Öz

Problem Durumu: Meslek kavramı toplum içinde ünvan kazanmamızı sağlama ve toplumdaki önemine bağlı olarak statüyü belirlemenin yanı sıra, bireylerin psikolojik doyumunu ve dolayısıyla yaşam kalitesini etkilemektedir. Öğretmenlik mesleği, toplumsal gelişmede önemi olan, alanında teknik bilgi ve beceri, özel uzmanlık isteyen, akademik donanım ve mesleki etkililik gerektiren profesyonel statüde bir meslektir. Bir mesleğe ilişkin toplumsal statü düzeyi ne kadar yüksekse o mesleğe ilişkin prestij algısı o kadar yüksek olabilir. Mesleğe ilişkin prestij algısı, kişilerin mesleklerine ilişkin tutum ve davranışlarının şekillenmesinde önemli bir rol oynar. Bir mesleğin statü derecesinin yüksek oluşu, o meslek işgörenlerinin mesleklerine bakış açısını değiştirebilmekte yükledikleri anlam ölçüsünde mesleki doyumlarını ve mesleğe bağlılıklarını artırabilmektedir. Öğretmenlik mesleğinin ülkenin sosyal, kültürel ve teknolojik gelişmişliği ile de ilgisi olduğu düşünüldüğünde öğretmenlerin statüsü ve çalışma koşulları ne kadar yükseltilirse, ülkenin gelişmişlik düzeyinin de o kadar yükseleceği söylenebilir. Bu yüzden eğitimde kalite arayışlarında toplumsal yapıda öğretmene gereken değerin verilmesi, statüsünün yükseltilmesi için öğretmenlik mesleğinin statüsünü etkileyen etmenler ve statüyü arttırmak için yapılabileceklerin öğretmenlerin bakış açısıyla irdelenmesi önem taşımaktadır.

Araştırmanın Amacı: Bu araştırmada öğretmenlik mesleğinin statüsünü etkileyen etmenleri ve mesleğin statüsünü arttırmak için yapılabilecekleri öğretmenlerin bakış açısıyla ortaya koymak hedeflenmiştir. Bu şekilde öğretmen gözüyle öğretmenlik mesleğinin statüsünü etkileyen etmenleri ortaya koyarak, statüyü arttırmak konusunda yapılabileceklere ilişkin fikir vermek ve daha etkili ve verimli eğitim politikalarının üretilmesine katkı sağlamak hedeflenmektedir.

Araştırmanın Yöntemi: Araştırmada davranış ve inançlara ilişkin derinlemesine bilgi sağlayan nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Olgu bilim deseninde tasarlanan araştırmada çalışma grubu değişik görüşlere yer verebilmek için maksimum çeşitlilik örneklemesi temel alınarak seçilmiştir. Bu doğrultuda Trabzon ili merkez dahil 18 ilçeden ilkokul, ortaokul ve lise düzeyinde görev yapan gönüllü, rastgele seçilmiş birer öğretmen olmak üzere toplam 54 öğretmen araştırmaya katılmıştır. Çalışma grubunun seçiminde öncelikle her ilçede ilkokul, ortaokul, lise düzeyinde rastgele seçilen birer okul müdürüne, onlar aracılığı ile her okuldan bir tane gönüllü öğretmene ulaşılmıştır. Araştırmanın verileri 11 öğretmenle pilot uygulaması gerçekleştirilen, demografik bilgileri de içeren yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Bu süreçte ilk adım olarak veriler kodlanmış, daha sonra birbiriyle ilişkili kodlar bir araya getirilerek temalar oluşturulmuş, sonra da bu temalar açıklanmaya çalışılmıştır. Araştırmada iç geçerliği sağlamak için; öğretmenlerin öğretmenlik mesleğinin statüsüne ilişkin görüşleri kodlanmış ayrıca doğrudan alıntılarla kodlar desteklenmiştir. Bulguların anlamlılığı ve bütünlüğü araştırmacı tarafından sürekli test edilmiştir. Bulguların tutarlılığını sağlamak için temaları oluşturan kavramların kendi aralarında ve diğer temalarla tutarlılığı değerlendirilmiş ve anlamlı bir bütün oluşturup oluşturmadığı test edilmiştir. Dış geçerliği sağlamak için; araştırma sürecinin detayları açıklanmıştır. Alanında uzman bir kişiden, araştırma deseninin belirlenmesinden, toplanan verilerin analizine ve sonuçların yazımına kadar olan süreçleri eleştirel bir gözle değerlendirmesi ve araştırmacıya dönüt vermesi istenmiştir. Ayrıca güvenirliği sağlamak adına katılımcılara dair demografik özellikler tablo halinde sunulmuştur. Araştırmada temaların doğru sınıflandırıldığından emin olmak için literatürden ve 1 uzman görüşünden yararlanılmıştır. Uzman görüşünden elde edilen sonuç ile araştırmacının oluşturduğu tema ve altında yer alan maddeler karşılaştırılmıştır. Araştırmanın güvenirliği (Güvenirlik=görüş birliği/görüş birliği + görüş ayrılığı) büyüklüğü ve aralığı da dikkate alınmak koşuluyla, uzman ve araştırmacı değerlendirmeleri x100 kullanılarak hesaplanmıştır. Uzman görüş incelemesi sonucunda, öğretmenlik mesleğinin statüsünü etkileyen etmenler alt probleminde 5 madde, öğretmenlik mesleğinin statüsünün arttırılması için yapılabilecekler alt probleminde ise 4 madde farklı çıkmış, bu araştırmaya özgü olarak gerçekleştirilen güvenirlik çalışmasında sırasıyla, %85 ve %88 oranında bir uzlaşma (güvenirlik) sağlanmıştır. Bulguların sunumunda temaları güçlendirmek adına katılımcıların özgün ifadelerine de yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Öğretmenlik mesleği
• öğretmen statüsü
• statü
• öğretmenlerin bakış açısı
• öğretmen

Status of Teaching Profession from the Perspective of the Teachers

Öz

Purpose: The status of the teaching profession is essential because it can affect teachers ' perspective on the profession, motivation levels, and professional disciplines. This study aims to investigate which direction the status of the teaching profession has changed from past to present, factors affecting the change in the status, and what can be done to increase the status of the teaching profession.

Methods: A total of 54 voluntary teachers from 18 districts in Trabzon province participated in this study. In light of the conceptual framework, a semi-structured interview form was used to collect data. Data were resolved and interpreted by content analysis.

Findings: In this research, all teachers affirmed that the status of the teaching profession has changed from past to present negatively. Teachers expressed the factors that affect this change most, the policies followed by the system, the value of teachers in society, the loss of prestige and the low income of teachers. Teachers 'opinions on what can be done to increase the status of the teaching profession, most of all, the Ministry of National Education (MoNE) values the teacher, teachers' working and personal rights to improve, teachers self-development statements are prominent.

Implications for Research and Practice: The findings obtained in this study suggest that teachers should conduct a wider range of research and take measures to improve their status levels using different methods.

Anahtar Kelimeler

• teaching profession
• teacher status
• status
• Perspective of teachers
• teacher

Kaynakça

1. Abazaoglu, I., Yildirim, O., & Yildizhan, Y. (2016) Geçmişten günümüze Türk eğitim sisteminde öğretmen yetiştirme [Teacher training in Turkish education system from past to present]. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(6), 143-160.
2. Alkan, C. (2000). Meslek ve öğretmenlik mesleği. In V Sönmez (Eds.), Öğretmenlik Mesleğine Giriş [Introduction to teaching profession]. (pp.191-230) Ankara: Anı Yayıncılık.
3. Atanur, Baskan, G., Aydin, A., & Madden, T. (2006). Türkiye’deki öğretmen yetiştirme sistemine karşılaştırmalı bir bakış [A comparative perspective on teacher training system ın Turkey]. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(1), 35-42.
4. Azar, A. (2011). Türkiye’deki öğretmen eğitimi üzerine bir söylem: Nitelik mi, nicelik mi? [A discourse on Teacher Education in Turkey: quality, quantity?]. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 1(1), 36-38.
5. Buyukozturk, Ş., Cakmak, K. E., Akgun, O. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri [Methods of scientific research]. Ankara: Pegem Akademi.
6. Celep, C. (2004). Meslek olarak öğretmenlik. Meslek olarak öğretmenlik, (Ed). Celep.C. Ankara: Anı Yayıncılık, 23-49.
7. Cohen, R. M. (2012). The Low Status of Teachers: A Global Epidemic. Retrieved 08 November, 2018, from https://www.smith.edu/insight/stories/teaching.php
8. Collay, M. (2006). Discerning professional identity and becoming bold, socially responsible teacher-leaders. Educational leadership and administration: Teaching and Program Development, 18, 131-146.

9. Creswell, J. W. (2003). Research Design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. 2rd edition. Thousand Oaks, CA: SAGE. Celikten, M., Sanal, M., & Yeni, Y. (2005). Öğretmenlik mesleği ve özellikleri [Teaching profession and feature]. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(2), 207-237.
10. Educators Trade Union- Eğitim Bir Sen (2004) Öğretmen sorunları araştırması [Research on teacher issues]. Ankara: Eğitimciler Birliği Sendikası.
11. Education and Science Workers' Union- Eğitim-Sen (2015) Öğretmenlerin çalışma koşulları ve sorunlarına bakışı araştırması [Teachers' working conditions and overview of research on the problems] Ankara: Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası. Retrieved 14 october, 2016, from http://egitimsen.org.tr/ogretmenlerin-sorunlari-acil-cozum-bekliyor
12. Eurydice (2013). Avrupa’da öğretmenler ve okul liderlerine ilişkin temel veriler [Basic data on teachers and school leaders in Europe]. Eurydice Report: Luxembourg: Publications Office of the European Union.
13. Esen, Y. (2005). Öğretmenlerin toplumsal/mesleki kimliklerine ve rollerine ilişkin değerlendirmeleri [Teachers ' professional identities and of their role in their social/reviews]. Eğitim, Bilim, Toplum, 3(11), 16-53.
14. Gabriel, J. (2005). How to thrive as a teacher leader. Alexandria, VA: Association for Supervision and Curriculum Development.
15. Gulmez, M. (2010). Öğretmenlerin Statüsü Tavsiyesi. [Recommendation Status of Teachers]. Ankara: Eğitim-Sen Yayınları.
16. Habaci, I., Karatas, E., Adiguzelli, F., Urker, A., & Atici, R. (2013). Teachers ' actual problems. Turkish Studies, 8(6), 263-277.
17. Helvaci M, Simsek S and etc. (2008). Öğretmenlik Mesleğinin Özellikleri; Eğitim ile ilgili kavramlar. In: N. Saylan (Eds), Eğitim Bilimine Giriş [Introduction to educational sciences]. (pp.313-332). Ankara: Anı yayıncılık.
18. Karaman, M., Acar, A., Kiliç, O., Bulus, B., & Erdogan, O. (2013, September) Sakarya ilinde görev yapan öğretmenlerin gözüyle öğretmenlik mesleğinin statüsü ve saygınlığı [Status and prestige of the teaching profession through the eyes of the teachers in Sakarya] In: Paper presented at the 6th. Ulusal Lisansüstü Eğitim Sempozyumu, yayın no: 95, 105-110.
19. Karamustafaoglu, O., & Ozmen, H. (2004). Toplumumuzda ve öğretmen adayları arasında öğretmenlik mesleğine verilen değer üzerine bir araştırma [A research on the value given to teaching profession in our society and among teacher candidates] Değerler Eğitimi Dergisi, 2(6), 35-49.
20. Kasapoglu, H. (2016). Öğretmen Adaylarının Türk Eğitim Sistemine İlişkin Algılarının Metaforlar Yoluyla Analizi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 22(1), 59-80. doi: 10.14527/kuey.2016.003.
21. Kusluvan, S., & Kusluvan, Z. (2000). Perceptions and attitudes of undergraduate tourism students towards working in the tourism ındustry in Turkey. Tourism Management, 21, 251-269.
22. Lankford, H., Loeb, S., Mceachin., A. & Wyckoff, J. (2014). Who enters teaching? Encouraging evidence that the status of teaching is improving, Educatıonal Researcher December, 43(9), 1-56.
23. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). An expanded sourcebook qualitative data analysis. Thousands Oak, California: Sage Publications.
24. Ozdemir, M., Civelek, S., Cetin, Y. E., Karapinar, N., & Ozel, D. (2015). Öğretmenlerin eğitimsel, çevresel ve sosyal sorunları [Educational and Social Problems Encountered By Teachers] Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 26, 163-181.
25. Ozoglu, M., Gur, B. S., & Altunoglu, A. (2013). Türkiye ve dünyada öğretmenlik: Retorik ve pratik [Turkey and the world as a teacher: Rhetorical and practical] Ankara: Eğitimciler Birliği Sendikası.
26. Ozturk, C. (2010). 21.Yüzyılın Eşiğinde Türkiye’de Öğretmen Yetiştirme. In: O. Oğuz, etc. (Eds), 21.Yüzyılda Eğitim ve Türk Eğitim Sistemi 21st Century [Education and Turkish Educational System] (pp.179-224) Ankara: Pegem Akademi.
27. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri [Qualitative research and evaluation methods] Bütün M and Demir B (translation) Pegem Akademi.
28. Streubert, H. J., & Carpenter, D. R. (2011). Qualitative research in nursing. (5th ed.). Philadelphia: Lippincott Williams ve Wilkins.
29. TDK. (2018). Türk Dil Kurumu Sözlüğü [Turkish Language Institution Dictionary] www.tdk.gov.tr
30. Turer, A. (2006). Türkiye’de öğretmen yetiştirme ve sorunlar [Teacher training and problems in Turkey] ABECE Dergisi, 235-236.
31. Turkish Education Association (2014). Turkish Education Association education avaluation report: 3 TEDMEM: Ankara.
32. Turkish Statistical Institute (2014). Türkiye’de çalışma yaşamı ve mesleklerin itibarı [Working life in Turkey and the reputation of professions] Ankara: Türkiye İstatistik Kurumu.
33. Unal, I. L. (2005). Öğretmen imgesinde neoliberal dönüşüm [Neoliberal transformation in teacher image] Eğitim Bilim Toplum, 3(11), 4-11.
34. Unsal, S., & Bagceci, B. (2016). Öğretmenlerin mesleki imajlarina ilişkin görüşleri ve mesleki imaja etki eden faktörler [Teachers’ views on professional image and influential factors] Journal of Human Sciences, 13(3), 3905-3926.
35. Yildirim, A., & Simsek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri [Qualitative research methods in the social sciences] Ankara: Seçkin Yayıncılık.
36. Yildiz, A., & Unal, D. (2014). Metaforlarla öğretmenliğin dönüşümü [The transformation of teaching with metaphors] Retrieved 12 december, 2017, from Available at: https://www.researchgate.net/publication/315753083.
37. Yilman, M. (2006). Türkiye'de öğretmen eğitiminin temelleri [Fundamentals of teacher training in Turkey]Ankara: Nobel Yayınları.
38. Yurdakul, S., Gur, B. S., Celik, Z., & Kurt, T. (2016). Öğretmenlik mesleği ve mesleğin statüsü [The status of the teaching profession and occupation] Ankara: Eğitim-Bir-Sen Stratejik Araştırmalar Merkezi.