İnceleme Makalesi

Edebî Eleştiri ve Yakın Okuma: Modern Dönemde Metin Analizi

Cilt: 8 Sayı: 1 30 Haziran 2025
PDF İndir
EN TR

Edebî Eleştiri ve Yakın Okuma: Modern Dönemde Metin Analizi

Öz

Edebiyat teorisi, edebiyatın doğasının ve edebî analiz yöntemlerinin sistematik olarak incelenmesidir. 19. yüzyıldan bu yana edebiyat bilimi; edebiyat teorisi ve entelektüel tarih, ahlak felsefesi, sosyal felsefe ya da insanların anlamı nasıl yorumladığıyla ilgili disiplinler arası temaları içermektedir. Modern akademideki beşerî bilimlerde, edebiyat biliminin ikinci tarzı post-yapısalcılığın bir dalıdır. Bu kavram; kelime teorisi, bazıları göstergebilim, kültürel çalışmalar, dil felsefesi ve kıtasal felsefe dallarından beslenen metinleri okumaya yönelik bilimsel yaklaşımlar için bir şemsiye terim hâline gelmiştir. Yeni Eleştiri, edebî eserlere yazarın niyetleri ya da biyografik geçmişi üzerinden değil, yalnızca eserin içeriği ve yapısı üzerinden yaklaşır. Bu yaklaşım, eserin kendisini merkeze alarak, onun dilsel ve yapısal unsurlarına odaklanır. Ekolün önde gelen temsilcileri arasında W. K. Wimsatt, F. R. Leavis, John Crowe Ransom, Cleanth Brooks, Robert Penn Warren gibi isimleri gösterebiliriz. Yeni Eleştiri, 20. yüzyılın ortalarında Amerikan edebiyat eleştirisine egemen olan edebiyat teorisindeki biçimci bir harekettir. Bu hareket edebiyat eserinin kendi kendine yeten, kendine referans veren bir estetik nesne olarak nasıl işlev gördüğünü keşfetmek için özellikle şiirin yakından okunmasını vurgulamaktadır. Hareket adını John Crowe Ransom’un 1941 tarihli “The New Criticism” adlı kitabından almıştır. Makalede, edebî analizin modern dönemdeki yaklaşımlarını incelemek amacıyla “Yeni Eleştiri” ve “Yakın Okuma” metodolojilerinin birleşimi ele alınacaktır. Yeni eleştiri akımının öncülerinin en bilinen metinleri stilistik okuma yöntemiyle analiz edilip çözümlenecektir. Yeni eleştiri; metnin kendisine odaklanarak dışsal unsurları (yazarın biyografisi, tarihsel arka plan vb.) görmezden gelen bir eleştiri yaklaşımıdır. Bu yaklaşım, metnin içsel tutarlılık ve yapısal özelliklerine odaklanarak derinlemesine analiz yapmayı amaçlar. “Yakın okuma” ise metni dikkatlice inceleyerek anlamın ayrıntılarını ve inceliklerini ortaya çıkarma yöntemidir. Metnin kendisi, anlamı oluşturan temel unsurları barındırır ve bu unsurların detaylı incelenmesiyle daha kapsamlı bir yorum elde edilebilir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu makale için etik beyan gerekmemektedir.

Kaynakça

  1. Achebe, C. (1958). Things Fall Apart. London: Heinemann.
  2. Akbaş, A. (2024). Yeni Eleştiri Manifestosu: Edebiyatın Yeniden Keşfi. Sivas: Yalnız Göz Yayınları. [Bu metin kısa bir fanzindir ve basılmamıştır.]
  3. Auerbach, E. (1953). Mimesis: The representation of reality in Western literature. Translated by Willard R. Trask. Princeton: Princeton UP.
  4. Barthes, R. (1970). S/Z. Paris: Editions du Seuil.
  5. Bell, A. (2014). Schema theory, hypertext fiction and links. Style, 48(2), 140-161.
  6. Bell, M. (2016). F. R. Leavis. London: Routledge. Boyles, N., & Scherer, M. (2012). Closing in on close reading. On Developing Readers: Readings from Educational Leadership, EL Essentials, 89-99.
  7. Brooks, C. (1947). The well-wrought urn: Studies in the structure of poetry. New York: Harcourt, Brace & World.
  8. Brummett, B. (2018). Techniques of close reading. London: Sage Publications.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Edebi Teori, Modern ve Postmodern Edebiyat

Bölüm

İnceleme Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

21 Nisan 2025

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

19 Aralık 2024

Kabul Tarihi

14 Nisan 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 8 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Akbaş, A. (2025). Edebî Eleştiri ve Yakın Okuma: Modern Dönemde Metin Analizi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 8(1), 49-72. https://doi.org/10.47948/efad.1604310
AMA
1.Akbaş A. Edebî Eleştiri ve Yakın Okuma: Modern Dönemde Metin Analizi. KMÜ EFAD. 2025;8(1):49-72. doi:10.47948/efad.1604310
Chicago
Akbaş, Arif. 2025. “Edebî Eleştiri ve Yakın Okuma: Modern Dönemde Metin Analizi”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 8 (1): 49-72. https://doi.org/10.47948/efad.1604310.
EndNote
Akbaş A (01 Haziran 2025) Edebî Eleştiri ve Yakın Okuma: Modern Dönemde Metin Analizi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 8 1 49–72.
IEEE
[1]A. Akbaş, “Edebî Eleştiri ve Yakın Okuma: Modern Dönemde Metin Analizi”, KMÜ EFAD, c. 8, sy 1, ss. 49–72, Haz. 2025, doi: 10.47948/efad.1604310.
ISNAD
Akbaş, Arif. “Edebî Eleştiri ve Yakın Okuma: Modern Dönemde Metin Analizi”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 8/1 (01 Haziran 2025): 49-72. https://doi.org/10.47948/efad.1604310.
JAMA
1.Akbaş A. Edebî Eleştiri ve Yakın Okuma: Modern Dönemde Metin Analizi. KMÜ EFAD. 2025;8:49–72.
MLA
Akbaş, Arif. “Edebî Eleştiri ve Yakın Okuma: Modern Dönemde Metin Analizi”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, c. 8, sy 1, Haziran 2025, ss. 49-72, doi:10.47948/efad.1604310.
Vancouver
1.Arif Akbaş. Edebî Eleştiri ve Yakın Okuma: Modern Dönemde Metin Analizi. KMÜ EFAD. 01 Haziran 2025;8(1):49-72. doi:10.47948/efad.1604310

20525   20522     20540       Creative Commons Lisansı

Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. 

Karamanoglu Mehmetbey University Journal of the Faculty of Letters is lisensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-No Derivative 4.0 International License.