Osmanlı Devleti ile Yunanistan Arasında Diplomatik Kriz: Yunanistan Manastır Konsolosu Panurya (1887-1888)

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 311 - 334, 31.12.2025

Hüseyin Baha Öztunç

https://doi.org/10.47948/efad.1814436

Öz

Manastır vilayetine bağlı Kesriye’de kitapçılık yapan Ohrili Anastas Piheonas’ın evinde ele geçirilen evrak Osmanlı Devleti ve Yunanistan arasında diplomatik bir krize neden olacaktı. Ele geçirilen belgelerde dönemin Yunanistan Manastır konsolosu Panurya’ya ait mektuplar da bulunmaktaydı. Yapılan araştırma neticesinde Makedonya’da Yunanistan lehine karışıklık çıkartmak üzere faaliyet gösteren gizli bir cemiyetin oluştuğu ve işin içinde Konsolos Panurya ile konsolos tercümanı ve mübeyyizinin de olduğu anlaşılır. Bundan sonraki gelişmeler; Osmanlı Devleti’nin konsolosun görevden alınması talebi ve Yunanistan’ın bu duruma karşı çıkışı şeklinde olur. Çalışmada öncelikle Osmanlı Devleti’nin bir “fesat cemiyeti” olarak adlandırdığı bu yapıya değinilecektir. Akabinde gerek Osmanlı Devleti’nin gerekse Yunanistan’ın bu konudaki görüşleri ortaya konulacaktır. Burada özellikle Atina sefiri olarak görev yapan Feridun Bey’in konuyla ilgili bilgilendirmeleri önemli yer tutmaktadır. Son olarak konsolos Panurya’nın ve bu faaliyete katılan diğer isimlerin akıbeti hakkında bilgi verilecektir. Çalışmanın ana kaynağını Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi Başkanlığı Osmanlı Arşivi’nden temin edilen belgeler oluşturmakta olup bunun yanında konu yabancı basının da ilgisini çektiğinden İngiltere basını özelinde yurt dışından bu diplomatik krize nasıl bakıldığı da ortaya konulmaya çalışılacak, ayrıca literatürdeki çalışmalardan da faydalanılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Diplomatik Kriz , Osmanlı Devleti , Yunanistan , Konsolos

Diplomatic Crisis Between the Ottoman Empire and Greece: Panurya, Greek Consul in Manastır (1887-1888)

Öz

Documents seized at the home of Ohrili Anastas Piheonas, a bookseller in Kesriye, in the province of Manastır, would have caused a diplomatic crisis between the Ottoman Empire and Greece. The seized documents also included letters sent and received by Panurya, who was the Greek consul in Manastır at the time. Research on the topic revealed that a secret society had been formed to stir up trouble in Macedonia in favor of Greece, and that Consul Panurya, the consul's interpreter, and their clerk were involved in this activity. Subsequent developments involved the Ottoman Empire's request to remove the consul from his post and Greece's opposition to this. The study will first address this structure, which the Ottoman Empire referred to as a “subversive society.” Subsequently, the study will present the views of both the Ottoman Empire and Greece on this matter. The briefings on the subject by Feridun Bey, who served as ambassador to Athens, are critical here. Ultimately, this study will provide insight into the fate of Consul Panurya and the other individuals involved in this activity. The primary source of the study consists of documents obtained from the Ottoman Archives of the Presidency of the Republic of Turkey's State Archives. In addition, since the subject attracted the attention of the foreign press, the study will also attempt to reveal how this diplomatic crisis was viewed abroad, particularly in the British press. Furthermore, various studies in the literature concerning this activity will also be utilized.

Anahtar Kelimeler

Diplomatic Crisis , Ottoman Empire , Greece , Consul

Kaynakça

• Akyıldız, Ali, “Meclis-i Vükelâ”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 28, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara 2003, s. 251.253.
• Birol, Nurettin, Halil Rıfat Paşa Dönemi ve İcraati 1827-1901, Cedit Neşriyat, Ankara 2009.
• Çakmak, Aydın, Türk Dışişleri Teşkilatı’nın Gelişimi: Hariciye Nezareti, Ötüken Yayınları, İstanbul 2020.
• Çetin, Atilla, “Kıbrıslı Kâmil Paşa”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 25, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara 2022, s. 391-393.
• Gökcen, Ahmet, Tanzimat Dönemi Osmanlı Ceza Kanunları ve Bu Kanunlardaki Ceza Müeyyideleri, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 1987.
• İpşirli, Mehmet, “Elçi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), C. 11, İstanbul 1995, s. 3-15.
• Özdemir, Hakan, Balkanların Şekillenme Sürecinde III. Ordu Teşkilat, Toplum, Siyaset (1878-1912), Timaş Yayınları, İstanbul 2022.
• Pınar, Hayrettin, “Kostaki Musurus’un Atina Sefareti ve Osmanlı-Yunan Diplomatik Krizi”, Belleten, C. 76, S. 275, Ankara, Nisan 2012, s. 207-238.
• Καρδαρας, Χρήστος, “Ένα ελληνοτουρκικό Διπλωματικό επεισόδιο (1888) (Η ανέκτοδη αλληλογραφία του προξένου Μοναστηρίου Κων. Πανουργιά με τον Αν. Πηχεώνα)” [Bir Türk-Yunan Diplomatik Olayı (1888) (Manastır Konsolosu Panurya ile Piheona Arasındaki Yazışmalar)], Πρακτικά ΙΖ’ Πανελληνίου Ιστορικού Συνεδρίου, Θεσσαλονίκη 1997, Ελληνική Ιστορική Εταιρεία, σ.269-278.