Orhan Seyfi Orhon’un “Küçük Sultan” Şiiri Üzerine Ontolojik Bir Çözümleme

Öz

Sanat eserinin anlam ve değerini varlık katmanları etrafında çözümleyen ontolojik inceleme yöntemi edebî metni organik bir bütünlük olarak okumaya imkân sağlar. Ses, biçim, içerik ve imgelemin özgün bir yapısal terkibi olan şiiri anlamlandırmada yol göstericidir. Millî romantizm anlayışına bağlı Orhan Seyfi Orhon’un “Küçük Sultan”ı, şairin poetik çizgisini temsil eden, çok katmanlı dokusuyla dikkat çeken yetkin bir şiirdir. Şiirde masum genç kızın şefkatli doğanın koruyuculuğunda daldığı sonsuz uyku anlatılır. Bu çalışmada metnin estetik kıymetini ortaya koyabilmek, şiiri hakkında sınırlı çalışma yapılan Orhan Seyfi’nin poetikasına dair literatüre katkı sağlamak amaçlarıyla önce yönteme ilişkin çerçeve sunulmuş, ardından şiir ontolojik eleştiri bakımından irdelenmiştir. Ninni ahengini duyurma endişesiyle biçimlenen ses düzeni, doğa unsurlarının atmosfer yaratmadaki rolü, kelime kadrosu ve imgelemin uyku-ölüm-mezar etrafında şekillenmesi gibi söylem katmanlarının bilinçli ve birbirini tamamlar nitelikte kullanıldığı, şiirsel estetiği oluşturduğu değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• modern Türk şiiri
• şiir tahlili
• ontolojik eleştiri
• Küçük Sultan

An Ontological Analysis of Orhan Seyfi Orhon’s Poem “Küçük Sultan”

Öz

The ontological analysis method, which analyzes the meaning and value of a work of art around its layers of existence, enables reading the literary text as an organic whole. It is guiding in interpreting the poem, which is a unique structural composition of sound, form, content, and imagery. “Küçük Sultan” by Orhan Seyfi Orhon, who is committed to the understanding of national romanticism, is a competent poem that represents the poet's poetic line and draws attention with its multi-layered texture. The poem describes the eternal sleep of an innocent girl under the gentle supervision of nature. This study aims to reveal the aesthetic value of the text and contribute to the literature on Orhan Seyfi's poetics, for which limited work has been done. For this purpose, a framework for the method is presented first, and then the poem is examined in terms of ontological criticism. It is evaluated that the discourse layers, such as the sound order shaped with the concern of announcing the lullaby's harmony, the role of natural elements in creating the atmosphere, and the shaping of the vocabulary and imagery around sleep-death-grave, are used consciously and complementarily, forming the poetic aesthetics.

Anahtar Kelimeler

• modern Turkish poetry
• analysis of poetry
• ontological criticism
• Küçük Sultan

Kaynakça

1. Akbalık, E. (2015). Şah İsmail Hatayi, Pir Sultan Abdal ve Kul Himmet’in şiirlerinde İslam öncesi inanç motifleri. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, (75), 49–75.
2. Aroui, J. L. (2009). Metrical structure of the European sonnet. In Towards a typology of poetic forms: From language to metrics and beyond (ss. 385–402). John Benjamins Publishing Company.
3. Aydoğan, T. & Hallaç, A. T. (2021). Türklerin animistik inanç sisteminde insan kemiği ve kanının yeri. Folklor Akademi Dergisi, 4(2), 302–320.
4. Bachelard, G. (2006). Su ve düşler: Maddenin imgelemi üzerine deneme (O. Kunal, Çev.). Yapı Kredi Yayınları. Banarlı, N. S. (1971). Resimli Türk Edebiyatı Tarihi (Cilt II). Millî Eğitim Basımevi.
5. Baş, M. (2016). Dinlerde ve geleneksel Türk dini tarihinde dağlarla ilgili inanışlar üzerine bir inceleme. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(46), 924–930.
6. Bayram, Y. (2003). Ontolojik analiz metodu ve bir uygulama. Yom Sanat, (12), 12–15.
7. Bingöl, U. (2019). Ontolojik metin tahlili hakkında bazı tespitler. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (14), 144–153.
8. Bozkurt, G. (2017). Divan şiirinde servi-ölüm-mezar ilgisi (15.–16. yüzyıllar). In A. Eren & N. F. Duru (Ed.), 1. Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Öğrenci Sempozyumu Bildiriler Kitabı (ss. 77–85). Ordu.

9. Çelebi, V. (2014). Nicolai Hartmann’ın yeni ontolojisinde varlık ve değer ilişkisi. Ethos: Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar, 7(2), 74–97.
10. Çopur, Y. (2021). Orhan Seyfi Orhon’un şiirinde ölüm teması. Turkish Studies - Language, 16(2), 1085–1095. https://dx.doi.org/10.47845/TurkishStudies.48780
11. Ergiydiren, S. (2007). Eleştiride fenomenolojik yaklaşımlar. Hece Yayınları.
12. Garlej, B. (2025). Roman Witold Ingarden’s discussions on artistic style: A contribution. Studies in East European Thought, 77(3), 447-462.
13. Hazer, G. (2014). Ontolojik tahlil metoduyla Ahmet Muhip Dıranas'ın “Yaşarken” şiirinin incelenmesi. Akademik Bakış Dergisi, (41), 67–73.
14. Issı, A. C. (2004). Turgut Uyar'ın “Göğe Bakma Durağı” şiirinde temaya (matris) ulaşma serüveninin ‘ontolojik analiz metodu’yla takibi. Gazi Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 137–146.
15. Kanter, M. F. (2022). Ontolojik eleştiri kuramı. İçinde V. Şahin (Ed.), Edebiyat kuramı ve eleştiri (ss. 553–580). Akçağ Yayınları.
16. Kavaz, İ. (1994). Varlık tabakaları içinde sanatın yeri. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1–2), 179–188.
17. Keskin, M. Ç. (2024). Ruh bir kuş, beden bir kafes: Osmanlı türbe mimarlığında ölüm metaforu. Sanat Tarihi Dergisi, 33(1), 361–393.
18. Kılıç, C. (2004). Varlık probleminin zihinsel gelişimi. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(1), 39–68.
19. Koçyiğit, R. G. (2018). Sanat ontolojisinden mimarlık ontolojisine: Mimari yapıtların ontik statüsü. Art-e Sanat Dergisi, 11(22), 264-301.
20. Korkmaz, R. & Özcan, T. (2004). Cumhuriyet dönemi Türk şiiri. In R. Korkmaz (Ed.), Yeni Türk Edebiyatı El Kitabı (ss. 215–310). Grafiker Yayınları.
21. Kryeziu, S. (2021). The concretization of the literary work of art: Ingarden and Iser. Primerjalna književnost, 44(1), 147–166.
22. Kuleli, M. (2019). Structural and thematic analysis of Shakespeare’s sonnets 153 and 154 with their Turkish translations. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (15), 353–376. https://doi.org/10.29000/rumelide.580643
23. Magnus, M. (1999). Gods of the Word: Archetypes in the Consonants. Truman State University Press. Orhon, O. S. (2014). Bütün Şiirleri. Everest Yayınları.
24. Oruç, H. (2024). Âsaf Hâlet Çelebi'nin “İbrahim” şiirinin ontolojik analizi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 13(1), 47–63.
25. Ruttkowski, W. (2004). The strata model in poetics (Schichtenpoetik). Hournal of Comparative Literature and Asthetics, XXVII (1-2), 29-43.
26. Seferoğlu, E. (2025).Metinvarlık örneği: Şule Gürbüz’ün Öyle Miymiş? adlı anlatısına ontolojik yaklaşım. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, (32), 375-390.
27. Temur, N. (2018). Epik anlatılarda bir geçiş metaforu olarak uyku. Millî Folklor, 15(117), 32–40.
28. Tökel, D. A. (2003). Ontolojik analiz metodu ve bu metodun Baki’nin bir gazeline uygulanışı. Yedi İklim, 11(74), 53–59.
29. Tunalı, İ. (2002). Sanat Ontolojisi. İnkılâp Kitabevi.
30. Tunç, P. (2023). Orhan Seyfi Orhon [1890–1972]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tarih Dergisi, 6(2), 211–221. https://doi.org/10.47437/esogutd.1381033
31. Uğurcan, F. Z. (2021). Güney Sibirya Türklerinin halk anlatılarında dönüştürücü bir güç olarak rüzgâr. Folklor/Edebiyat, 27(105), 69–80.
32. Ünlü, B. (2025). Nazım Hikmet’in “Akşam” şiirinin ontolojik analiz yöntemiyle incelenmesi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 18(49), 248-263.
33. Ürkmez, H. (2009). Beş Hececiler’in şiir anlayışları ve şiirleri üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
34. Vanbrabant, J. (2021). Ingarden and Derrida on empty space in literature. Phainomenon, (32), 197–208.
35. Yıldız, H. (2020). Yenileşme devri Türk şiirinde millî romantik tavır (başlangıcından Cumhuriyet'e kadar) (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.