Sendikalarda Adalet Algısının İş Performansı Üzerine Etkisinde Psikolojik İyi Oluşun Aracılık Rolü: Memur Sendikaları Konfederasyonu Çalışanları Üzerinde Bir Araştırma

Öz

Bu çalışma, kamu görevlileri sendikacılığı bağlamında, sendikalarda adalet algısının iş performansı üzerindeki etkisini ve bu ilişkide psikolojik iyi oluşun aracılık rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Türkiye'de kamu görevlileri sendikacılığı, işçi sendikacılığına kıyasla akademik literatürde daha az incelenmiş ve eksik kalan bir alan olarak dikkat çekmektedir. Araştırmada betimsel ve ilişkisel tarama modeli benimsenmiş ve yapısal eşitlik modellemesi (SEM) gibi doğrulayıcı analiz yöntemleri kullanılmıştır. Örneklem, Memur-Sen’e bağlı hizmet kolu sendikalarında görev yapan 395 kişiden rastgele seçilen 216 katılımcıdan oluşmaktadır. Analizler, SPSS ve AMOS programlarıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları, örgütsel adalet algısının iş performansı ve psikolojik iyi oluş üzerinde doğrudan ve anlamlı bir etkisi olduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, psikolojik iyi oluşun bu etkide aracılık rolü oynamadığı tespit edilmiştir. Psikolojik iyi oluşun örgütsel adalet algısı ile güçlü bir pozitif ilişkiye sahip olduğu, ancak iş performansı üzerinde anlamlı bir etki yaratmadığı görülmüştür. Bu durum, psikolojik iyi oluşun iş performansını doğrudan etkileyen bir aracı değişken olarak değil, adalet algısının bireysel refah üzerindeki etkisini güçlendiren bir unsur olarak işlev gördüğünü göstermektedir. Elde edilen bulgular, sendika yöneticileri ve politika belirleyiciler için çalışanların adalet algısını artırmaya yönelik stratejiler geliştirilmesi konusunda faydalı ipuçları sunabilir.

Anahtar Kelimeler

• Sendika
• örgütsel adalet
• iş performansı
• psikolojik iyi oluş

The Mediating Role of Psychological Well-Being in the Effect of Perceived Justice in Unions on Job Performance: A Study on Employees of the Confederation of Public Employees' Unions

Öz

This study aims to examine the impact of perceived justice within unions on job performance and the mediating role of psychological well-being in this relationship, within the context of public employee unionism. Public employee unionism in Türkiye is noteworthy as a less studied and underresearched area in the academic literature compared to worker unionism. The research adopted a descriptive and correlational survey model and employed confirmatory analysis methods such as structural equation modeling (SEM). The sample consisted of 216 participants randomly selected from 395 individuals working in sector-specific unions affiliated with Memur-Sen. Analyses were performed using SPSS and AMOS software. The research findings reveal that perceived organizational justice has a direct and significant impact on job performance and psychological well-being. However, psychological well-being was found not to play a mediating role in this effect. Psychological well-being was found to have a strong positive relationship with perceived organizational justice, but it did not have a significant impact on job performance. This suggests that psychological well-being functions not as a direct mediator influencing job performance, but rather as a factor reinforcing the impact of perceived justice on individual well-being. The findings may offer useful insights for union leaders and policymakers in developing strategies to enhance employees' perception of justice.

Anahtar Kelimeler

• Union
• organizational justice
• job performance
• psychological well-being

Kaynakça

1. Aksoy Kürü, S. ve Köksal, K. (2021). Etik liderliğin örgütsel adalet algısı üzerindeki etkisi: Psikolojik sözleşme algısının aracılık rolü. Yıldız Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 128–144.
2. Ayça, B. (2023). Psikolojik iyi olma durumu ile iş performansı arasındaki ilişkide örgütsel güven ve uygulama adaletinin düzenleyici etkisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(1), 300–316.
3. Barutçugil, İ. (2006). Stratejik insan kaynakları yönetimi. Kariyer Yayınları.
4. Bies, R. J. ve Moag, J. S. (1986). Interactional justice: Communication criteria of fairness. Research on Negotiation in Organizations, 1, 43–55.
5. Bingöl, D. (2016). İnsan kaynakları yönetimi. Beta Yayınları.
6. Cohen-Charash, Y. ve Spector, P. E. (2001). The role of justice in organizations: A meta-analysis. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 86(2), 278–321.
7. Colquitt, J. A. (2001). On the dimensionality of organizational justice: A construct validation of a measure. Journal of Applied Psychology, 86(3), 386–400.
8. Colquitt, J. A., Conlon, D. E., Wesson, M. J., Porter, C. O. ve Ng, K. Y. (2001). Justice at the millennium: A meta-analytic review of 25 years of organizational justice research. Journal of Applied Psychology, 86(3), 425–445.

9. Çelik, A. (2021). Psikolojik iyi oluş ve iş performansı arasındaki ilişki: Bir meta-analiz. İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 12(2), 205–219.
10. Çelik, A. ve Acar, G. (2011). Türkiye’de örgütsel adalet algısının iş tatmini üzerindeki etkisi. Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 13(22), 45–60.
11. Çelik, N. ve Uğurlu, O. (2019). 657 sayılı devlet memurları kanunu’nun kamu sendikacılığına etkisi. Adalet Yayınevi.
12. Çelik, N. ve Uğurlu, O. (2019). Kamu sendikacılığında güncel sorunlar ve çözüm önerileri. Çalışma Hayatı Dergisi, 11(2), 35–49.
13. Çelik, N. ve Uğurlu, O. (2019). Sendikaların değişen rollerine akademik bir bakış. İşletme ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(3), 412–428.
14. Çöl, G. (2008). Algılanan güçlendirmenin işgören performansı üzerine etkileri. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 9(1), 35–46.
15. Demir, C. (2007). İş yerinde adalet algısı ve performans: Hizmet sektörü çalışanları üzerine bir araştırma. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(3), 45–67.
16. Demir, K. (2018). Psikolojik iyi oluşun örgütsel bağlılık ve iş performansına etkisi. İş ve İnsan Dergisi, 9(1), 15–29.
17. Demirel, Y. (2014). Örgütsel bağlılık üzerine çalışanların adalet algısının etkileri. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(4), 15–32.
18. Diener, E., Emmons, R. A., Larsen, R. J. ve Griffin, S. (1985). The satisfaction with life scale. Journal of Personality Assessment, 49(1), 71–75. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa4901_13
19. Eren, E. (2020). İş yerinde adalet algısının çalışan psikolojisine etkisi. İş Psikolojisi Araştırmaları Dergisi, 8(1), 44–61.
20. Eren, E. ve Hayatoğlu, F. (2011). Örgütsel davranış. Beta Yayınları.
21. Ergenekon Arslan, A., Baş, M. ve Ergun Özler, D. (2016). 360 derece performans değerlendirmenin bir işletmedeki örgütsel adalet algısı üzerine etkisi. Sosyal Bilimler Dergisi, 49, 78–94.
22. Ertürk, A. (2009). Örgütsel adalet ve iş tatmini arasındaki ilişki. Kamu Yönetimi Araştırmaları Dergisi, 15(2), 22–35.
23. Folger, R. ve Cropanzano, R. (1998). Organizational justice and human resource management. Sage Publications.
24. Fonkeng, C. (2018). Employee performance management and organizational effectiveness. Journal of Human Resource Management, 6(3), 58–64.
25. Greenberg, J. (1987). Organizational justice: Yesterday, today, and tomorrow. Journal of Management, 16(2), 399–432.
26. Greenberg, J. (1993). The social side of fairness: Interpersonal and informational classes of organizational justice. In R. Cropanzano (Ed.), Justice in the workplace: Approaching fairness in human resource management (pp. 79–103). Erlbaum.
27. Greenberg, J. ve Bies, R. J. (1992). Establishing the role of empirical studies in understanding organizational justice. In J. Greenberg ve R. Cropanzano (Eds.), Advances in organizational justice (pp. 281–312). Stanford University Press.
28. Güney, S. (2018). Yönetim psikolojisi: İşletmelerde insan faktörü. Gazi Kitabevi.
29. Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (5. baskı). Seçkin Yayıncılık.
30. Gürbüz, S. ve Mert, İ. (2009). Örgütsel adalet algısı ve çalışanların iş tatmini. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(4), 58–72.
31. Judge, T. A. ve Colquitt, J. A. (2004). Organizational justice and stress: The mediating role of work-family conflict. Journal of Applied Psychology, 89(3), 395–404. https://doi.org/10.1037/0021-9010.89.3.395
32. Karslı, A. (2018). Psikolojik iyi oluş ve iş performansı üzerine bir değerlendirme. Çalışma İlişkileri Dergisi, 6(2), 15–30.
33. Kelloway, E. K. ve Barling, J. (2010). Leadership development as an intervention in occupational health psychology. Work ve Stress, 24, 260–279.
34. Kirkman, B. L. ve Rosen, B. (1999). Beyond self-management: Antecedents and consequences of team empowerment. Academy of Management Journal, 42(1), 58–74. https://doi.org/10.2307/256874
35. Köker, S. (1991). Normal ve sorunlu ergenlerin yaşam doyumu düzeylerinin karşılaştırılması (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
36. Kuzgun, E. (2020). Psikolojik iyi oluş ve toplumsal katkı. Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 13(2), 125–138.
37. Leventhal, G. S. (1980). What should be done with equity theory? New approaches to the study of fairness in social relationships. In K. Gergen, M. Greenberg ve R. Willis (Eds.), Social exchange: Advances in theory and research (pp. 27–55). Plenum Press.
38. Memur-Sen. (2023). Emek mücadelemizde 1007 kazanım. Memur-Sen Yayınları.
39. Meyer, J. P. ve Allen, N. J. (1997). Commitment in the workplace: Theory, research, and application. Sage Publications.
40. Özdevecioğlu, M. ve Kanıgür, Z. (2009). Performans yönetimi ve ölçümü. Detay Yayıncılık.
41. Özkalp, E. ve Kırel, Ç. (2016). Örgütsel davranış. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
42. Özmen, A., Arbak, Y. ve Özer, P. S. (2007). Adalete verilen değerin adalet algıları üzerindeki etkisinin sorgulanmasına ilişkin bir araştırma. Ege Akademik Bakış, 7(1), 17–33.
43. Polat Dede, N. ve Türkmen, F. (2019). Yaşam doyumu ve esnek çalışma üzerine bir araştırma. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 12(23), 68–85.
44. Ryan, R. M. ve Deci, E. L. (2001). On happiness and human potentials: A review of research on hedonic and eudaimonic well-being. Annual Review of Psychology, 52(1), 141–166.
45. Sabuncuoğlu, Z. (2013). İnsan kaynakları yönetimi. Uludağ Yayınları.
46. Sigler, T. H. ve Pearson, C. M. (2000). Creating an empowering culture: Examining the relationship between organizational culture and perceptions of empowerment. Journal of Quality Management, 5(1), 27–52.
47. Şahin, B. (2017). Psikolojik iyi oluş ve yaşam kalitesi. Sağlık ve İnsan Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 4(3), 201–216.
48. Şimşek, Ö. F., Şeşen, H. ve Meydan, C. H. (2005). Örgütsel adalet algısının çalışanların performansı üzerindeki etkisi: Liderlik algısının rolü. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 20(2), 27–43.
49. Taylor, F. W. (1911). The principles of scientific management. Harper ve Brothers.
50. Thibaut, J. ve Walker, L. (1975). Procedural justice: A psychological analysis. Erlbaum.
51. Turunç, Ö. ve Çelik, M. (2010). İş tatmini ve performans arasındaki ilişkiler: Kavramsal çerçeve ve araştırmalar. İşletme Yönetimi Araştırmaları Dergisi, 6(2), 70–89.
52. Tüfekçi, O., Özcan, S. ve Demir, G. (2016). Örgütsel adalet algısının iş performansı üzerindeki etkisi: Bankacılık sektöründe bir araştırma. Uluslararası İşletme ve Yönetim Dergisi, 7(1), 50–65.
53. Wright, T. A. ve Cropanzano, R. (2000). Psychological well-being and job satisfaction as predictors of job performance. Journal of Occupational Health Psychology, 5(1), 84–94.
54. Yılmaz, G. ve Altınkurt, M. (2012). Örgütsel adalet algısının iş tatmini ve iş performansı üzerindeki etkisi. Eğitim ve Bilim Dergisi, 37(4), 32–50.
55. Yılmaz, S. ve Ekinci, S. (2022). PERMA modeline dayalı psikolojik iyi oluşun iş yaşamında uygulanabilirliği. İş ve İnsan Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(1), 45–62.