ALAMUT’UN MUZAFFER, AYN-I CALUT’UN MAKTUL KOMUTANI: KİT-BUKA NOYAN ‎VE ASKERÎ KARİYERİ

İbrahim Güneş

doi:10.18513/egetid.1611791

ALAMUT’UN MUZAFFER, AYN-I CALUT’UN MAKTUL KOMUTANI: KİT-BUKA NOYAN ‎VE ASKERÎ KARİYERİ

Öz

Hülegü komutasındaki Moğolların İran’a ilerleyişi sırasında, öncü (yezek) birliğinin komutanlığını üstlenerek ‎İsmaililere ait birçok kaleyi, özellikle Alamut’u ele geçiren ve Bağdat ile Suriye’deki bazı şehirlerin fethinde önemli ‎roller oynayan Kit Buka’ı konu alan bu çalışma, onun tarih sahnesindeki faaliyetlerine odaklanmaktadır. Çalışma, Kit ‎Buka’nın İsmaililerle mücadelelerinden başlayarak Ayn-ı Calut Savaşı’ndaki ölümüne kadar uzanan süreci kapsamlı ‎bir şekilde ele almaktadır. Kit Buka, 1256 yılında Alamut’un ve 1258 yılında Bağdat’ın kuşatılmasında kritik bir rol ‎oynamış önemli bir Moğol komutanıdır. 1259 yılında Hülegü’nün Suriye’de Kit Buka’yı bırakıp geri dönmesinin ‎ardından, onun Haçlılara yönelmesi ve özellikle Sidon’a yönelik saldırıları, bölgedeki Moğol stratejisini olumsuz ‎etkilemiştir. Bu gelişmeler, Haçlılar ile Moğollar arasındaki ilişkilerin gerilmesine neden olmuş ve Haçlıları, Moğol ‎tehdidinden çekinerek Müslümanlarla ittifak kurma eğilimine yöneltmiştir. Kit Buka’nın stratejik hatalarının, ‎Hülegü’nün bölgedeki hedeflerinin başarısızlıkla sonuçlanmasında etkili olduğu akademik çevrelerce kabul ‎edilmektedir. Ancak Ayn-ı Calut Savaşı’nda ölümle sonuçlanan mağlubiyeti dışında Kit Buka’nın ciddi bir yenilgisi ‎bulunmamaktadır.‎

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Aknerli Grigor 1954 Aknerli Grigor, Moğol Tarihi, çev. Hrand D. Andreasyan, İstanbul.
Aksarayî 2000 Aksarayî, Müsameratü’l-ahbar, çev. Mürsel Öztürk, Ankara.
Aktan 1991 Ali Aktan, “Sultan Kutuz ve Ayn Calut Zaferi”, At. ÜİFD, S.10, Erzurum 1991, s. 187-188.
Amitai 1987 Reuven Amitai, “Mongol Raids into Palestine (AD. 1260 and 1300)”, Journal of Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, S. 2, s. 236-255.
Amitai 1996 Reuven Amitai-Preiss, Mongols and Mamluks. The Mamluk-Ilkhanid War 1260-1281, Cambridge 1996
Baybars el-Mansûrî 1987 Baybars el-Mansûrî, et-Tühfetü’l-mülûkiyye fi ed-Devleti et-Türkiyye, nşr. Abdülhamid Salih Hamdân, Kahire.
Benâketî 1348 Benâketî, Ravzatü’l-Ulî’l-Elbâb fi Tevarîhü’l-Ekâbir ve’l-Ensab (Tarih-i Benâketî), nşr. Ca’fer Şi’ar, Tahran.
Cûzcânî 1864 Cûzcânî, Tabakât-i Nâsırî, nşr. W. Nassau Lees-Hüseyin Abdullah, Calcutta.

Cüveynî 1999 Cüveynî, Târîh-i Cihângüşâ, çev. Mürsel Öztürk, Ankara.
Ebu Şâme 1974 Ebu Şâme, Zeylü’r-Ravzateyn, nşr. Abdülaziz el-Attar el-Hüseyni, Beyrut.
Ebu’l-Farac 1999 Ebu’l-Farac, Ebû’l-Farac Tarihi, çev. Ömer Rıza Doğrul, C. I-II, Ankara.
Ebu’l-Fedâil 1910 Ebu’l-Fedâil, en-Nehcü’s-Sedîd ve’d-Dürrü’l- Ferîd fî mâ ba’de Târîhi İbni’l-Amîd, nşr. ve Frans. çev. E. Blochet, Patrologia Oriantale, C. I, London.
Ebu’l-Fidâ 1997 Ebu’l-Fidâ, Târîh-i Ebu’l-Fidâ, Muhtasar fi ahbarü’l-beşer, nşr. Mahmud Deyyub, C. I-II, Beyrut.
Ebu’l-Fidâ 1968 Ebu’l-Fidâ, Târîh-i Ebu’l-Fidâ, Muhtasar fi ahbarü’l-beşer, nşr. Muhammed Azb vd., C. I-IV, Bağdad.
Eddè 1988 Anne-Marie Eddè, “La Prise d’Alep par Mongols en 658/1260”, QSA, S. 5-6, s. 226-240.
el-Aynî, 1987 el-Aynî, İkdü’l-cümân fî târîhi ehlü’z-zamân, nşr. Muhammed M. Emin, C. I-IV, Kahire.
Hândmîr 1362 Hândmîr, Hâbibu’s-siyer fî ahbâru’l-beşer, thk. Muhammed Debîr Siyâkî, C. I-III, Tahran.
Hayton 1869 Hayton, La Flor des Estoires de la Terre d’Orient, RHC-Documants Armenia, C. II, Paris 1869, s.111-363.
Hayton 2015 Doğu Ülkelerinin Altın Çağı, çev. Altay Tayfun Özcan, İstanbul.
Herevî 2002 Herevî, el-İşarat ila-Mağrifetü’l-Ziyarat, neşr. Ali Ömer, Kahire.
Jackson 1980 Peter Jackson, “The Crisis in the Holy Land in 1260”, EHR, XLV, S.376, s. 481-513.
Jackson 2005 Peter Jackson, The Mongols and the West, Harlow.
Grosset 1921 René Grosset, Histoire de l'Asie, Paris.
Güneş 2021a İbrahim Güneş, “İlk Dönem İlhanlı-Altın Orda Düşmanlığının Sebepleri Hakkında Bir Değerlendirme”, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, C. IV, S. 7, s. 69-78.
Güneş 2022b İbrahim Güneş, “İslam Tarihi Kaynaklarına Göre İlhanlıların Suriye Seferi (1259-1260)”, Tarih ve Gelecek, C. VIII, S. 2, s. 790-804.
Güneş 2023 İbrahim Güneş, İran Merkezli Geleneksel Moğol Yönetiminin İnşaası: Abâkâ Han ve Zamanı, İstanbul.
İbn Abdüzzâhir 1976 İbn Abdüzzâhir, Ravzü’z-zâhir fî sîretü’l-Melikü’z-Zâhir, nşr. Abdülaziz el-Huveytır, Riyad.
İbn Batuta 2000 İbn Batuta, Tuhfetü’n-nuzzâr fi garaib el-emsâr-İbn Batuta Seyahatnamesi, çev. A.S. Aykut, C. I-II, İstanbul.
İbn Dokmak 1999 İbn Dokmak, Nüzhetü’l-Enâm fi Tarihü’l-İslam, thk. Samir Tabbâre, Beyrut.
İbn Haldûn 2006 İbn Haldûn, Tarih İbn Haldun, Kitâbü’l-’iber ve divanü’l-mübtedâ ve’l-haber fi eyyamü’l-’Arab ve’l-’Acem ve’l-Berber ve men asarahum min zevi sultâni’l-ekber, C. I-VIII, Beyrut.
İbn Hurdazbih 1889 İbn Hurdazbih, Kitabü’l-mesâlik ve’l-memâlik, nşr. M.J. de Goeje, Leyden. İbn Münşî tz İbn Münşî, Târîhü nuzhetü’n-nâzir ve râhatü’l-hâtir fî cem’iüt-tevârîhi min kitâbi gâyeti’l-matlûb fî târîhi Beyti Eyyûb, National Bibliothek in Wien, Mixt. 355.
İbn Sibat 1993 İbn Sibat, Sıdkü’l-ahbar, nşr. Ö. A. Tedmurî, C. I-II, Trablus.
İbn Şeddâd 1978 İbn Şeddâd, el-Alâku’l-Hatira fi Zikri Ümerai Şam ve’l-Cezire, nşr. Y. Abbare, III/II, Dımaşk.
İbn Tagrîberdî 1963 İbn Tagrîberdî, en-Nucûmü’z-zâhire fi mulûk Mısır ve’l-Kahire, thk.İ. Ali Tarhan-M.Mustafa Ziyade, C. I-XVI, Kahire.
İbn Vâsıl 2004 İbn Vâsıl, Müferricü’l-kurûb fî ahbâr-i Beni Eyyûb, nşr. Ö. A. Tedmurî, C. VI, Beyrut.
İbnü’d-Devadarî 1960 İbnü’d-Devadarî, Kenzü’d-Dürer ve Câmiu’l-Gurer: ed-Dürrü’l-Fâhir fî Sîreti’l-Meliki’n-Nâsır, nşr. Hans Robert Roemer, C. VIII, Kahire.
İbnü’l-Furât, 1961 İbnü’l-Furât, Siretü’l-Melik el-Sultan Zahir Baybars (Tarih İbn Fırat ve hüve Tarihü’d-Duvel el-Muluk), Haz. Necim Huri, Beyrut Amerikan Üniversitesi Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Beyrut. İbnü’l-Amîd tz İbnü’l-Amîd, Ahbar Eyyûbîyin, nşr. Claude Cahen, BEO’dan tıpkıbasım, Port Said.
İbnü’l-Cezerî 1988 İbnü’l-Cezerî, Havâdisü’z-Zaman ve Enbâüh ve Vefeyâtü’l-Ekâbir ve’l-A’yân Emlin Ebnâih/Muhtar Tarih-i İbnü’l-Cezerî, thk. Hızır Abbas Muhammed Halife el-Mendşedavî, Beyrut.
İbnü’l-Fuvatî 1407 İbnü’l-Fuvatî, Havâdisü’l-câmi’a ve’t-tecâribü’n-nâfi’a fî’l-mi’eti’s-sâbi’a, Beyrut.
İbn İyâs,1982 İbn İyâs, Bedâ’i’ü’z-zühûr fî vekâ’i’i’dühûr, thk. Muhammed Mustafa, C. I-V, Kahire.
İbn Kesîr, 1995 İbn Kesîr, el-Bidâye ve’n-nihâye, çev. Mehmet Keskin, I-XV, İstanbul.
İbnü’l-Verdî 1996 İbn Verdî (Zeyneddin), Tarih İbn Verdî, tetimmet’ül-muhtasar fi ahbarü’l-beşer, C. I-II, Beyrut.
Jean Dardel 1869 Jean Dardel, Chronogue d’Erménie, RHCarm, C. II, Paris, s.1-109.
Jean d’Outremeus 1867 Jean d’Outremeus, Chronique, (Neşr. Ad. Borgnet) V, Bruxelles
Kalkaşendî 1914 Kalkaşendî, Subhü’l-’Aşâ fî Sinâ’atü’l-İnşâ, C. I-XIV, Kahire.
Karatay el-İzzî 2005 Karatay el-İzzî, Târîhu Mecmû΄ı’n-Nevâdir, thk. Horst Hein-Muhammed el-Huceyrî, Beyrut.
Kartlis Tskhovreba 1849 Kartlis Tskhovreba, Fr.çev. M. Brosset, Histoire de la Géorgie, C. I, S. Pétersbourg. Kiragos tz Kiragos, Vakayiname, çev. Hrand D. Andreasyan, TTK Kütüphanesi Daktilolu Tercüme Eserler.
Makrizî 1956 Makrizî, Kitabu’s-Sulûk li-Marifet’ud-Duvel Mulûk, nşr. M. Ziyade, C. I, Beyrut.
Meyvaert 1980 P. Meyvaert, “An Unknown Letter of Hulegu Ilkhan of Persia to King Louis of France”, Viator, C. XI, s. 245-259.
Mhithar 1869 Mhithar, Vakayiname, nşr. M.Brosset, Sen-Petersbourg.
Mirhând 1375 Mirhând, Ravzatü’s-Safa, nşr. Abbas Perviz, C. V, Tahran. Moğolların Gizli Tarihi 2011 Moğolların Gizli Tarihi, çev. Ahmet Temir, Ankara.
Nuveyrî 1990 Nuveyrî, Nihâyetü’l-Ereb fî Fünûni’l-Edeb, nşr. M. Mustafa Ziyâde, C. I-XXXI, Kahire.
Orbèlian 1864 Orbèlian, Histoire de la Siounia, nşr. M. Brosset, Saint-Pètersburg.
Özbek 1991 Süleyman Özbek, “Moğol İstilasının Durak Noktası Ayn-Câlut Savaşı ve Sonuçları”, ATB, XVI/31, Ankara, s. 11-21.
Özcan 2021 Altay Tayfun Özcan, “Hülegü’nün Ortadoğu Seferinde Kudüs ve Kentin Moğol-Haçlı İlişkilerinin Dönüşümündeki Yeri”, Filistin Araştırmaları Degisi, S. 9, s. 1-19.
Özdemir 2018 H. Ahmet Özdemir, Moğol İstilası, Cengiz ve Hülagu Devirleri, İstanbul.
Reşîdüddîn 1373 Reşîdüddîn, Câmi’üt-Tevârîh, tsh. Muhammed Ruşen-Mustafa Musavî, C. I-IV, Tahran.
Reşîdüddîn 1911, II Reşîdüddîn, Câmi’üt-Tevârîh, nşr. E. Blochet, II, London. Reşîdüddîn tz Reşîdüddîn, Câmi’üt-Tevârîh, Arap. çev. Muhammed Sadık Neş’et, Fuad Abdülmu’ti es-Sayyad, Muhammed Musa Hindavi, I-II, Kahire.
Richard 1977 Jean Richard, “Les Mongols et l'Occident: Deux Siecles de Contacts”, 1274 Année Charnière Mutations et Continuites, Paris, s. 84-96.
Samuel d’Ani 1869 Samuel d’Ani, Chronographie, RHC-Documants Armenia, C. I, Paris, s.445-468.
Shao Hung 2012 Shao Hung, Meng Ta pei lu, haz. Mustafa Uyar, çev. Ankhbayar Danuu, İstanbul, s.13-25.
Sinor 1977 Denis Sinor, “le Mongol vu par l’Occident”, 1274 Année Charnière Mutations et Continuites, Paris, s. 55-72.
Smith 1984 John M. Smith, “Ayn Jālūt: Mamlūk Success or Mongol Failure?”, Harvard Journal of Asiatic Studies, C. XLIV, S. 2, ss. 307-345.
Spuler 1977 Bertold Spuler, “Le Christianisme Chez Les Mongols Aux XIIIᵉ et XIVᵉ Siecles”, 1274 Année Charnière Mutations Et Continuites, (Lyon-Paris 30 Septembre-5 Octobre 1974), Paris, s. 45-54.
Şafi el-Askalânî 1996 Şafi el-Askalânî, Şifaü’l-Kulûb fi Menakıbü’l-Beni Eyyûb, thk. Mediha Şerkavî, Beyrut.
Şeşen 2009 Ramazan Şeşen, Sultan Baybars ve Devri, İstanbul.
Tanase 2013 Thomas Tanase, “Les Relations de la Papauté Avec l’Orient Mongol et Musulman à Travers les Artes Dictandi”, Eurasian Studies, XI, S. 1-2, s.161-179.
Thorau 1985 Peter Thorau, “The Battle of ‘Ayn Jālūt: a Re-examinition”, Crusade and Settlement, ed. Peter W. Edbury, Cardiff 1985, s. 236-241.
Vardan 1937 Vardan, “Türk Fütühat Tarihi”, çev. Hrand D. Andreasyan, TSD, S.1, İstanbul, s.154-255.
Vassâf 1401 Vassâf, Tecziyetü’l-emsâr ve tezciyetü’l-aʿsâr, tsh. Ahmed Hâtimî, Tahran.
Venegoni 2007 Laura Venegoni, “The Political Baekground of The Mongolian Conquest and Hülagü's West Conquest (1256-1260)”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları, S.6, s. 29-42.
Yafi’î 1997 Yafi’î, Miratü’l-Cinan ve İbretü’l Yakzan Ma’rife ma Yu’teber Min Havadisü’z-Zaman, nşr. Halil el-Mansur, C. I-IV, Beyrut.
Yakut el-Hamavî 1977 Yakut el-Hamavî, Mu’cemü’l-Büldân, C. I-VII, Beyrut.
Yuan Shi 1829 Yuan-Shi, İstoriya Pervih Çetireh Hanov iz Doma Çingisova, Rusça çev. N. Ya Biçurin, St. Petersbourg.
Yuan Shi 1976 Yuan Shi, haz. Song Lian, ed. Yang Jialuo, C. III, Beijing.
Yunînî 1955 Yunînî, Zeyl-i Mirâtu’z-zamân, C. I-III, Haydarabad.
Yuvalı 1987 Abdulkadir Yuvalı, “XIII. Yüzyılda Doğu-Batı İlişkilerinin Mahiyeti Hakkında", Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, S. 2, s. 121-129.
Yuvalı 1988 Abdulkadir Yuvalı, “İlhanlı Hükümdarlarının Hıristiyan Dünyası ile Münasebetleri”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Degisi, S. 2, s. 117-125.
Yuvalı 1994 Abdulkadir Yuvalı, İlhanlılar Tarihi, C. I, Kuruluş Devri, Kayseri.
Zehebî 1997 Zehebî, Târîhü’l-İslâm ve Vefeyâtü’l-Meşâhîr ve’l-A’lâm, thk. Ömer Abdüsselam Tedmuri, C. I-LIII, Beyrut.
Zehebî 1999 Zehebî, Düveli’l-İslâm, nşr. Hasan İsmail Merket-Mahmud el-Ernaut, C. I-II, Beyrut.
Ziyâde 2003 Nikola Ziyâde, “Hasâretu’l-Mogol fî ‘Ayn-Câlût Enkazet el-Hadârete’l ‘Arabiyye”, el-Muşâhidu’s-Siyâsî, S. 377, s. 1-7.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ortaçağ Tarihi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İbrahim Güneş ^*
0000-0002-2080-8870
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

2 Ocak 2025

Kabul Tarihi

8 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 40 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.18513/egetid.1611791

IZ

https://izlik.org/JA63ZR88LF

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Güneş, İ. (2025). ALAMUT’UN MUZAFFER, AYN-I CALUT’UN MAKTUL KOMUTANI: KİT-BUKA NOYAN ‎VE ASKERÎ KARİYERİ. Tarih İncelemeleri Dergisi, 40(2), 703-726. https://doi.org/10.18513/egetid.1611791

AMA

1.Güneş İ. ALAMUT’UN MUZAFFER, AYN-I CALUT’UN MAKTUL KOMUTANI: KİT-BUKA NOYAN ‎VE ASKERÎ KARİYERİ. TID. 2025;40(2):703-726. doi:10.18513/egetid.1611791

Chicago

Güneş, İbrahim. 2025. “ALAMUT’UN MUZAFFER, AYN-I CALUT’UN MAKTUL KOMUTANI: KİT-BUKA NOYAN ‎VE ASKERÎ KARİYERİ”. Tarih İncelemeleri Dergisi 40 (2): 703-26. https://doi.org/10.18513/egetid.1611791.

EndNote

Güneş İ (01 Aralık 2025) ALAMUT’UN MUZAFFER, AYN-I CALUT’UN MAKTUL KOMUTANI: KİT-BUKA NOYAN ‎VE ASKERÎ KARİYERİ. Tarih İncelemeleri Dergisi 40 2 703–726.

IEEE

[1]İ. Güneş, “ALAMUT’UN MUZAFFER, AYN-I CALUT’UN MAKTUL KOMUTANI: KİT-BUKA NOYAN ‎VE ASKERÎ KARİYERİ”, TID, c. 40, sy 2, ss. 703–726, Ara. 2025, doi: 10.18513/egetid.1611791.

ISNAD

Güneş, İbrahim. “ALAMUT’UN MUZAFFER, AYN-I CALUT’UN MAKTUL KOMUTANI: KİT-BUKA NOYAN ‎VE ASKERÎ KARİYERİ”. Tarih İncelemeleri Dergisi 40/2 (01 Aralık 2025): 703-726. https://doi.org/10.18513/egetid.1611791.

JAMA

1.Güneş İ. ALAMUT’UN MUZAFFER, AYN-I CALUT’UN MAKTUL KOMUTANI: KİT-BUKA NOYAN ‎VE ASKERÎ KARİYERİ. TID. 2025;40:703–726.

MLA

Güneş, İbrahim. “ALAMUT’UN MUZAFFER, AYN-I CALUT’UN MAKTUL KOMUTANI: KİT-BUKA NOYAN ‎VE ASKERÎ KARİYERİ”. Tarih İncelemeleri Dergisi, c. 40, sy 2, Aralık 2025, ss. 703-26, doi:10.18513/egetid.1611791.

Vancouver

1.İbrahim Güneş. ALAMUT’UN MUZAFFER, AYN-I CALUT’UN MAKTUL KOMUTANI: KİT-BUKA NOYAN ‎VE ASKERÎ KARİYERİ. TID. 01 Aralık 2025;40(2):703-26. doi:10.18513/egetid.1611791