Karadeniz’de Kullanılan Melekse Türü Gemiler

Öz

Bu makalede, Osmanlı arşiv kayıtlarında melcelse veya çoğunlukla mele/(se olarak geçen gemilerin özellikleri ile Karadeniz’deki ulaşım ve taşımacılıktaki fonksiyonları üzerinde durulmuştur. Melekseler, bazı Osmanlı kayıtlarında gemi, bazılarında da kayık olarak zikredilmektedir. Bu nedenle makalede öncelikle melekselerin ne olduğu ve nerede yapıldıkları yanında yapım aşamaları hakkında da bilgiler verilerek denizcilik ve kültür tarihine katkılar sağlanmıştır. Akabinde, Karadeniz’de hangi güzergâhlar yönünde kullanıldıkları açıklanmıştır. Melekselerin deniz ulaşım ağı üzerindeki fonksiyonları belirtilirken, neleri taşıdıkları arşiv kayıtlarındaki örneklerle izah edilmiştir. Böylece sınırlı da olsa., Karadeniz’deki ticaretin yönü ve ticarî'maddeleri ortaya konulmuştur. Öte yandan makalede, devletin barış zamanlarından ziyade bilhassa savaş zamanlarında askerî vs. her türlü sevkiyatta melekseleri kullanma ihtiyacı ve sıklığı da belirtilmiştir

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Devleti, Karadeniz, Ulaşım, Lojistik, Mele/(ıse

Kaynakça

1. BOA D.BŞM MAD MD TŞS
2. b) Basılı Eserler Akgündüz 1993 Beydilli 1991
3. Borie vd. 1991 Bostan 2006 Bostan 1990 Bostan 2005 — Bostan 20032 Bostan 1995 İdris Bostan, “Rusya’nın Karadeniz’de Ticarete Başlaması ve Osmanlı Imparatorluğu (1700—1787)”, Belleten, 225, 353—394. Osmanlı
4. Evliya Çelebi Seyahatnamesi 1999, 2, (Haz. Zekeriya Kurşun vd.), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
5. Dankof 1991 Robert Dankof, An Evliya Çelebi Glossary: Unusual, dialectal and foreing words in the Seyahat—name, Cambridge: Cambridge University Press.
6. Emecen 2003 Feridun M. Emecen, İstanbul ’un Uzun Dört Yılı (1785— 1789): Taylesanizâde Hâfız Abdullah Efendi Tarihi, İstabul: Tarih ve Tabiat Vakfı Yayınları.
7. Engirmen 19983 Mehmet Engirmen, Türk Dil Bilgisi, (3. Baskı) Ankara: Engin Yayınları.
8. Hınz 1990 Walther _Hınz, İslâm’da Ölçü Sistemleri, (Çeviren Acar Sevim), İstanbul: Marmara Universitesi Yayınları.

9. İnalcık 1990 Halil İnalcık, “Osmanlı Metrolojisine Giriş”, (Çeviren Eşref Bengi Özbilen), Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 73, 21—50.
10. İnalcık 1979 Halil İnalcık, “The Questions of the Closing of the Black Sea under the Ottoman”, Archeion Pontou, 35, 74—110.
11. Kahane ve Tietze 1958 Henry Kahane ve Renee-Andreas Tietze, The Lingua France in the Levant: Turkish Nautical Terms ofltalian and Greek Origin, Urbana: University of Illions Press.
12. Kal’a 1997 Ahmet Kal’a, İstanbul Ahkâm Defterleri III/I, İstanbul: İstanbul Araştırmaları Merkezi Yayınları.
13. Karagöz 2003 Rıza Karagöz, Canikli Ali Paşa, Ankara: TTK Yayınları.
14. Türkiye ’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü 1977
15. Türkiye ’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü IX, Ankara: TDK Yayınları.
16. Köse 2006 Osman Köse, 1774 Küçük Kaynarca Andlaşması, Ankara: TTK Yayınları.
17. Redhouse 1978 James W. Redohuse, Turkish and English Lexicon, İstanbul: Çağrı Yayınları.
18. Uzunçarşılı 1980 İsmail Hakkı Uzunçarşılı, “Kaynarca Muahedesinden Sonraki Durum İcabı Karadeniz Boğazı’nın Tahkiıni”. Belleten, 175, 511—533. İnternet
19. http://seaf1ght.forum.st/turk—denizciliği-fl 9/osmanlı-denizciliginde—ince donanma—t38.htm. (23.12.2008). EKLER
20. Belge 1: Trabzon’dan Fag Kalesi’ne Gönderilen Rençberan Kayıkları İle Güverteli
21. Melekse Gemilerinin Miktarını Gösteren Belge (TŞS-1889— 75, 177)