as a descriptive keyword analysis and thematic content analysis study based on document analysis. The data were obtained from the database of the Council of Higher Education National Thesis Center on January 10, 2026. Within the scope of the study, a total of 65 graduate theses that were classified under the field of Education and Training, included the terms “visual reading” or “visual literacy” in their titles, were accessible in full text, and contained keyword information were examined. The data were analyzed through frequency and percentage distributions in terms of the number of keywords used in the theses, while the keywords were thematically classified through content analysis. It was determined that a total of 274 keywords were used in the examined theses, consisting of 150 distinct keywords, 117 of which appeared only once. The most frequently used keywords were identified as “visual literacy” and “visual reading.” As a result of the thematic content analysis, the keywords were grouped under seven main categories. The highest frequency was found in the category of “Fundamental Concepts and Literacy Types”, followed by the category of “Educational Fields, Courses, and Programs”. In conclusion, the study demonstrates that keyword use in graduate theses on visual reading and visual literacy is largely concentrated around core concepts; however, the field also exhibits considerable thematic diversity in terms of courses, cognitive and affective processes, material types, digital environments, and research methods.

Anahtar Kelimeler

• visual reading
• visual literacy
• graduate theses
• keyword analysis
• content analysis

Etik Beyan

This study was conducted solely through document analysis. Therefore, ethics committee approval was not required for the research.

Kaynakça

1. Altun, A. (2005). Gelişen teknolojiler ve yeni okuryazarlıklar. Anı Yayıncılık.
2. Arat, E. (2024). Akademik Türkçe üzerine hazırlanan bilimsel çalışmalardaki anahtar kelimelere ilişkin içerik analizi. Türkoloji ve Sosyo-Kültürel Araştırmalar Dergisi (TURSKA), 1(1), 1–19. https://doi.org/10.5281/zenodo.14548744
3. Arı, G., & Soylu, S. (2020). Beşinci sınıf öğrencilerinin görsel okuma becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 9(2), 718–735. https://izlik.org/JA73MG59WH
4. Avgerinou, M., & Ericson, J. (1997). A review of the concept of visual literacy. British Journal of Educational Technology, 28(4), 280–291. https://doi.org/10.1111/1467-8535.00035
5. Baki, Y. (2023). Görsel okuryazarlık yeterliliklerinin dijital okuryazarlığı yordama gücü. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(6), 126–150. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1337534
6. Bleed, R. (2005). Visual Literacy in Higher Education. ELI Explorations, Educause Learning Initiative.
7. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
8. Brill, J. M., Kim, D., & Branch, R. M. (2007). Visual literacy defined: The results of a Delphi study. Journal of Visual Literacy, 26(1), 47–60. https://doi.org/10.1080/23796529.2007.11674645

9. Çifci, M., & Kaplan, K. (2018). 5. sınıf Türkçe ders kitabı etkinliklerinde kullanılan görsel materyal türlerinin öğretim programına uygunluğu. International Journal of Language Academy, 6(5), 183–192. http://dx.doi.org/10.18033/ijla.4017
10. Cin Şeker, Z. (2020). Dinleme ve konuşma becerilerine yönelik lisansüstü tezlerin anahtar kelimeleri üzerine bir inceleme: Betimsel analiz. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 19, 128–140. https://doi.org/10.29000/rumelide.752206
11. Debes, J. L. (1969). The loom of visual literacy. Audiovisual Instruction, 14(8), 25–27.
12. Duchak, O. (2014). Visual literacy in educational practice. Czech-Polish Historical and Pedagogical Journal, 6(2), 41–48. https://doi.org/10.2478/cphpj-2014-0017
13. Erdem, M. D., Gün, M., Şengül, M., & Özkan, E. (2015). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında yazılmış bilimsel makalelerde geçen anahtar sözcüklere ilişkin bir içerik analizi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(1), 213–237. https://izlik.org/JA42FX36ZH
14. Farrar, J., Arizpe, E., & Lees, R. (2024). Thinking and learning through images: A review of research related to visual literacy, children’s reading and children’s literature. Education 3-13, 52(7), 993–1005. https://doi.org/10.1080/03004279.2024.2357892
15. Felten, P. (2008). Visual literacy. Change: The Magazine of Higher Learning, 40(6), 60–64. https://doi.org/10.3200/CHNG.40.6.60-64
16. Güneş, F. (2013). Görsel okuma eğitimi. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 1-17. https://dergipark.org.tr/en/pub/buefad/article/51105
17. Hattwig, D., Bussert, K., Medaille, A., & Burgess, J. (2013). Visual literacy standards in higher education: New opportunities for libraries and student learning. Portal: Libraries and the Academy, 13(1), 61–89. https://doi.org/10.1353/pla.2013.0008
18. Jin, X., Wang, G., Zhang, Z., Zhou, W., Yu, N., Gao, B., & Gao, S. (2025). Identifying individual differences in deepfake discernment: The effects of cognitive disposition and visual literacy. Information, Communication & Society, 28(16), 3066–3085. https://doi.org/10.1080/1369118X.2025.2496902
19. Karaçam, E., & Ocak, G. (2023). Ortaöğretim öğrencileri için görsel okuryazarlık ölçeği geliştirme çalışması. International Journal of Social Science Research, 12(1), 70–87. https://izlik.org/JA64HT62BE
20. Kress, G., & van Leeuwen, T. (2006). Reading images: The grammar of visual design (2nd ed.). Routledge. Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). Sage.
21. Küçük, S., & Kaya, E. (2018). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ile ilgili hazırlanan tezlerde geçen anahtar kelimelere yönelik içerik analizi. Journal of History Culture and Art Research, 7(5), 442–456. https://doi.org/10.7596/taksad.v7i5.1880
22. Maden, S., & Altunbay, M. (2016). Türkçe eğitiminde görsel sunu ve görsel okuma aracı olarak grafik ve tabloların kullanımı. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 5(4), 1971–1983. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265085
23. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
24. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Türkçe dersi öğretim programı (5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı.
25. Newfield, D. (2011). From visual literacy to critical visual literacy: An analysis of educational materials. English Teaching: Practice and Critique, 10(1), 81–94.
26. Özsoy, V., & Sarıbaş, S. (2021). Developing visual literacy skills in teacher education: Different ways of looking at the visual images. Educational Policy Analysis and Strategic Research, 16(3), 67-88. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1309752.pdf
27. Polat, C. (2006). Bilgi çağında üniversite eğitimi için bir açılım: Bilgi okuryazarlığı öğretimi. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 29, 249–266. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/32984
28. Sevim, O., & İşcan, A. (2012). Türkçenin eğitimi ve öğretimi alanında yapılan yüksek lisans tezlerinde geçen anahtar kelimelere dönük bir içerik analizi. Turkish Studies, 7(1), 1863–1873.
29. Stokes, S. (2002). Visual literacy in teaching and learning: A literature perspective. Electronic Journal for the Integration of Technology in Education, 1(1), 10–19.
30. Supsakova, B. (2016). Visual literacy for the 21st century. IJAEDU: International E-Journal of Advances in Education, 2(5), 202–208.
31. Thompson, D. S., Beene, S., Greer, K., Wegmann, M., Fullmer, M., Murphy, M., Schumacher, S., & Saulter, T. (2022). A proliferation of images: Trends, obstacles, and opportunities for visual literacy. Journal of Visual Literacy, 41(2), 113–131. https://doi.org/10.1080/1051144X.2022.2053819
32. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı. (2026). Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
33. Zhu, C. W., & Lim, J. Y. (2024). Visual communication design students’ self-perception of their visual literacy competency in determining, retrieving, interpreting, and evaluating visual materials. Journal of Visual Literacy, 43(3), 197–213. https://doi.org/10.1080/1051144X.2024.2394331