Deli Hikmet Bey’in Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa Şanındadır Adlı Eseri

Öz

93 Harbi olarak bilinen 1877-1878 Osmanlı-Rusya Savaşı, Tuna ve Doğu Anadolu olmak üzere iki cephede gerçekleşmiştir. Tuna cephesinin en dikkat çekici savunması Gazi Osman Paşa komutanlığındaki Plevne müdafaasıdır. Başlarda Rus ordularına karşı büyük bir başarıyla yürütülen muharebeler, Rusların Plevne’yi kuşatıp dışarıdan herhangi bir yardım almasını engellemeleriyle duraksamıştır. Hikmet Bey, bu zor dönemde Şevket Paşa’nın emrindeki bir yardım kafilesine katılarak Plevne’ye girmiş ve söz konusu müdafaaya şahitlik etmiştir. Askerlik mesleğine ilgi duyan Hikmet Bey, bu ziyaretinde Gazi Osman Paşa’nın ahlâkına, insanî özelliklerine, komutanlığına ve dine bağlılığına hayranlık duymuş, Plevne’den dönüşünden kısa bir süre sonra Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa Şanındadır adlı eserini kaleme almıştır. Bu eser Gazi Osman Paşa’yı ahlâkî, meslekî ve dinî boyutta övmek üzere yazılmış bir methiyedir. Esasen amaçlanan bunlar olmasa da Plevne müdafaasına dair anlattığı anekdotlarla kısmen gazavatname, Hikmet Bey’in hatıralarını içermesi dolayısıyla da kısmen hatırat özelliklerini taşımaktadır. Müellif Osmanlı askerlerini de övmekte, başarılı bir savaşın ancak asker ile komutan arasındaki karşılıklı güvene dayandığını ileri sürmektedir. Ayrıca askerlerin temel motivasyon kaynağının vatan-millet sevgisi ile dine bağlılık olduğunu düşünmektedir. Bu çalışma Hikmet Bey’in Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa Şanındadır adlı eserini transkripsiyon alfabesine aktarmayı ve değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi ve tarihî bağlamlandırma yöntemleri kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı edebiyatı
• Plevne müdafaası
• Gazi Osman Paşa
• Deli Hikmet Bey
• methiye

Deli Hikmet Bey’s Book Called Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa Şanındadır

Abstract

The 1877-1878 Ottoman-Russian War, known as the War of '93, took place on two fronts: the Danube and Eastern Anatolia. The most notable defense on the Danube front was the defense of Plevne under the command of Gazi Osman Pasha. The Ottoman army initially demonstrated great success against the Russian armies, but the battles stalled when the Russians laid siege to Plevne, preventing it from receiving any external aid. During this challenging period, Hikmet Bey joined a relief convoy under the command of Şevket Pasha, entered Plevne, and witnessed the defenses. Hikmet Bey, who loved the military profession, admired Gazi Osman Pasha's morality, human qualities, command, and religious devotion during this visit. Shortly after his return from Plevne, he wrote his work, The Hero of Plevne, Gazi Osman Pasha, is in His Glory. This work is a eulogy written to praise Gazi Osman Pasha on moral, professional, and religious levels. While not its primary purpose, it bears the characteristics of a gazavatname, with anecdotes about the defense of Plevne, and is also a memoir in part because it contains Hikmet Bey's memoirs. The author also praises Ottoman soldiers, arguing that successful warfare relies on mutual trust between soldiers and their commander. He also believes that the primary sources of motivation for soldiers are a love of country and nation, as well as devotion to religion. This study aims to transcribe and evaluate Hikmet Bey's work, The Hero of Plevne, Gazi Osman Pasha, is in His Glory. In the study, content analysis and historical contextualization methods, both qualitative research methods, were employed.

Keywords

• Ottoman literature
• defense of Plevne
• Gazi Osman Pasha
• Deli Hikmet Bey
• eulogy

Kaynakça

1. Akkuş, M. (2018). Nef’î Divanı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. 05.06.2024 tarihinde https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/57741,nefi-divanipdf.pdf?0 adresinden erişildi.
2. Arfaoui, S. (2009). Osmanlı-Rus Savaşı (1877-1878) ve Avrupa Devletlerinin Tutumu. Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
3. Aydemir, Y. (2004). Methiye (Türk Edebiyatı). Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 29, ss. 410-411). Ankara, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
4. Aydın, M. (1994). Doksanüç Harbi. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 9, ss. 498-499). İstanbul, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
5. Erinç, E. T. (2015). Osmanlı Müelliflerine Göre 93 Harbi’nin Kaybedilme Sebepleri. Yüksek lisans tezi, Harp Akademileri Stratejik Araştırmalar Enstitüsü, İstanbul.
6. Erkan, M. (1996). Gazavatnâme. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 13, ss. 439-440). İstanbul, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
7. Gâzi Osmân Paşa Nezdinde Yüz Gün (1. Bs.) (1295). İstanbul, Mihran Matba’ası.
8. Gazi Osman Paşa ve Plevne Savunması (1982). Ankara, Genelkurmay Basımevi.

9. Güler, K. ve Özkan, S. (2012). Kütahyalı Hasan Bedreddin Paşa Ve Tiyatroları Üzerine Bazı Mülâhazalar. JASSS, 5(3), 75-89.
10. Hikmet. (1294). Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa Şanındadır. İstanbul, Basiret Matbaası.
11. Hülagü, M. (1996). Gazi Osman Paşa. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 13, ss. 464-465). İstanbul, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
12. Hülagü, M. (2007). Plevne Muharebeleri. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 34, ss. 304-305). İstanbul, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
13. İnal, M. K. (1969). Son Asır Türk Şairleri. (C. 1). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
14. Karaman, H., Çağrıcı, M., Dönmez, İ. K., Gümüş, S. (2020a). Kur’an Yolu, Türkçe Meal ve Tefsir (C. 4). Ankara, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
15. Karaman, H., Çağrıcı, M., Dönmez, İ. K., Gümüş, S. (2020b). Kur’an Yolu, Türkçe Meal ve Tefsir (C. 5). Ankara, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
16. Kazancıoğlu, H. (2017). Goltz Paşa, Plevne. İstanbul: Kayıhan Yayınları.
17. Osmân Senâ’î (1317). Plevne Kahramânı Gâzi Osmân Paşa. İstanbul, Feridiye Matba’ası.
18. Ryan, C. S. (2014). Plevne’de Bir Avusturyalı, (A. R. Seyfioğlu, Çev.). İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
19. Semedli Samadova, E. ve Eyyub, V. (2021). XII. Yüzyıla Kadar Türkçe Eserlerde Methiye Geleneği ve Şair-Hükümdar İlişkileri. Türkbilig, 42, 95-104.
20. Tevetoğlu, F. (1971). Hikmet Bey (Deli Hikmet). Türk Ansiklopedisi (C. 19, ss. 238-239). Ankara, Milli Eğitim Basımevi.
21. Tulum, M. (2001). Yusuf Sinan Paşa, Tazarru’nâme. Ankara, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
22. Tuman, M. N. (2001). Tuhfe-i Nâ’ilî, Divan Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri (C. Kurnaz ve M. Tatcı, haz.). (C. 1). Ankara, Bizim Büro Yayınları.
23. Uçan Eke, N. (2021). Klasik Türk Şiirinde Lale İle İlgili Kavramsal Metaforlar. Littera Turca, 7(3), 659-671.
24. Uğur, A. ve Çuhadar, M. (1990). Celâl-zâde Mustafa, Selim-nâme. Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları.
25. Uludağ, S. (1994). Delâilü’l-Hayrât. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 9, ss. 113-114). İstanbul, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
26. Von Herbert, F. W. (1938). Plevne Müdafaasında Bir İngiliz Zabitinin Hatıraları, (N. Artam, Çev.). Ankara, Ulus Basımevi.
27. Yekbaş, H. (2014). Hikmet, Deli Hikmet. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. 10.11.2025 tarihinde https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hikmet-deli-hikmet adresinden erişildi.
28. Yekbaş, H. (2021). Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa Şanındadır (Hikmet). Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü. 11.11.2025 tarihinde https://Tees.Yesevi.Edu.Tr/Madde-Detay/Plevne-Kahramani-Gazi-Osman-Pasa-Sanindadir-Hikmet adresinden erişildi.
29. Yürükçü, A. (2018). 1877-1878 Rus-Osmanlı Savaşında Propaganda: Avrupalı Gazetecilerin Faaliyetleri ve Rus Savaş Muhabiri Vasili İ. N. Dançenko’nun Savaş Notları. Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.