Araştırma Makalesi

Toplu Kayıpların Ardından Ruminasyon ve Suçluluk Duygusunun İkincil Travmatik Stres Üzerindeki Etkisi

Cilt: 41 Sayı: 3 25 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Toplu Kayıpların Ardından Ruminasyon ve Suçluluk Duygusunun İkincil Travmatik Stres Üzerindeki Etkisi

Öz

Amaç: Deprem, fiziksel hasara ve can kaybına yol açan büyük ölçekli bir felakettir ve deprem sonrası travma sonrası stres bozukluğu sıklıkla görülmektedir. Travmatik olayı doğrudan deneyimlemese de sosyal medya aracılığıyla travmatik haber içeriklerine maruz kalan bireyler, ikincil travmatik stresi açığa çıkarmaktadır. İkincil travmatik stres, şiddetli stres, kaygı, öfke, depresyon ve diğer duygusal bozukluklara yol açarak afetten doğrudan etkilenmeyen bireylerin genel iyilik halini olumsuz etkilemektedir. Bu çalışma, ikincil travmatik strese katkıda bulunduğu düşünülen ruminatif düşünce ve suçluluğun incelenmesini amaçlamaktadır. Yöntem: Kesitsel tipteki bu çalışmaya Kahramanmaraş depremi sonrası 20 Nisan-20 Haziran 2023 tarihleri arasında internet üzerinden ulaşılabilen 18 yaş ve üzeri 152 gönüllü dahil edilmiştir. Araştırmanın güç analizi G*POWER 3.1.9.7 (Güç analizi istatistik yazılımı) ile yapılmıştır. Etki büyüklüğü 0,50 ve alfa 0,05 olduğunda örneklem büyüklüğünün gücü 0,92 olarak bulunmuştur. Veri toplama araçları, Kişisel Bilgi Formu, Sosyal Medya Kullanıcıları İçin İkincil Travmatik Stres Ölçeği, Sürekli Utanç ve Suçluluk Ölçeği ve Kısa Form-Ruminasyon Ölçeğinden oluşmaktadır. Bulgular: Katılımcıların % 17.8'i (n=27) psikiyatrik tanı almıştır ve % 47.4'ü geçmişte en az bir deprem geçirmiştir. Örneklemin % 57.2'si Kahramanmaraş merkezli depremden kendilerinin veya sevdiklerinin etkilendiğini bildirmiştir. Geçmişinde en az bir depremden etkilenen, Kahramanmaraş merkezli depremde sevdiği birinin veya kendisinin etkilendiğini bildiren, psikiyatrik tanısı olan ve sosyal medyada geçirdiği süre fazla olan katılımcıların daha yüksek düzeyde ikincil travmatik stres gösterdiği bulunmuştur. Ortak değişkenler kontrol edildikten (geçmiş deprem travması, depremden etkilenme, psikiyatrik tanı, sosyal medyada geçirilen süre) sonra bile ruminatif düşünce ve suçluluğun, ikincil travmatik stresi yordadığını göstermiştir. Sonuç: Sosyal medya kullanımından ruh sağlığına giden yolu keşfedilmesi, travma önleme ve müdahale stratejilerinin geliştirilmesinde rehberlik sağlamaktadır. Sosyal medya aracılığıyla dolaylı travmaya maruz kalanlarda sosyal medya içeriklerinin tüketiminin sınırlandırılması ve olumsuz duyguların azaltılması için duygu düzenleme yöntemlerinin öğrenilmesi için stratejiler geliştirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

Proje Numarası

None

Kaynakça

  1. Ayhan, C., Aydar, R., & Aktaş, M. (2024). Trauma-informed care and its use in psychiatric nursing: a review. Journal of Nursing Care Research, 1(3), 79-84. doi: 10.51271/jncr-0014
  2. Balcı Çelik, S., Altınışık, M. S. (2021). Adaptation of secondary traumatic stress scale to Turkish for social media users: Reliability and validity study. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 11(60), 1-12. Retrieved October 23, 2023, from https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1671897
  3. Baum, N. (2015). Secondary traumatization in mental health professionals. Trauma, Violence, & Abuse, 17(2), 221–235. doi: 10.1177/1524838015584357
  4. Bemak, F., Chung, R. C-Y. (2017). Refugee trauma: Culturally responsive counseling interventions. Journal of Counseling & Development, 95, 299-308. doi: 10.1002/jcad.12144
  5. Bistas, K., Grewal, R. (2023). The intricacies of survivor's guilt: exploring ıts phenomenon across contexts. Cureus, 15(9), e45703. doi: 10.7759/cureus.45703
  6. Bub, K., Lommen, M. J. (2017). The role of guilt in posttraumatic stress disorder. European Journal of Psychotraumatology, 8(1), 1407202. doi: 10.1080/20008198.2017.1407202
  7. Bugay, A., Demir, A. (2011). Psychometric properties of the Turkish Version of Trait Shame and Guilt Scale. The Eurasian Journal of Educational Research, 11(45), 17-30. Retrieved March 3, 2023, from https://ejer.com.tr/wp-content/uploads/2021/01/ejer.2011.45.2.pdf
  8. Cinar, E. N., Abbara, A., Yilmaz, E. (2023). Earthquakes in Turkey and Syria-collaboration is needed to mitigate longer terms risks to health. BMJ (Clinical research ed.), 380, p559. doi: 10.1136/bmj.p559

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ruh Sağlığı Hemşireliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

25 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

17 Ağustos 2023

Kabul Tarihi

29 Temmuz 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 41 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Köroğlu, S., & Durat, G. (2025). Toplu Kayıpların Ardından Ruminasyon ve Suçluluk Duygusunun İkincil Travmatik Stres Üzerindeki Etkisi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 41(3), 575-583. https://doi.org/10.53490/egehemsire.1341479
AMA
1.Köroğlu S, Durat G. Toplu Kayıpların Ardından Ruminasyon ve Suçluluk Duygusunun İkincil Travmatik Stres Üzerindeki Etkisi. EGEHFD. 2025;41(3):575-583. doi:10.53490/egehemsire.1341479
Chicago
Köroğlu, Sevgi, ve Gülgün Durat. 2025. “Toplu Kayıpların Ardından Ruminasyon ve Suçluluk Duygusunun İkincil Travmatik Stres Üzerindeki Etkisi”. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi 41 (3): 575-83. https://doi.org/10.53490/egehemsire.1341479.
EndNote
Köroğlu S, Durat G (01 Aralık 2025) Toplu Kayıpların Ardından Ruminasyon ve Suçluluk Duygusunun İkincil Travmatik Stres Üzerindeki Etkisi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi 41 3 575–583.
IEEE
[1]S. Köroğlu ve G. Durat, “Toplu Kayıpların Ardından Ruminasyon ve Suçluluk Duygusunun İkincil Travmatik Stres Üzerindeki Etkisi”, EGEHFD, c. 41, sy 3, ss. 575–583, Ara. 2025, doi: 10.53490/egehemsire.1341479.
ISNAD
Köroğlu, Sevgi - Durat, Gülgün. “Toplu Kayıpların Ardından Ruminasyon ve Suçluluk Duygusunun İkincil Travmatik Stres Üzerindeki Etkisi”. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi 41/3 (01 Aralık 2025): 575-583. https://doi.org/10.53490/egehemsire.1341479.
JAMA
1.Köroğlu S, Durat G. Toplu Kayıpların Ardından Ruminasyon ve Suçluluk Duygusunun İkincil Travmatik Stres Üzerindeki Etkisi. EGEHFD. 2025;41:575–583.
MLA
Köroğlu, Sevgi, ve Gülgün Durat. “Toplu Kayıpların Ardından Ruminasyon ve Suçluluk Duygusunun İkincil Travmatik Stres Üzerindeki Etkisi”. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, c. 41, sy 3, Aralık 2025, ss. 575-83, doi:10.53490/egehemsire.1341479.
Vancouver
1.Sevgi Köroğlu, Gülgün Durat. Toplu Kayıpların Ardından Ruminasyon ve Suçluluk Duygusunun İkincil Travmatik Stres Üzerindeki Etkisi. EGEHFD. 01 Aralık 2025;41(3):575-83. doi:10.53490/egehemsire.1341479