Sınıf Öğretmenleri Açısından İstenmeyen Öğrenci Davranışlarının Çeşitli Değişkenlere Göre İncelenmesi

Öz

Nicel yöntemle gerçekleştirilen bu araştırmada, sınıf öğretmenlerinin istenmeyen öğrenci davranışlarına ilişkin algıları incelenmiş ve bu algıların demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı araştırılmıştır. Karaman ili merkezindeki ilkokullarda görev yapan 253 öğretmenden “Sınıf İçi İstenmeyen Öğrenci Davranışları Ölçeği” (Gökduman, 2007) aracılığıyla veriler toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 26.0 paket programı kullanılarak frekans, yüzde, aritmetik ortalama, bağımsız gruplar t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile çözümlenmiştir. Analizler sonucunda öğretmenlerin en sık karşılaştıkları davranışların söz almadan konuşma, ders sırasında arkadaşlarıyla sohbet etme, öğretmenin sözünü kesme ve derse dikkat etmeme gibi iletişim temelli sorunlar olduğu belirlenmiştir. Ayrıca kıdem, yaş ve sınıf mevcudu gibi demografik değişkenlerin, öğretmenlerin bu davranışlara ilişkin algıları ve uyguladıkları stratejiler üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Bulgular, özellikle kalabalık sınıflarda istenmeyen davranışların daha yoğun yaşandığını ve mesleğe yeni başlayan öğretmenlerin sınıf yönetiminde desteğe ihtiyaç duyduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda, öğretmenlere yönelik hizmet içi eğitimlerin ve sınıf mevcutlarını dengeleyici düzenlemelerin yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İstenmeyen öğrenci davranışları
• sınıf yönetimi
• öğretmen algıları

Examination of Undesirable Student Behaviors in Terms of Various Variables from the Perspective of Primary School Teachers

Öz

The study, conducted using a quantitative method, examined primary school teachers’ perceptions of undesirable student behaviors and investigated whether these perceptions differed according to demographic variables. Data were collected from 253 teachers working in primary schools in the central district of Karaman through the “Classroom Undesirable Student Behaviors Scale” (Gökduman, 2007). The data were analyzed using the SPSS 26.0 package program through frequency, percentage, arithmetic mean, independent samples t-test, and one-way analysis of variance (ANOVA). The analyses revealed that the behaviors most frequently encountered by teachers were communication-based issues such as speaking without permission, chatting with peers during lessons, interrupting the teacher, and not paying attention to the lesson. It was also found that demographic variables such as seniority, age, and class size had an impact on teachers’ perceptions of these behaviors and the strategies they employed. The findings indicated that undesirable behaviors occurred more frequently in crowded classrooms and that novice teachers needed greater support in classroom management. In this regard, it is recommended to provide in-service training for teachers and to implement regulations aimed at balancing class sizes.

Anahtar Kelimeler

• Undesirable student behaviors
• clasroom mangement
• teacher

Kaynakça

1. Adıgüzel, Ġ. (2016). Okul öncesi öğretmenlerinin sınıf yönetimi becerileri ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi.
2. Akçadağ, T. (2005). Sorun davranışların yönetimi. In H. Kıran (Ed.), Sınıf yönetimi. Anı Yayıncılık.
3. Al Şensoy, S., & Sağsöz, A. (2015). Öğrenci başarısının sınıfların fiziksel koşulları ile ilişkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 16(3), 87–104.
4. Alpaslan, S. (2019). Sınıf öğretmenlerinin istenmeyen öğrenci davranışlarına karşı kullandıkları baş etme yöntemleri ile öz yeterlilikleri arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
5. Arlı, M., & Nazik, H. (2001). Bilimsel araştırmaya giriş. Gazi Kitabevi.
6. Armağan, R. (2010). Sınıf öğretmenlerinin sınıf içi istenmeyen davranışlarıyla başa çıkma becerileri ve özel bir ilköğretim okulunda yapılan uygulama [Yüksek lisans tezi]. Beykent Üniversitesi.
7. Arslanoğan, O. (2017). Sınıf öğretmenlerinin istenmeyen öğrenci davranışlarıyla karşılaşma durumlarının incelenmesi (Kayseri ili örneği) [Yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi.
8. Atcı, A. (2004). İlköğretim I. kademe öğretmenlerinin sınıf içi problem davranışlara yönelik müdahalelerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çukurova Üniversitesi.

9. Aydın, A. (1998). Sınıf yönetimi. Anı Yayıncılık.
10. Ayyıldız, C. (2019). Beden eğitimi öğretmenlerinin istenmeyen öğrenci davranışlarına karşı kullandıkları stratejiler (Ağrı ili örneği) [Yüksek lisans tezi]. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi.
11. Boyraz, A. (2007). İlköğretim okullarında görev yapan aday öğretmenlerin sınıfta karşılaştıkları disiplin sorunları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
12. Cafoğlu, Z. (1997). Eğitim ve demokratik kimlik. Yeni Türkiye, Demokrasi Özel Sayısı, 17, 594–598.
13. Celep, C. (2004). Sınıf yönetimi ve disiplini. Anı Yayıncılık.
14. Civelek, K. (2001). İlköğretimde sınıf öğretmenlerinin sınıf içi disiplini sağlamada kullandıkları yöntemler [Yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
15. Claessens, L. C. A., Tartwijk, J., Want, A. C., Pennings, H. J. M., Verloop, N., Brok, P. J., & Wubbels, T. (2017). Positive teacher–student relationships go beyond the classroom, problematic ones stay inside. The Journal of Educational Research, 110(5), 478–493.
16. Coşan, K. (2017). Okul öncesi öğretmenlerinin sınıf yönetiminde istenmeyen davranışlara karşı kullandığı stratejilerin incelenmesi ve stratejilerin kullanımına yönelik eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi [Yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
17. Çam, A. (2013). Özel ve resmi ilkokul ve ortaokullarda görevli öğretmen ve yöneticilerin psikolojik taciz algısı [Yüksek lisans tezi]. Maltepe Üniversitesi.
18. Çapri, B., Balcı, A., & Çelikkaleli, Ö. (2010). İlköğretim öğretmenlerinin sınıf içi istenmeyen davranışlara ilişkin görüşlerinin karşılaştırılması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 89–102.
19. Çetin, B. (2021). Ortaokullarda okul iklimi ve istenmeyen öğrenci davranışlarına ilişkin öğretmen görüşleri [Yüksek lisans tezi]. Mardin Artuklu Üniversitesi.
20. Demirtaş, M. (2014). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. M. Metin, (Ed.), Bilimsel araştırma ve özellikleri (ss.9-28). Pegem Yayıncılık.
21. Duman, R. (2019). Öğretmen görüşlerine göre sınıf içinde istenmeyen öğrenci davranışları ve çözüm yolları [Yüksek lisans tezi]. Onsekiz Mart Üniversitesi.
22. Durulmuş, M. (2018). Bir kamu ilkokulunda öğrencilerin istenmeyen davranışlarının nedenlerine ve çözümüne ilişkin durum çalışması [Yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
23. Durmaz, E. S. (2023). İlkokul birinci sınıfta istenmeyen öğrenci davranışlarının iyileştirilmesine yönelik öğretmen görüşleri [Yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
24. Erçıktı Genez, U. (2009). İlköğretim okulları 4. ve 5. sınıf öğretmenlerinin karşılaştıkları disiplin sorunları [Yüksek lisans tezi]. Beykent Üniversitesi
25. Gökduman, G. (2007). Sınıf yönetiminde istenmeyen öğrenci davranışlarının resmi ilköğretim okulları ve özel ilköğretim okullarında mukayeseli incelenmesi (Kayseri ili örneği) [Yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi.
26. Gökyer, N., & Doğan, B. (2016). İstenmeyen öğrenci davranışları ve nedenlerine ilişkin yönetici ve öğretmen görüşleri. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 93–105.
27. Hacıömeroğlu, N. (2015). Sınıf yönetimini olumsuz olarak etkileyen öğrenci davranışlarına yönelik öğretmen görüşleri [Yüksek lisans tezi]. Yakın Doğu Üniversitesi.
28. Houghton, S., Wheldall, K., & Merrett, F. (1988). Classroom behaviour problems which secondary school teachers say they find most troublesome. British Educational Research Journal, 14(3), 297–312.
29. Johnson, V. G. (1994). Control concepts of elementary pre-service teachers: Implications for teacher education. Teaching and Teacher Education, 10(1), 59–71.
30. Kahraman, C. (2006). Sınıf içi istenmeyen öğrenci davranışlarının önlenmesi ve giderilmesine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri [Yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
31. Kalender, T. N. (2021). Sınıf yönetiminde istenmeyen öğrenci davranışları konusunda Türkiye’de yapılmış akademik çalışmalar üzerine bir inceleme [Yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
32. Kapucuoğlu, T. (2008). Sınıf öğretmenlerinin sınıfta karşılaştıkları istenmeyen öğrenci davranışları ve bu davranışlara karşı kullandıkları baş etme yöntemleri [Yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi.
33. Kara, N. R. (2008). İlköğretim 4. ve 5. bayan sınıf öğretmenlerinin sınıf içi disiplin bozucu davranışlara gösterdikleri tepkilerin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Yeditepe Üniversitesi.
34. Karakaş, B. N. (2005). İlköğretim birinci kademelerinde gözlemlenen istenmeyen davranışlar ve öğretmenlerin bunlarla başa çıkma yolları [Yüksek lisans tezi]. Celal Bayar Üniversitesi.
35. Karasar, N. (2006). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayınevi.
36. Kayıkçı, M. (2013). İlkokullarda sınıf öğretmenlerinin sınıf içinde karşılaştıkları istenmeyen davranışlar ve bu davranışlarla baş etme yolları (Ödül ceza yöntemi) [Yüksek lisans tezi]. Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
37. Keleş, Z. (2010). İlköğretim okulları I. kademe sınıf öğretmenlerinin sınıf yönetiminde karşılaştıkları istenmeyen öğrenci davranışları ve bu davranışlarla baş etme yöntemleri [Yüksek lisans tezi]. Yeditepe Üniversitesi.
38. Keskin, M. A. (2002). Sınıf öğretmenlerinin karşılaştıkları istenmeyen öğrenci davranışları ve kullandıkları baş etme yolları [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
39. Keyik, H. (2014). İlkokul birinci sınıf öğretmenlerinin öğrencilerin istenmeyen davranışlarıyla baş etmede kullandıkları sınıf yönetimi stratejileri [Yüksek lisans tezi]. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi.
40. Kılıç Özmen, Z. (2009). İlköğretim öğretmenlerinin duygusal zekâ düzeyleriyle öğrencilerin istenmeyen davranışlarını algılamaları ve başa çıkma yöntemleri arasındaki ilişki [Yayınlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
41. Kızıl, A. (2019). Öğretmenlerin görüşlerine göre istenmeyen öğrenci davranışları ve geliştirdikleri çözüm önerileri [Yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
42. King, N. J., Gullone, E., & Dadds, M. R. (1990). Student perceptions of permissiveness and teacher-instigated disciplinary strategies. British Journal of Educational Psychology, 60(3), 322–329.
43. Korkmaz, İ. (2003). İstenmeyen davranışların önlenmesi. Z. Kaya (Ed.), Sınıf yönetimi (ss. 171–172). Pegem. Lewis, R., Romi, S., Qui, X., & Katz, Y. J. (2005). Teachers’ classroom discipline and student misbehavior in Australia, China and Israel. Teaching and Teacher Education, 21(6), 729–741.
44. Mancini, A. (2017). Classroom management practitioners' perceptions of mandates and misconceptions. Journal of Classroom Interaction, 52(2), 52–60.
45. Mursal, E. (2005). İlköğretim I. kademe 5. sınıf öğrencilerinin sınıf içerisinde istenmeyen davranışlar göstermesine neden olan öğretmen davranışlarına ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri [Yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
46. Oymak, E. (2018). Sınıf öğretmenlerinin algılarına göre istenmeyen öğrenci davranışları: Kaynakları, sonuçları ve çözüm önerileri [Yüksek lisans tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
47. Ök, M., Yılmaz, H., & diğerleri. (1999). İlköğretimde öğretmen–öğrenci etkileşimine sınıf yönetimi kurallarının etkisi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi.
48. Özdemir, İ. E. (2004). İstenmeyen davranışlar. Ş. Ercetin & M. Ç. Özdemir (Ed.), Sınıf yönetimi içinde (ss.). Asil Yayın Dağıtım.
49. Özdemir, Ö. (2025). İlkokul öğretmenlerinin sınıf içi istenmeyen öğrenci davranışlarına yönelik tutumları ve sınıf yönetimi becerileri [Yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
50. Özer, B., Gelen, İ., & Duran, V. (2016). Deneyimsiz öğretmen davranışları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(98), 822–836.
51. Özkan, Ş. (2019). Birleştirilmiş sınıflarda sınıf yönetiminde karşılaşılan istenmeyen öğrenci davranışlarının ve bu davranışlarla baş etme yöntemlerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
52. Özmen, Z. K. (2011). İlköğretim öğretmenlerinin duygusal zekâ düzeyleriyle öğrencilerin istenmeyen davranışlarını algılamaları ve başa çıkma yöntemleri arasındaki ilişki [Doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
53. Öztürk, N. (2001). Sınıf öğretmenlerinin istenmeyen öğrenci davranışlarına ilişkin görüşleri [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
54. Parlak, H. (2020). İmam hatip ortaokullarında öğretmen görüşlerine göre istenmeyen öğrenci davranışları ve bunlarla başa çıkmada kullandıkları yöntemlerin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi & İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
55. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Pegem Yayıncılık.
56. Robitaille, C. A. (2008). Emotional intelligence and teachers: An exploratory study of differences between general and special education teachers [Doktora tezi]. Union Institute and University.
57. Sakallıoğlu, A. (2014). Ortaokullarda görev yapan branş öğretmenlerinin sınıf içerisinde karşılaştıkları istenmeyen davranışlar ve bunları yönetmede kullandıkları stratejiler [Yüksek lisans tezi]. Okan Üniversitesi.
58. Sarıtaş, M. (2006). Öğretmen adaylarının değerlendirmelerine göre sınıfta istenmeyen öğrenci davranışlarını değiştirmek ve düzeltmek amacıyla yararlanılan stratejiler. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 167–187.
59. Sayın, N. (2001). Sınıf öğretmenlerinin karşılaştıkları istenmeyen öğrenci davranışları ve bu istenmeyen davranışların nedenlerine ilişkin görüşleri ile istenmeyen davranışları önleme yöntemleri [Yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.
60. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
61. Turan, A. (2019). Sınıf öğretmenlerinin sınıf yönetiminde karşılaştıkları istenmeyen davranışlar ve bu davranışlara karşı kullandıkları stratejiler (Mersin ili örneği) [Yüksek lisans tezi]. Mersin Üniversitesi.
62. Ünal, A., & Cemaloğlu, N. (2021). Eğitim kurumlarında karşılaşılan istenmeyen davranışların basında çıkan haberler aracılığıyla incelenmesi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2021(17), 45–71.
63. Yaraş, Z., & Turan, M. (2021). Sınıf yönetimi engeli olarak istenmeyen davranışlar: Kalitatif bir değerlendirme. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (58), 573–600.
64. Yaşar Ekici, F., Günhan, G., & Anılan, Ş. (2017). Okul öncesi öğretmenlerinin sınıf yönetimi becerileri. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD), 2(1), 48–58.
65. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. baskı). Seçkin Yayıncılık.
66. Yüksel, A. (2005). İlköğretim 1. kademe 1., 2. ve 3. sınıflarda istenmeyen öğrenci davranışlarına ilişkin öğretmen gözlem ve görüşleri [Yüksek lisans tezi]. Kocatepe Üniversitesi.
67. Yüksel, A. (2013). Sınıf öğretmenlerinin sınıf yönetimi becerilerinin değerlendirilmesi (Afyonkarahisar ili örneği) [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
68. Zengin-Bağcı, P. (2010). İlköğretim okullarında çalışan öğretmenlerin sınıf yönetimi becerileri ve başa çıkma davranışları arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi]. Yeditepe Üniversitesi.