Anlatısal Mercekler: “Beyaz Mantolu Adam” ve “Korkuyu Beklerken”de Odaklanma Biçimleri

Öz

Odaklanma, kurmaca söylemin mobilize olmuş görüş hatlarını araştırmaya ayarlı yazınsal bir araçtır. Bu anlamda anlatı dinamiklerini, belirli görme istasyonlarına sabitleyen konvansiyonel bakış açısından ayrılır. Odaklanma, kurmacanın görüş alanını hem minör hem majör açılara böler ve daha ince taneli bir görsel ve duyusal analizin önünü açar. Bu anlamda odaklanma biçimleriyle beraber anlatısal mercekler bakış açısının rijit kategorizasyonunun mahrum olduğu bilişsel ve geometrik bir üretici bir kapasiteye ulaşır. Böylelikle Gérard Genette’in rehberliğinde gelişen odaklanma terimi, çağdaş anlatı poetikasının şablon kırıcı etkileriyle ve eleştirel kazanımlarıyla beraber terakki eder. Bu çalışma; kurmacanın lenslerin işte bu tür bilişsel ve geometrik yenilenmeyle kabuk değiştirdiği görüş dinamiklerini, odaklanma teriminin rehberliğinde analiz eder. Bakış açısının durağan ve genel kalıplarının dışına çıkarak anlatısal söylemi, hareketli merceklerle optik parçalanmaya tabi tutar. Oğuz Atay’ın “Beyaz Mantolu Adam” ve “Korkuyu Beklerken” adlı öyküleri, bu optik parçalanmaya ve odak analizine temel sağlayan önemli eserlerdir. Her iki öykü aracılığıyla da anlatısal merceklerin hem dinamik hem de angaje olmuş söylemsel örüntüleri açığa çıkar. Bu anlamda “Beyaz Mantolu Adam” ve “Korkuyu Beklerken” öyküleri, bu araştırmanın uygulayıcı ilkelerinin ve ayırt edici pratiklerinin belirginleştirilmesinde temel rol oynayan iki yazınsal üründür. Araştırmanın amacı, her iki öykünün de işlevsel bir seçicilikle materyalize ettiği kurmacanın göme biçimini, odaklanma biçimleri aracılığıyla çözümlemektir.

Anahtar Kelimeler

• Çağdaş Türk Edebiyatı
• Oğuz Atay
• Kurmaca Anlatı
• Mercek
• Odaklanma
• Optik

Narrative Optics: Forms of Focalization in Oğuz Atay’s “The Man in a White Overcoat” and “Waiting for the Fear”

Öz

Focalization acts as a narrative lens, precisely calibrated to probe how lines of vision are mobilized and channeled through fictional discourse. In this regard, focalization breaks away from conventional point of view which confines narrative optics to predetermined and unwavering viewing stations. Therefore, focalization facilitates more granular visual and sensory inspection by partitioning fictional field of vision into minor and major segments. In this fashion, departing from rigid classification of point of view, narrative optics enable cognitive and geometric generative capacity through fluid forms of focalization. Thus, Gérard Genette’s articulation and formulation evolves through pattern-breaking impacts and shifting dynamics of contemporary narrative poetics. This research explores and scrutinizes kinetics of narrative vision through which fictional lenses are operationalized by cognitive and geometric orientations, surpassing their conventional boundaries. Stepping outside the sweeping generalizations and stationary constructions of point of view, the paper subjects narrative discourse to optical deconstruction through mediation of transitionary lenses. Oğuz Atay’s short stories “Beyaz Mantolu Adam” and “Korkuyu Beklerken” are characteristic fictional narratives which establish discursive bases for such optical deconstruction and focal dissection. Both short stories employ fictional lenses which are programmed and fine-tuned by narrative utterances so as to demonstrate intricate and clinical ocular and sensual positioning. In this sense, Oğuz Atay’s referred short stories play pivotal role in highlighting defining characteristics and practices of this optical narrative research. The present paper seeks to interrogate how narrative vision and focalization operates inside literary discourse and sketch out rolling and floating discursive performances of seeing and sensing.

Anahtar Kelimeler

• Contemporary Turkish Literature
• Oğuz Atay
• Narrative Fiction
• Lenses
• Focalization
• Optics

Kaynakça

1. Allen, S. L. (2002). Reflection/Refraction of the Dying Light: Narrative Vision in Nineteenth Century Russian and French Fiction. Comparative Literature, 54(1), 2-22.
2. Atay, O. (2018). Korkuyu Beklerken. İstanbul: İletişim Yayınları.
3. Bal, M. (2017). Narratology. Introduction to the Theory of Narrative. Toronto: University of Toronto Press.
4. Breithaupt, F. (2025). The Narrative Brain: The Stories Our Neurons Tell. New Haven: Yale University Press.
5. Caracciolo, M. (2014). The Experientiality of Narrative. An Enactivist Approach. Berlin: De Gruyter.
6. Chatman, S. (1990). Coming to Terms. Ithaca ve Londra: Cornell University Press.
7. Cohn, D. (1990). Signposts of Fictionality: A Narratological Perspective. Poetics Today, 11(4), 775-804.
8. Cohn, D. (1995). Optics and Power in the Novel. New Literary History, 26(1), 3-20.

9. Damsteegt, T. (2005). The Present Tense and Internal Focalization of Awareness. Poetics Today, 26 (1), 39-78.
10. Fludernik, M. (2001). New Wine in Old Bottles? Voice, Focalization, and New Writing. New Literary History, 32(3), 619-638.
11. Garrington, A. (2013). Haptic Modernism: Touch and the Tactile in Modernist Writing. Edinburgh: Edinburgh University Press
12. Genette, G. (2020). Anlatının Söylemi. İstanbul: Ayrıntı Yayınlar.
13. Grishakova, M. (2019). Interface Ontologies: On the Possible, Virtual, and Hypothetical in Fiction. A. Bell, M.-L. Ryan (Ed.), Possible Worlds Theory and Contemporary Narratology içinde (88-110). Lincoln, Londra: University of Nebraska Press.
14. Herman, D. (1994). Hypothetical Focalization. Narrative, 2(3), 230-253.
15. Herman, D. (2009). “Beyond Voice and Vision: Cognitive Grammar and Focalization Theory.” Peter Hühn, Wolf Schmid and Jörg Schönert (Ed.) Point of View, Perspective, and Focalization içinde (119-142.) Berlin, New York: Walter de Gruyter.
16. Jacobs, K. (2001). The Eye's Mind Literary Modernism and Visual Culture. Ithaca ve Londra: Cornel University Press.
17. Jahn, M. (1996). Windows of Focalization: Deconstructing and Reconstructing a Narratological Concept. Style, 30(2), 241-267.
18. Jahn, M. (2007). Focalization. David Herman (Ed.), The Cambridge Companion to Narrative içinde. (94-108). Cambridge: Cambridge University Press.
19. Jahn, M. (2020). Anlatıbilim. İstanbul: Dergâh Yayınları.
20. Jay, M. (1988). Scopic Regimes of Modernity. Hal Foster (Ed.), Vision and Visuality içinde. (3-23). Seattle: Bay Press.
21. Jost, F. (2006). The Look: From Film to Novel An Essay in Comparative Narratology. Robert Stam, Alessandra Raengo (Ed.). A Companion to Literature and Film içinde (71-80). Malden, Oxford: Blackwell Publishing.
22. Klauk, T., Köeppe, T., & Onea, E. (2012). The Pragmatics of Internal Focalization. Style, 46(2), 229-246
23. Leighton, A. (2018). Hearing Things: The Work of Sound in Literature. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
24. Lotz, C. (2009). The Historicity of the Eye. A Phenomenological Defense of the Culturalist Conception of Perception. Phänomenologische Forschungen, 79-94.
25. Matthen, M. (2021). Objects, seeing, and object-seeing. Synthese, 198(4), 3265-3288.
26. Merleau-Ponty, M. (1964). “Eye and Mind”. J. M. Edie (Ed.), The Primacy of Perception içinde (159-190). Illinois: Northwestern University Press.
27. Nelles, W. (1990). Getting Focalization into Focus. Poetics Today, 11(2), 365-382.
28. Pohler, E. M. (1996). Floating in Space and Time: Where and When Is the Story? Narrative, 4(3), 278-286.
29. Ronen, R. (1994). Possible Worlds in Literary Theory. Cambridge: Cambridge University Press.
30. Runzo, J. (1977). The Propositional Structure of Perception. American Philosophical Quarterly, 14(3), 211-220
31. Runzo, J. (1982). The Radical Conceptualization of Perceptual Experience. American Philosophical Quarterly, 19(3), 205-217.
32. Smith, A.M. (2017). Sight to Light: The Passage from Ancient to Modern Optics. Chicago ve Londra: The University of Chicago Press.
33. Snaith, A. (2020). Introduction. Anna Snaith (Ed.) Sound and Literature içinde (1-33.) Cambridge: Cambridge University Press.
34. Urraca, B. (1992). Wor(l)ds Through the Looking-Glass: Borges’s Mirrors and Contemporary Theory. Revista Canadiense de Estudios Hispánicos, 17(1), 153-176.
35. Yücel, T. (2019). Anlatı Yerlemleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.