Türkiye’de BİLSEM Üzerine Yapılan Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi

Öz

Türkiye’de BİLSEM üzerine yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesini amaçlayan bu araştırma, nitel yöntemlerden doküman incelemesi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında YÖK Ulusal Tez Merkezinde yer alan BİLSEM ile ilgili tezler konu, yayın yılı, dil, öğrenim düzeyi, danışman unvanı, ülke, il, üniversite, enstitü, anabilim dalı, yöntem, desen, çalışma grubu ve veri toplama araçları gibi çeşitli değişkenler açısından ele alınarak incelenmiştir. İncelemede 2005–2025 yılları arasında 224 lisansüstü tez çalışmasının üretildiği görülmüştür. Tezlerin yarısından fazlasının (124) son dört yılda hazırlanmış olması, BİLSEM’e yönelik akademik ilginin son dönemde arttığını göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Çalışmada tez konularının ağırlıklı olarak öğrenci, öğretmen ve eğitim programı temalarında yoğunlaştığını; yöntemsel olarak ise nitel yaklaşımın ve buna bağlı olarak durum ve olgubilim desenlerinin en çok tercih edildiği anlaşılmaktadır. Çalışma gruplarında öğretmenlerin ve öğrencilerin öne çıktığı, öğrenciler içinde ise özellikle BYF ve ÖYG gruplarıyla daha fazla çalışıldığı belirlenmiştir. Çalışmaların büyük çoğunluğunun yüksek lisans düzeyinde, Türkiye geneli ya da İstanbul merkezli yürütüldüğü tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, BİLSEM alanında artan akademik üretime rağmen araştırmaların belirli temalar, düzeyler ve yöntemsel tercihler etrafında yoğunlaştığını göstermektedir. Buradan hareketle BİLSEM alanındaki lisansüstü araştırmalarda tematik ve yöntemsel çeşitliliğin artırılması önem taşımaktadır. Özellikle kurumun yönetimsel ve politik yönlerine odaklanan çalışmaların güçlendirilmesi, doktora düzeyindeki tezlerin teşvik edilmesi, öğrenci çalışmalarında proje öğrencilerinin daha fazla ele alınması ve araştırmalarda yönetici ile akademisyen deneyimlerinden yararlanılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bilsem
• Özel Yetenek
• Özel Eğitim
• Lisansüstü Tezler

Destekleyen Kurum

Bu çalışmayı destekleyen herhangi bir kurum yoktur.

Etik Beyan

Bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması gerektiği belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir.

An Analysis of Postgraduate Theses on BİLSEM in Turkey

Öz

This study, which aims to examine master's theses on BİLSEM in Turkey, was conducted using the qualitative method of document analysis. Within the scope of the research, theses related to BİLSEM in the YÖK National Thesis Center were examined in terms of various variables such as subject, year of publication, language, level of education, advisor title, country, province, university, institute, department, method, design, study group, and data collection tools. The review revealed that 224 postgraduate theses were written between 2005 and 2025. It is noteworthy that more than half of the theses (124) were written in the last four years, indicating an increase in academic interest in BİLSEM in recent years. The study shows that thesis topics mainly focused on students, teachers, and education programs; methodologically, qualitative approaches and, consequently, case studies and phenomenology designs were the most preferred. Teachers and students were prominent in the study groups, and among students, BYF and ÖYG groups were studied more frequently. It was found that the vast majority of studies were conducted at the master's level, either nationwide or centered in Istanbul. These results show that despite increasing academic production in the field of BİLSEM, research is centered around specific themes, levels, and methodological preferences. Based on this, it is important to increase thematic and methodological diversity in postgraduate research related to BİLSEM. It is recommended to strengthen studies focusing on the managerial and political aspects of the institution, encourage doctoral-level theses, give more attention to project students in student studies, and utilize the experiences of administrators and academics in research.

Anahtar Kelimeler

• Bilsem
• Special Talent
• Gifted Education
• Graduate Theses

Destekleyen Kurum

There is no institution supporting this study.

Etik Beyan

In this study, all rules stated to be followed within the scope of the "Higher Education Institutions Scientific Research and Publication Ethics Directive" have been followed. None of the actions mentioned under the title of "Actions Contrary to Scientific Research and Publication Ethics", which is the second part of the directive, have been carried out.

Kaynakça

1. Akarsu, F. (2001). Üstün yetenekli çocuklar: aileleri ve sorunları. Eduser Yayınları.
2. Akkaş Baysal, E. & Kırat, K. (2022). Eğitim programları ve öğretim alanında yapılan yüksek lisans tezlerinin içerik analizi (2019-2021). Uluslararası Bilim ve Eğitim Dergisi, 5(2), 113-132. https://doi.org/10.47477/ubed.1059232
3. Aktaş, S. G. (2023). Türkiye’de yeni medya konusunda hazırlanan lisansüstü tezlere yönelik bir analiz (2018-2022). Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi, 5(2), 126-143. https://doi.org/10.53281/kritik.1372023
4. Alagöz, H. A. & Yazıcı, M. (2022). Türkiye’de fen okuryazarlığı alanında yapılan lisansüstü tezlerin doküman analizi. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 3(3), 304-318. https://doi.org/10.52835/19maysbd.1133286
5. Alkan, A. & Mertol, M. (2017). Üstün yetenekli öğrenci velilerinim akıl-zekâ oyunları ile ilgili düşünceleri. Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(1), 57-62.
6. Apak, H. (2018). Türkiye’de sosyal hizmet lisansüstü tezlerinin göç bağlamında değerlendirilmesi. Kadim Akademi SBD, 2(2), 123-135.
7. Arslan, A. & Çetin, H. (2024). Türkiye’de harmanlanmış öğrenme alanında yapılan çalışmalar: Bir doküman incelemesi. Journal of Computer and Education Research, 12(24), 718-737. https://doi.org/10.18009/jcer.1518675
8. Ataman, A. (1998). Üstün zekâlı çocuklara ana-babaları ve öğretmenleri nasıl yardımcı olabilir?. A.Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 335-344.

9. Ataman, A. (2003). Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitime giriş. Gündüz Yayıncılık.
10. Avcı, B. & Güven, M. (2022). Program geliştirme alanında Türkiye’de yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi (1993-2020). İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 870-891. https://doi.org/10.17679/inuefd.1069258
11. Baccassino, F. & Pinnelli, S. (2023). Giftedness and gifted education: A systematic literature review. Frontiers in Education, 7(1), 1-18. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.1073007
12. Balta, E. E. (2019). Çocuk edebiyatı üzerine yapılmış lisansüstü çalışmaların içerik analizi (2011-2018 Yılları). OPUS International Journal of Society Researches, 10(17), 464-489. https://doi.org/10.26466/opus.510809
13. Baykoç Dönmez, N. (2011). Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitim. Eğiten Kitap Yayınları.
14. Bayrakçı, E. (2022). Türkiye’de örgütsel davranış alanında yazılmış lisansüstü tezlerin içerik analizi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Dergisi, 6(1), 146-164. https://doi.org/10.31200/makuubd.1080817
15. Baysal, F. E. & Çetin, G. (2023). Türkiye’de 2011-2021 yılları arasında biyoloji eğitiminde yapılan lisansüstü tezlerin içerik analizi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 19(2), 438-457. https://doi.org/10.17244/eku.1235477
16. Bildiren, A. (2011). Üstün yetenekli çocuklar aileler ve öğretmenler için bir kılavuz. Doğan Yayıncılık.
17. Bulut, S. & Taylı, A. (2006). Cumhuriyet dönemi üstün yetenekliler eğitim politikası. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(12), 145-154.
18. Ceylan, İ. & Karadaş, H. (2024). Bilim ve sanat merkezlerinde yapılan etkinliklerin öğrencilerin eğitsel gelişimine katkısı. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(4), 1941-1963. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2024..-1419051
19. Çitil, M. (2018). Türkiye’de üstün yeteneklilerin eğitimi politikalarının değerlendirilmesi. Milli Eğitim Dergisi, 47(1), 143-172.
20. Davaslıgil, Ü. (2004). Üstün yetenekli çocuklar: Durum tespiti komisyonu ön raporu. Çocuk Vakfı.
21. Davidson Institute (2022). Gifted traits and characteristics. https://www.davidsonacademy.unr.edu/ Duran Yılmaz, A. (2023). Mülteci çocuklara ilişkin Türkiye’de yapılan tezlerin incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 12(4), 1792-1806. https://doi.org/10.7884/teke.1319625
22. Enç, M. (1979). Özel eğitimin gerekçesi, üstün beyin gücü gelişimi ve eğitimleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları.
23. Erözyürek, A. & Ural, A. (2024). Türkiye’de çocuk işçiliği konusunda yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(1), 523-543. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2024..-1410352
24. Gil Jr., T. O. (2025). Curriculum models in gifted education: A comparative study for 21st-century schools. Journal of Education Research, 6(4), 945-960.
25. Göksu, D. Y. & Yalçın, S. (2023). Özel yetenekliler ile çalışan BİLSEM öğretmenlerine uygulanan eğitici eğitimi proje programının etkililik değerlendirmesi. Milli Eğitim Dergisi, 52(240), 2863–2886. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1184848
26. Gür, Ç. (2017). Eğitimsel ve sosyal-duygusal bakış açılarıyla üstün yetenekli çocuklar. Anı Yayınları.
27. İleri, A. (2023). Öğretmen, öğrenci ve veli gözünden bilim ve sanat merkezleri (BİLSEM) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
28. Kansızoğlu, H. B. (2023). A content analysis of postgraduate theses examining the effectiveness of writing interventions in Türkiye. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(3), 600-638. https://doi.org/10.16916/aded.1247177
29. Karasar, N. (2007). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayıncılık.
30. Kardeş, S. (2021). Türkiye’de eğitim alanında mültecilerle ilgili yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 50(1), 837-855. https://doi.org/10.37669/milliegitim.882612
31. Keskinoğlu, M.Ş. (2011). Bana IQ’nu söyle çocukta zekâ gelişimi. TÜRDAV Yayın Grubu.
32. Koç, F. & Saranlı, A. G. (2017). Erken çocukluk dönemindeki üstün yetenekli çocuklara ilişkin türkiye’de gerçekleştirilen lisansüstü çalışmaların çok boyutlu analizi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 1(41), 163-183. https://doi.org/10.21764/efd.81302
33. Kurt, C. (2022). Bilim ve sanat merkezi görsel sanatlar alanında yazılmış akademik çalışmaların incelenmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzincan.
34. Mercan, G. & Köseoğlu, P. (2021). The document analysis of graduate theses on the subject of three dimensional virtual environments in Turkey. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 11(2), 236-255. https://doi.org/10.17943/etku.824301
35. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (2016). Nitel veri analizi (S. Akbaba Altun & A. Ersoy, Çev. Ed.). Pegem Akademi. Millî Eğitim Bakanlığı. (2026). T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Bilim ve Sanat Merkezi Yönetim Bilgi Sistemi. https://bilsem.meb.gov.tr/login.aspx
36. Millî Eğitim Bakanlığı. (2019). Millî Eğitim Bakanlığı Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi. http://orgm.meb.gov.tr/www/icerik_goruntule.php?KNO=608
37. Millî Eğitim Bakanlığı. (2022a). BİLSEM Öğrenci Tanılama ve Yerleştirme Kılavuzu (2022-2023 Eğitim Öğretim Yılı). https://orgm.meb.gov.tr/www/2022-2023-yili-bilim-ve-sanat-merkezleri-ogrenci-tanilama-ve-yerlestirme-kilavuzu-yayimlandi/icerik/2154
38. Millî Eğitim Bakanlığ. (2022b). BİLSEM sayısı, 279'a yükseldi. https://www.meb.gov.tr/bilsem-sayisi-279a yukseldi/haber/25315/tr#:~:text=Mill%C3%AE%20E%C4%9Fitim%20Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1%2C%20%C3%B6zel%20yetenekli,say%C4%B1s%C4%B1n%C4%B1%20350'ye%20%C3%A7%C4%B1kartmay%C4%B1%20hedefliyor.
39. Millî Eğitim Bakanlığı. (2022c). MEB, BİLSEM sayısında hedefini aştı. https://www.meb.gov.tr/meb-bilsem-sayisinda-hedefini-asti/haber/26129/tr#:~:text=Bu%20ama%C3%A7la%2C%20daha%20%C3%B6nce%2081,say%C4%B1s%C4%B1n%C4%B1%20355'e%20%C3%A7%C4%B1kard%C4%B1k.%22
40. Millî Eğitim Bakanlığı. (2022d). Millî Eğitim Bakanlığı Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2016_10/07031350_bilsem_yonergesi.pdf
41. Oruç, Ş. & Çağır, S. (2022). Bilim ve Sanat Merkezleri Üzerine Yapılan Akademik Çalışmaların Değerlendirilmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 7(2), 398-412. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1202074
42. Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2018). Özel yetenekli çocuğum var. Millî Eğitim Bakanlığı Genel Yayın Dizisi.
43. Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2019). Özel yetenekli öğrencim var. Millî Eğitim Bakanlığı Genel Yayın Dizisi.
44. Özenç, E. G. & Özenç, M. (2013). Türkiye’de üstün yetenekli öğrencilerle ilgili yapılan lisansüstü eğitim tezlerinin çok boyutlu olarak incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 171(171), 13-28. https://doi.org/10.20296/tsad.50492
45. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. Pegem Akademi.
46. Sak, U., Ayas, M. B., Sezerel, B. B., Öpengin, E., Özdemir, N. N. & Gürbüz, Ş. D. (2015). Türkiye’de üstün yeteneklilerin eğitiminin eleştirel bir değerlendirmesi. Türk Üstün Zekâ ve Eğitim Dergisi, 5(2), 110-132.
47. Sak, U. (2012). Üstün zekâlılar: Özellikleri tanılanmaları eğitimleri. Vize Yayıncılık.
48. Türk Dil Kurumu (t.y.). Yetenek. İçinde Güncel Türkçe Sözlük. Erişim tarihi: Mart 25, 2026, https://sozluk.gov.tr/ Webb, J., Gore, J., Amend, E. & DeVries, A. (2007). A parent's guide to gifted children. Tuscon, AZ: Great Potential.
49. Quintero-Gámez, L. A. & Sanabria-Z, J. (2024). Global insights in giftedness research: Mapping current characteristics and challenges. Journal of Social Studies Education Research, 15(4), 197-222.
50. Tuncer, M. & Yıldız Çetin, E. (2024). İngilizce öğretimi ile ilgili lisansüstü tezlerin incelenmesi. Turkish Research Journal of Academic Social Science, 7(1), 67-75. https://doi.org/10.59372/turajas.1391264
51. Yıldırım, A. & Şimşek. H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.