Democratic Party Period Minister Of National Education Rıfkı Salim Burçak (April 8, 1953- May 17, 1954)

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 238 - 251, 31.12.2025

Rezzan Yücer

https://doi.org/10.47948/efad.1693192

Öz

Rıfkı Salim Burçak, who was born in Erzurum on April 2, 1913, began his political career by being elected as a member of parliament for Erzurum from the Democrat Party. During the period when Adnan Menderes was Prime Minister, he served as Minister of Customs and Monopolies and as Minister of National Education. Elected as a member of parliament for Erzurum in the Ninth, Tenth and Eleventh terms of the Turkish Grand National Assembly, Prof. Dr. Rıfkı Salim Burçak was sentenced to prison by the Yassıada High Court of Justice on the charge of “supporting the dictatorial regime.” This prison sentence was later converted into an aggravated sentence. He was later acquitted by benefiting from the 1963 amnesty. He taught revolutionary history and political history at universities. He retired from university in 1974 and served as a member of the Council of Higher Education and a principal member of the Turkish Historical Society between 1984 and 1988. He passed away in 1998. Among his activities during his term as Minister of National Education were the amendments made to the University Law to keep universities free from political influence, the merging of Village Institutes and Primary Teacher Training Schools, the enactment of the Adaptation Law to address salary issues for primary school teachers who could not be promoted for various reasons, and the preparatory work for the establishment of Atatürk University in Erzurum, located in the Eastern Anatolia Region. This study discusses the contributions of Minister of National Education Rıfkı Salim Burçak to the field of education during his brief term in office and the impact of these contributions on the education system.

Anahtar Kelimeler

Rıfkı Salim Burçak , Ministry of National Education , Adaptation Law , Atatürk University , Village Institutes

Demokrat Parti Dönemi Millî Eğitim Bakanı Rıfkı Salim Burçak (8 Nisan 1953- 17 Mayıs 1954)

Öz

2 Nisan 1913 tarihinde Erzurum’da dünyaya gelen Rıfkı Salim Burçak, siyasi hayatına Demokrat Parti’den Erzurum milletvekili seçilerek adım atmıştır. Adnan Menderes’in hükûmet başkanı olduğu dönemlerde Gümrük ve Tekel Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığı görevlerini üstlenmiştir. TBMM’nin Dokuzuncu, Onuncu ve On Birinci dönemlerinde Erzurum’da milletvekili seçilen Prof. Dr. Rıfkı Salim Burçak’a Yassıada Yüksek Adalet Divanı tarafından, “dikta rejimini desteklediği” suçlamasıyla hapis cezası verilmiştir. Daha sonra bu hapis cezası ağırlaştırılmış cezaya dönüştürülmüştür. Daha sonraki süreçte, 1963 affından yararlanarak beraat etmiştir. Üniversitelerde devrim tarihi ve siyasi tarih dersleri vermiştir. 1974 yılında üniversiteden emekliye ayrılmış ve 1984-1988 yılları arasında Yüksek Öğretim Kurulu üyeliği ve Türk Tarih Kurumu’nun asli üyeliği görevlerini yerine getirmiştir. 1998 yılında vefat etmiştir. Millî Eğitim Bakanlığı dönemindeki faaliyetleri içerisinde; üniversiteleri siyasetten uzak tutmak amacıyla Üniversiteler Kanunu’nda yapılan değişiklikleri, Köy Enstitüleri ile İlk Öğretmen Okullarının birleştirilmesini, çeşitli sebeplerle terfi edilemeyen ilkokul öğretmenlerinin maaşları hakkında çözüm üretmek için çıkarılan İntibak Kanunu’nu ve Doğu Anadolu Bölgesi’nde Erzurum’da kurulan Atatürk Üniversitesi’nin hazırlık çalışmalarını gösterebiliriz. Bu çalışmada, Millî Eğitim Bakanı Rıfkı Salim Burçak’ın kısa süren bakanlık görevine rağmen eğitim için yaptığı hizmetleri ve bu hizmetlerin eğitim hayatına olan etkileri ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Rıfkı Salim Burçak , Millî Eğitim Bakanlığı , İntibak Kanunu , Atatürk Üniversitesi , Köy Enstitüleri

Kaynakça

• Akgül, L. H. (2020). Demokrat parti döneminde millî eğitim şûraları. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 34 (2), 631-647.
• Akyüz, Y. (1999). Türk Eğitim Tarihi (7. Baskı). İstanbul, Alfa Yayınları.
• Albayrak, M. (2004). Türk Siyasi Tarihinde Demokrat Parti (1946-1960). Ankara, Phoenix Yayınevi.
• Arayıcı, A. (1999). Kemalist Dönem Türkiyesi’nde Eğitim Politikaları ve Köy Enstitüleri. İstanbul, Ceylan Yayınları.
• Arslan, A. (2002). Çok partili döneme geçişten 27 Mayıs'a Türkiye'de siyaset ve üniversite. İstanbul Üniversitesi Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi, (2), 41-83.
• Aysal, N. (2005). Anadolu’da aydınlanma hareketinin doğuşu: Köy enstitüleri. A.Ü. Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 9 (35), 267-282.
• Boybeyi, S. & Sallan Gül, S. (2008). Cumhuriyet aydınlanmasının kısa tarihi: Köy enstitülerini çevreleyen tarihsel ve toplumsal koşullar ve bugüne çıkarsamalar. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 2 (3), 67-92.
• Burçak, R. S. (1998). On Yılın Anıları (1950-1960). Ankara, Nurol Matbaacılık.
• Dağdelen, A. G. (2014). Rıfkı salim burçak’ın siyasi hayatı (1950-1961). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kırıkkale Üniversitesi, Kırıkkale.
• Dinç, S. (t.y.). Cumhuriyet Dönemi Eğitim Tarihinde V. Millî Eğitim Şûrası ve Uygulamaları (5-14 Şubat 1953). Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Enstitüsü, 1-54.
• Eren, M. (2007). Laiklik açısından demokrat parti dönemi millî eğitim politikaları. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Geçikli, R. M. (2021). Demokrat parti dönemi yükseköğretim politikası ve 1956 tarihli rapor. Atatürk Dergisi, 10 (2), 141-170.
• Işık, İ. (2006). Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi. 2, Ankara, Elvan Yayınları.
• Kaplan, İ. (1999). Türkiye’de Millî Eğitim İdeolojisi ve Siyasal Toplumsallaşma Üzerindeki Etkisi (1. Baskı). İstanbul, İletişim Yayınları.
• Kaplan, M. (2002). Aydınlanma Devrimi ve Köy Enstitüleri. Ankara, T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Karakök, T. (2011). Menderes dönemi’nde (1950-1960) türkiye’de eğitim. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 1 (2), 89-97.
• Kardaş, A. (2014). Demokrat parti döneminde doğuda bir üniversite kurma çabaları (1950-1958). History Studies, 6 (6), 149-163.
• Kaştan, Y. & Uyanık, N. (2021). Demokrat parti hükûmetlerinin eğitim politikaları ve TBMM’de eğitim ile ilgili görüşmeler (1950-1960). Tarihin Peşinde Dergisi, (26), 363-391.
• Kerimoğlu, Z. (2006). 1946-1960 arası uygulanan eğitim politikası. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul.
• Kılıç, E. (2008). Demokrat Parti dönemi milli eğitim politikası (1950-1960). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
• Kömürlü, E. (2023). Doğu’nun ilk iki üniversitesinin kuruluş tarihçeleri üzerine karşılaştırmalı bir inceleme. Nefeslik Dergisi, (8), 114-122.
• Namal, Y. & Karakuzu, H. (2016). Türkiye’de üniversite açma politikasına bir örnek: Doğu üniversitesi fikrinden Atatürk Üniversitesi’ne. Tarih Okulu Dergisi, 9 (27), 481-517.
• Neziroğlu, İ. ve Yılmaz, T. (2013). TBMM hükûmetler, programları ve genel kurul görüşmeleri (20 Kasım 1961-27 Ekim 1965). 3, Ankara, TBMM Basımevi.
• Oruç, N. (1970). Atatürk üniversitesinin kuruluş felsefesi. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 1 (1), 2-4.
• Özdemir, A. (2021). Atatürk üniversitesi’nin kuruluş hikayesi 1935-1958. Ed. Naci Elmalı, Erzurum, Atatürk Üniversitesi Yayınları.
• Öztürk, K. (2001). Türk parlamento tarihi TBMM-IX. Dönem 1950-1954. 7, Ankara, TBMM Vakfı Yayınları.
• Taşdöven, Z. (2013). Demokrat parti dönemi eğitim anlayışı (1950-1960), Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın.
• Toprak, G. N. (2008). Cumhuriyet’in ilk döneminde türk eğitim sistemi ve köy enstitüleri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Afyonkarahisar.
• Tural, A. (2016). Türk eğitim tarihinde alternatif bir model: Köy enstitüleri. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4 (2), 16-21.
• Yücer, R. (2023). Türkiye’de eğitim ve kültür faaliyetleri (27 Mayıs 1960-12 Eylül 1980), Yayımlanmamış doktora tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.