-

Öz

Source Value of Foreign Travel Books in Terms of Ottoman City Histories During the writing an Ottoman city history, travelogues have an important place among other sources that could be consulted. These books, their authors whether local or foreign, contain valuable information worth checking out carefully in many ways. Though different discussion on travel books about their value of historical source exists, they reflect lively description of time and place, cultural structure of the period and make us possible to look at history from a different aspect. In this context, travelogues, as a source of Ottoman city histories, gained more importance in terms of Ottoman historiography. This paper aims to make, after a general review of the studies on travel accounts in Turkey, a few observations in terms of source value of travel books in city historiography

Anahtar Kelimeler

• Travel books, Ottoman city, historical source, city history, historiography

Osmanlı Şehir Tarihleri Açısından Yabancı Seyahatnamelerin Kaynak Değeri

Öz

Osmanlı şehir tarihi yazımı sırasında başvurulabilecek kaynaklardan biri de seyahatnamelerdir. Bu eserler yazarları ister yerli ister yabancı olsun pek çok bakımdan dikkatle incelenmeye değer bilgiler ihtiva etmektedirler. Seyahatnameler her ne kadar tarihi bir kaynak olarak kabul edilme konusunda tartışma götürmeye devam etse de zamanın ve mekânın canlı bir tasviri olmaları, yazıldıkları dönemin kültürel yapısını yansıtmaları ve bize tarihe farklı bir açıdan bakma imkânı vermeleri nedeniyle her zaman dikkat çekmektedirler. Bu bağlamda Osmanlı şehir tarihlerinin bir kaynağı olarak seyahatnamelerin Osmanlı tarihçiliği açısından daha da önem kazandıkları görülmektedir. Bu yazı Türkiye’de seyahatnameler hakkında yapılan çalışmalar üzerinde genel bir değerlendirmeden sonra seyahatnamelerin şehir tarihleri açısından kaynak değerleri konusunda bazı tespitlerde bulunmayı amaçlamaktadır

Anahtar Kelimeler

• Seyahatname, Osmanlı şehri, tarihi kaynak, şehir tarihi, tarih yazımı

Kaynakça

1. Acun 2002
2. Fatma Acun, “Seyyah Söylemi ve Trabzon’a Gelen Yabancı Seyyahlar”, Trabzon ve Çevresi Uluslararası Tarih-Dil-Edebiyat Sempozyumu Bildirileri, (3–5 Mayıs 2001), c. I, Trabzon Valiliği Yayınları, Trabzon, s.143-149
3. Erhan Afyoncu, Tanzimat Öncesi Osmanlı Tarihi Araştırma Rehberi, Yeditepe Yayınevi, İstanbul William Francis Ainsworth, Travels and Researches in Asia Minor, Mesopotamia, Chaldea, and Armenia, vol. II, John W. Parker, London Nuri Akbayar, “Tanzimat’tan Sonra Osmanlı Devleti Nüfusu”, Tanzimat’tan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi, c. V, İletişim Yayınları, İstanbul, s. 1238-1246
4. Filiz Barın Akman, Batılı Kadın Seyyahların Gözüyle Osmanlı Kadını, Etkileşim Yayınları, İstanbul Angiolello ve Delassandri 2007
5. Casey Blanton, Travel Writing: The Self andthe World, Routledge, New York Batılı Kaynaklardan Seçmeler”, Blanton 1997 Bryer ve Winfield 1985
6. Anthony Bryer - David Winfield, The Byzantine Monuments and Topography of The Pontos, vol. I, Dumbarton Oaks Research Library and Collection, Washington DC. Orhan Burian, “Türkiye Hakkında Dört İngiliz Seyahatnamesi”, Belleten, c. XV/ 57, (Ankara, 1951), s. 223-245
7. Ogier Ghiselin de Busbecg, Türkiye’yi Böyle Gördüm, Çev. Aysel Kurutluoğlu, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul.
8. Gül Celkan, 18. ve 19. Yüzyıllarda İngiliz Seyahatnamelerinde Türkiye ve Türkler, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Cıkay 2012

9. Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Gökhan Çetinsaya, “Türkiye’de Siyasî Tarihçiliğin Yükselemeden Düşüşü: “Gök Ekini Biçmiş Gibi”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, c. 1/2, ( İstanbul, 2003), s. 7-15 Desmet-Gregoire 1991
10. Helene Desmet-Gregoire, Büyülü Divan, 18. Yüzyıl Fransa'sında Türkler ve Türk Dünyası, Eren Yayıncılık, İstanbul Deyrolle (Tarihsiz) Théophile Deyrolle, 1869’da Trabzon’dan Erzurum’a Seyahat, çev. Reşat Ekrem Koçu, Çığır Kitabevi, İstanbul.
11. Sema Emel Göksel, The Ailing Imperialists: The Ottoman Empire in British Travel Literature 1821–1876, Boğaziçi Üniversitesi
12. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Serpil Gürer, XVII-XVIII ve XIX. Yüzyıllarda Fransız Seyahatnamelerinde Osmanlı Toplumu, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara. Günaydın ve Kaptan 2000
13. Türk ve Batı İmajı Sempozyumu I. Uluslararası Seyahatnamelerde Türk ve Batı İmajı Sempozyumu Belgeleri, 28.10.-01.11.1985, Anadolu Üniversitesi Yayınları, Eskişehir, 1985.
14. John MacDonald Kinneir, Journey Through AsiaMinor, Armenia, and Koordistan in theYears 1813 and 1814, J. Murray, London.
15. Ahmet Mümtaz Maden, Olivier’ye Göre Anadolu (Birecik, Şanlıurfa, Mardin, Nusaybin), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul. Emre Madran, “Seyahatnamelerde Anadolu Kenti”, IX. Türk Tarih Kongresi, 21-25 Eylül 1981, c. III, TTK, Ankara, s.1303-1322.
16. Mahiroğulları 2001 Adnan Mahiroğulları, Seyyahların Gözüyle Sivas, Boğaziçi Yayınları, İstanbul.
17. Robert Mantran, 16. ve 17. Yüzyılda İstanbul'da Gündelik Hayat, Çev. M. Ali Kılıçbay, Eren Yayınları, İstanbul. Markopolo Seyahatnamesi, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul.
18. Justin Mccarty, “Factors in the Analysis of the Population of Anatolia”, Population History of the Middle East and the Balkans, Isıs Pres, İstanbul, s.85-112. Montaqu (tarihsiz) Lady Montaqu, Türk Mektupları 1717-1718, Çev. Aysel
19. Kurutluoğlu, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul.
20. Bülent Özdemir, “Passive Recordersor Image Makers: British Travelers’ Accounts of Ottoman Empire and the Problem of Writing Ottoman History”, Symposium CIEPO-16, Warsaw University, Varşova, Polonya, 14-19 Haziran 2004. Özel ve Çetinsaya 2001 Oktay Özel
21. Tarihçiliğinin Son Çeyrek Yüzyılı: Bir Bilanço Denemesi”, Toplum ve Bilim, S. 91, s.8-38. Daniel Panzac, Osmanlı İmparatorluğu’nda Veba (1700-1850),
22. İlhan Pınar, Gezginlerin Gözüyle İzmir 19. Yüzyıl, c. 4, Akademi Kitabevi, İzmir. İlhan Pınar, Gezginlerin Gözüyle İzmir 20. Yüzyıl, c. 5, Akademi Kitabevi, İzmir. İlhan Pınar, Gezginlerin Gözüyle İzmir 17. Yüzyıl, c. 1, Akademi Kitabevi, İzmir. İlhan Pınar, Hacılar, Seyyahlar, Misyonerler ve İzmir, Yabancıların Gözüyle Osmanlı Döneminde İzmir: 1608-1918,
23. İzmir BB Kültür Yayınları, İzmir. İlhan Pınar, Seyyahlar ve Seyahatnamelerde İzmir”, 21. Yüzyıl Eşiğinde İzmir, Uluslararası Sempozyum, 2000, İzmir Yayıncılık, İzmir, s.114-120.
24. Edvard Raczynski, 1814’te İstanbul’dan Çanakkale’ye Seyahat, çev. Kemal Turan, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul.
25. İngiliz Gezginlerine Göre XVI. Yüzyılda İstanbul'da Hayat 1582– 1599, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara.
26. C.Fellows-1852, E.J.Davis-1879, W. J. J. Spry-1895), Ankara
27. Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Gürsoy Şahin, İngiliz Seyahatnamelerinde Osmanlı Toplumu ve Türk İmajı, Gökkubbe Yayınları, İstanbul Nimet Şahin, Batı Seyahatnamelerine Göre XIX. Yüzyılın Osmanlı Toplumunda Kadın ve Aile, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Şencan 2010
28. Elif Evrim Şencan, Seyahatnamelere Göre XVII. Yüzyılda Karadeniz Çevresinde Günlük Hayat, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara. J. B. Tavernier, XVII. Asır Ortalarında Türkiye Üzerinden İran’a Seyahat, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul.
29. J. B. Tavernier, Tavernier Seyahatnamesi, Çeviren: Teoman Tunçdoğan, Kitap Yayınevi, İstanbul. Charles Texier, Küçük Asya: Coğrafyası, Tarihi ve Arkeolojisi, C. II, çev. Ali Suat; Latin Harflerine Akt. Kazım Yaşar Kopraman, sad. Musa Yıldız, Enformasyon ve Dökümantasyon Hiz. Vakfı, Ankara. 1655-1656’da Türkiye, Çev. Nuray Yıldız, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul.
30. Jean Thevenot, Thévenot Seyahatnamesi, StefanosYerasimos’un Anısına, ed. StefanosYerasimos, Çev. Ali Berktay, Kitap Yayınevi, İstanbul. Baron De Tott, Türkler ve Tatarlara Dair Hatıralar (18. Y.Yılda), Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul.
31. Joseph de Tournefort, Tournefort Seyahatnamesi, ed. StefanosYerasimos, Çev. Ali Berktay, Teoman Tuçdoğan, I.-II. Kitap, Kitap Yayınevi, İstanbul Ali Tuzcu, İlk Çağlardan Cumhuriyete Seyahatnamelerde Amasya, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, Kayseri. Türkiye Araştırmaları Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Türk Şehir Tarihi Sayısı, c. 3/5, 2005 (İstanbul)
32. Ubucini, 1855’te Türkiye, çev. Ayda Düz, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul
33. Yunus Uğur, “Şehir Tarihi ve Türkiye’de Şehir Tarihçiliği: Yaklaşımlar, Konular ve Kaynaklar”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, c. 3/6, (İstanbul), s.9-26
34. Yavuz Ulugün, Seyahatnamelerde Kocaeli ve Çevresi, İzmit Rotary Kulübü, İzmit. Veysel Usta, Anabasis’ten Atatürk’e Seyahatnamelerle Trabzon, Serander Yayınları, Trabzon. Gülgün Üçel-Aybet, Avrupalı Seyyahların Gözünden Osmanlı Dünyası ve İnsanları (1530-1699), İletişim Yayınları, İstanbul.
35. Gülgün Üçel-Aybet, Avrupalı Seyyahların Gözüyle Osmanlı Ordusu (1530-1699), İletişim Yayınları, İstanbul. Walpole 1851
36. FrederickWalpole, The Ansayrii and the Assassins: With Travels in the Further East in 1850 to1851 ,Including a VisittoNineveh,
37. Rihrad Bentley, London. Washington ve Hamilton 1839
38. John Washington - W. I. Hamilton, “Instructions of the Council of the Royal Geographical Society of London Addressed to the Leaders of the Expedition for Exploring in Kurdistan. 1st June, 1838”, Journal of theRoyalGeographicalSociety of London, vol. 9, s.xiii-xxii.
39. Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, İstanbul. Ela Yılmaz, 19. Yüzyılın Seyahatnâme ve Gravürlerinde Osmanlı Çağı Anadolu Konutu Üzerine Bazı Tespitler, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara. Özgür Yılmaz, Batılı Seyyahlara Göre Trabzon (1808-1878),
40. Seyahatnameler ve Oryantalizm...”, Özgür Yılmaz