Problems Of Order In Larende And An Example Of Suhtes: The Arap Nebi Case In The Second Half Of The 16th Century

Abstract

Abstract The city of Larende came under Ottoman rule with the annexation of the Karamanid Principality during the reign of Mehmed II. From this date onwards, its location became militarily significant. As the Ottoman Empire increased the impact of its eastern campaigns, the city acquired the status of a transit route. This transit role also led to unrest, such as the rebellions that would make their impact felt hâlf a century later. Starting in the second hâlf of the 16th century in Anatolia, alongside many other corrupt movements, suhtes, mostly medrese students, formed gangs in their regions, causing illegal and immoral incidents and creating serious security problems. Meanwhile, the Ottoman rulers of the time struggled to prevent the security problems caused by the suhte groups. In addition to the suhtes, records from the period indicate that there were also notorious troublemakers/rebels in the Karaman Province. One of these was Arap Nebi. According to relevant sources, Arap Nebi committed acts of banditry as the leader of a band of outlaws in Larende and its surrounding areas, causing numerous security problems along the perimeter. In this study, these incidents are compared with the suhte incidents as one aspect of the security problems in the district of Larende and its surroundings. In this sense, the case of the Arab Prophet has been addressed together with the suhtes, as stated in the title. Furthermore, the study concludes that the security problems in the district did not stem solely from the suhte cases; in fact, the district was also being worn down by stray groups of migrants, depending on the location. The study primarily drew on sources from the Presidential Archives and subsequently on secondary sources. Particular attention was paid to tracking the activities and fate of the Arab Prophet through official records. Ultimately, this study revealed various aspects of the security issues experienced in the district of Larende during the second hâlf of the 16th century and attempted to provide a micro-history of the city.

Keywords

• Ottoman
• Larende
• Bandit
• Karaman
• Suhte.

16. Yüzyılın İkinci Yarısında Larende’de Asayiş Sorunları ve Suhtelere Bir Örnek: Arap Nebi Vakası

Öz

Larende şehri, II. Mehmet zamanında Karamanoğulları Beyliği’nin ilhak edilmesiyle Osmanlı egemenliğine geçmiş, bu tarihten itibaren konumu askerî açıdan önemli hâle gelmiştir. Zira Osmanlı Devleti’nin Doğu yönlü seferlerinin etkisini arttırmasıyla burası bir geçiş yolu hüviyetine kavuşmuştur. Bu geçiş hüviyetine bağlı hareketlilikle de yarım asır sonra etkisini hissettirecek olan suhte hadiseleri gibi fesat eylemlerinden yoğun şekilde etkilenecektir. Anadolu’da 16. yüzyılın ikinci yarısından itibaren başka birçok fesat hareketiyle beraber çoğunluğu medrese öğrencisi olan suhteler, bulundukları bölgelerde çeteleşerek gayri hukuki ve ahlaki olaylara sebep olmuş ve ciddi asayiş sorunları yaratmışlardır. Zamanın Osmanlı yöneticileri ise suhte gruplarının neden olduğu asayiş sorunlarının önünü almakta zorlanmıştır. Suhteler haricinde Karaman Eyaleti’nde nam salmış ünlü şakilerin / fesatçıların bulunduğu da dönem kayıtlarından tespit edilebilmiştir. Bunlardan birisi de Arap Nebi’dir. Arap Nebi, ilgili kaynaklardan anlaşıldığına göre Larende ve civarında gurbet taifesi / Arap taifesi reisi olarak eşkıyalık yapmış, burada birçok asayiş olayına sebep olmuştur. Bu çalışmada da bahse konu taifeler Larende kazası ve civarındaki asayiş sorunlarının bir yönü olarak suhte olaylarıyla karşılaştırılmıştır. Bu anlamda Arap Nebi vakası başlıkta da ifade edildiği üzere suhteler ile eş zamanlı faaliyetleri sebebiyle onlarla birlikte ele alınmıştır. Ayrıca çalışma sonunda kazadaki asayiş sorunlarının sadece suhte vakalarından kaynaklanmadığı; kazanın bulunduğu mevkie bağlı olarak başıboş gurbet taifeleri yoluyla da yıpratıldığı ortaya koyulmuştur. Çalışmada öncelikle Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri’nden ve sonrasında ikincil kaynaklardan yararlanılmıştır. Özellikle mühimme kayıtlarından Arap Nebi’nin faaliyetleri ve akıbeti takibe çalışılmıştır. Ve sonuçta bu çalışmayla 16. yüzyılın ikinci yarısı için Larende kazasında yaşanan asayiş sorunlarının farklı veçheleri ortaya konulmuş, şehre dair bir mikro tarih çalışması denemesi de gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı
• Larende
• Eşkıya
• Karaman
• Suhte

Kaynakça

1. Akdağ, M. (2019). Türk Hâlkının Dirlik ve Düzenlilik Kavgası Celali İsyanları, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları.
2. Akdağ, M. (2014). Türkiye’nin İktisadî ve İçtimaî Tarihi, İstanbul, Yapı Kredi Yayınlar.
3. Barkan, Ö. L. (1950). “Osmanlı İmparatorluğunda Bir İskân ve Kolonizasyon Metodu Olarak Sürgünler”. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 11, 524-569.
4. Çağ, G. (2023). “Rumeli’de Suhte (Softa) Olayları ve Anadolu ile Karşılaştırmalı Bir Bakış (1566-1609)”, İctimaiyat Sosyal Bilimler Dergisi, Osmanlı’dan Günümüze Balkanlar Özel Sayısı, ss. 1-11.
5. Çelik, M., “Cerre Çıkma”, https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/ adresinden 06.07.2025 tarihinde erişildi.
6. Emecen, F. (2013). “Yaya ve Müsellem” mad., (DİA, XLIII, ss.354-356). İstanbul, Türkiye Diyanet Vakfı.
7. Erdoğru, M. A. (2025). “How Did The Ottoman Administration Pacify The Last Remnants Of The Soldiers Of Qaramanids After 1468?”, OTAM, 57 /Bahar, ss. 1-26
8. Faroqhi, S. (2011). Osmanlı’da Kent Ve Kentliler, Çev. Neyyir Berktay, İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

9. Gökbilgin, M. T. (1968). ‘XVI. Asırda Karaman Eyaleti Ve Larende (Karaman) Vakıf Ve Müesseseleri’, Vakıflar Dergisi, S. 7, Ankara, ss. 29-38
10. Gümüşçü, O. (2001). XVI. Yüzyılda Larende (Karaman) Kazasında Yerleşme Ve Nüfus, Ankara, TTK.
11. İnalcık, H. (1947). “Bursa Şer’iye Sicillerinde Fatih Sultan Mehmed’in Fermanları”, Belleten, XI/44, TTK, Ankara, 693- 708.
12. İnalcık, H. (1979). “Osmanlı Pamuklu Pazarı, Hindistan ve İngiltere: Pazar Rekabetinde Emek Maliyetinin Rolü”, Middle Eastern Technical University Studies in Development, Özel Sayı, ss.1-65.
13. İpşirli, M. (2000). “Mülazemet” mad., (DİA, XXXI, ss. 536-537). Ankara, Türkiye Diyanet Vakfı.
14. İpşirli, M. (1993). “Cer” mad., (DİA, VII, ss. 388-389). Ankara, Türkiye Diyanet Vakfı.
15. İslamoğlu, H. (2010). Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Köylü, İstanbul, İletişim Yayınları.
16. Jennings, R. C. (2020). “On Altıncı Yüzyılda Anadolu’nun Kent Nüfusu: Kayseri, Karaman, Amasya, Trabzon Ve Erzurum Üzerine Bir İnceleme”, Çev. Kamil Yavuz, Vakanüvis Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, Yıl. 5, S.2, ss. 1127-1183.
17. Kiel, M. (1996). “Filibe” mad., (DİA, XIII, ss.79-82). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
18. Koç, Y. (2020). “Osmanlı Taşrasının Gezginci Gruplarından Gurbet Taifesi Üzerine Bazı Notlar (16.-17. Yüzyıllar)”, Tarih Araştırmaları Dergisi, C. 39, S. 67, ss.263-288.
19. Koç, Y. (2005). “Osmanlıda Toplumsal Dinamizmden Celali İsyanlarına Giden Yol ya da İki Belgeye Tek Yorum”, Bilig, 35, Güz/2005, ss.229-245.
20. Söylemez, F. (2012). “Yavuz Sultan Selim’in Taht Mücadelesi”, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C.1, S. 33, ss. 63-86.
21. Öz, M. (1999). “Osmanlı Klasik Döneminde Tarım’’, Ed. Güler Eren, Osmanlı, Ankara, Yeni Türkiye Yayınları, C.3, ss. 66-73.
22. Özkul, A. E. (2024). “Osmanlı İdaresi’nde Kıbrıs Adasında Pamuk Üretimi ve Pamuklu Dokumalar Ticareti (18. ve 19. Yüzyıllarda)”, XIX. Türk Tarih Kongresi (3-7 Ekim 2022), III.Cilt, 2. Kısım, Ankara, TTK, ss. 1329-1364.
23. Uzunçarşılı, İ. H. (2022). Osmanlı Devletinin İlmiye Teşkilâtı, Ankara, TTK Yayınları.
24. Uzunçarşılı, İ. H. (1975). “Sancağa Çıkarılan Osmanlı Şehzadeleri”, Belleten, XXXIX, Ankara, TTK, ss. 659-699.
25. White, S. (2020). Osmanlıda İsyan İklimi, Çev. İstanbul, Alfa Yayınları.
26. Yılmaz, S. (2017). III. Murat Döneminde Divân-ı Hümâyûn Gündeminde Osmanlı Köyü ve Köylüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
27. Yörük, D. (2006). “Karaman Eyaletinde Osmanlı Timar Düzeninin Tesisi (1483)”, Tarih Araştırmaları Dergisi, Yıl. 25, S.40, ss. 177-202.
28. Yücel, Y-Sevim, A. (2020), Osmanlı Klasik Döneminin Üç Hükümdarı Fâtih Yavuz Kanûnî, Ankara, TTK.