Concert As Ritual And The Positioning of Art in The Spiritual Sphere

Yıl 2025, Sayı: 27, 277 - 300, 31.12.2025

Barış Gürkan

https://doi.org/10.31722/ejmd.1638282

Öz

The constructivist approach to culture argues that art as we know it today is a cultural construction shaped by the cultural, economic, social, political, geographical, demographic and religious transformations experienced in Europe, between the 17th and 19th centuries. Perhaps the most powerful response to the search for escape from the spiritual emptiness that emerged under the influence of the main intellectual orientations that shaped modernity, such as humanism, positivism, rationalism, secularism, empiricism, was the invention of Art, which refers to a principle that adopts man as the only and supreme reference. The concert within the scope of Art as we know it today is much more than the practice of listening to music in a certain place with a large group of people. The concert is a ritual of Art in relation to the autonomous position that Art has acquired in the substantial sphere.
This study aims to answer the questions of how Art's autonomy in the substantive sphere is constructed, from which perspective it is evaluated as a value and belief system, and on what grounds the concert practice becomes a ritual of Art. The main interdisciplinary perspective guiding the work in this process is based on the ways of seeing and interpreting the fields of music anthropology and sociology.

Anahtar Kelimeler

Fine Arts System , Concert , Concert Etiquette , Religion , Ritual

SANATIN TİNSEL ALANDA KONUMLANIŞI VE BİR SANAT RİTÜELİ OLARAK KONSER

Öz

Kültürü inşacı perspektiften ele alan yaklaşım, sanatın bugün bildiğimiz halinin Avrupa’da deneyimlenen kültürel, ekonomik, sosyal, siyasi, coğrafi, demografik ve inançsal dönüşümlerin imkân ve yönlendirmesiyle 17-19. yüzyıllar arasında şekillenen bir kültürel inşa olduğunu söyler. Hümanizm, pozitivizm, rasyonalizm, sekülerizm, ampirizm gibi moderniteye yön veren temel fikri yönelimlerin etkisi altında oluşan manevi boşluktan kaçış arayışına, insanı tek ve en yüce referans olarak benimseyen bir ilkeyle bulunan yanıtlardan belki de en güçlüsü icat edilen Sanat’tır. Bugün bildiğimiz haliyle Sanat kapsamındaki konser de belirli bir yerde, kalabalık bir grupla müzik dinleme pratiğinden çok daha fazlasıdır. Konser, Sanat’ın tözsel alanda kazandığı özerk konumla ilişkisi bakımından Sanat’ın bir ritüelidir.
Bu çalışma, Sanat’ın tözsel alanda kazandığı özerkliğin nasıl inşa edildiğini, hangi perspektiften bir değer ve inanç sistemi olarak değerlendirildiğini ve konser pratiğinin hangi gerekçelerle Sanat’ın ritüeli olduğu sorularını yanıtlamayı hedefler. Bu süreçte çalışmaya yön veren temel disiplinlerarası perspektif, müzik antropolojisi ve sosyolojisi alanlarının görme ve yorumlama biçimlerine dayanır.

Anahtar Kelimeler

Güzel Sanatlar Sistemi , Konser , Konser Adabı , Din , Ritüel

Kaynakça

• Akyol, Y. (2009). Dinsel ritüeller ve modern milliyetçilikte ritüel inşası: Şehit cenazeleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Assmann, J. (2015). Kültürel bellek: Eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik. (A. Tekin, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Atay, T. (2016). Din hayattan çıkar: Antropolojik denemeler. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Balcı, B., & Bağı, R. (2019). Turgutlu Ali Rıza Baba Tekkesinde ritüel ve müzik: Komünitas ve müzikal komünitas. Turan, N. S., Ersoy Çak Ş. (Ed.), Şehvar Beşiroğlu’ya armağan (437-459. ss.). İstanbul: Pan Yayıncılık.
• Birgül Çakmak, H. (2021). Eşiksellik ve komünitas kavramları ile cem ritüelinde müzik kullanımına bakış. MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 2 (24), 739-751.
• Busse, B. (2004). The social construction of an art field: How audience informed the institutionalization of performance art. The Journal of Arts Management, Law, and Society, 33(4), 336-350. https://doi.org/10.3200/JAML.33.4.336-350
• Cevizci, A. (1999). Felsefe sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayınları.
• Dimaggio, P., & Michael U. (1978). Social Class And Arts Consumption: The Origins and Consequences of Class Differences in Exposure to the Arts in America, Theory and Society. 5(2), 141-161. [şüpheli bağlantı kaldırıldı]
• Durkheim, E. (2005). Dini hayatın ilkel biçimleri. (F. Aydın, Çev.). İstanbul: Ataç Yayınları.
• Eken Küçükaksoy, M. (2017). Müziğin performans sürecindeki “sihirli birliktelik”: Müzikal komünitas. Rast Müzikoloji Dergisi, 3, Özel Sayı, 1732-1744
• Flaubert, G. (1980). The letters of Gustave Flaubert. 1830-1857. Cambridge Mass.: Harvard University Press.
• Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures: Selected essays. New York: Basic Books.
• Gürkan, B. (2023). Cumhuriyetin modern bir müziği olarak Türk halk müziği ve güzel sanatlar sisteminde konumlanışı. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, Cumhuriyet Özel Sayısı, 111-123. https://dx.doi.org/10.17484/yedi.1330479
• Hasanov, B. (2014). Clifford Geertz’e göre kültürel bir sistem olarak din. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 1(2), 79-96. https://dergipark.org.tr/tr/pub/beuifd/issue/3454/47077
• Heine, H. (1985). The romantic school and other essays. New York: Continuum Publishing Company.
• Honour, H. (1979). Romanticism. New York: Harper & Row Publishers.
• Karadağlı Kuntz, Ö. (2022). Comforting the unfamiliar: Audience development and digital transformation in classical music. T. Tetik, Ö. Vatanartıran, & H. K. Suher (Eds.), Digitalization of the industry in a brand new normal içinde (ss. 193-207). Berlin, Germany: Peter Lang.
• Karaman, K. (2010). Ritüellerin toplumsal etkileri, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2010 (21), 227-236. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sufesosbil/issue/11416/136363
• Kristeller, P. O. (1951). The modern system of the arts: A study in the history of aesthetics part I. Journal of the History of Ideas. 12(4), 496-527. https://doi.org/10.2307/2707484
• Kristeller, P. O. (1952). The modern system of the arts: A study in the history of aesthetics part II, Journal of the History of Ideas. 13(1), 17-46. https://doi.org/10.2307/2707724
• Kasap, Ö. (2021). Ritüel/ritüellik kavramları ve ritüelliğin anlamsal değişimi üzerine. Millî Folklor, 17(131), 123-130. https://dergipark.org.tr/tr/pub/millifolklor/issue/66180/1028467
• Kutlu, İ. (2013). Rasyonalite ve ritüeller (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
• Küçük, M. (2018). Modernite versus postmodernite. Ankara: Say Yayınları.
• Marshall, G. (2014). Sosyoloji sözlüğü (O. Akınhay & D. Kömürcü, Çev.). Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
• Nietzche, F. (2002). Güç istenci: Bütün değerleri değiştiriş denemesi. (S. Umran, Çev.). İstanbul: Birey Yayıncılık.
• Özbudun, S. (1997). Ayinden törene. İstanbul: Anahtar Kitaplar Yayınevi.
• Özgen, M. (2021). Antropolojide din ve ritüel. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi. 14(36), 1304-1316. https://doi.org/10.12981/mahder.1017615
• Salmen, W. (1983). The social status of the professional musician from the middle ages to the ninteenth century. New York: Pendragon Press.
• Schechbner, R. (2020). Performance Studies: An Introduction. New York: Routledge.
• Shiner, L. (2010). Sanatın icadı: Bir kültür tarihi. (İ. Türkmen, Cev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları
• Turner, E. (2012). Communitas: The anthropology of collective joy. New York: Palgrave Macmillan.
• Turner, V. & Turner, E. (2011). Image and pilgrimage in christian culture. New York: Columbia University Press.
• Turner, V. (2018). Ritüeller: Yapı ve anti-yapı. (N. Küçük, Çev.). İstanbul: İthaki Yayınları.
• Wagener, A. (2012). Why do people (not) cough in concerts? The economics of concert etiquette, ACEI Working Paper Series, Association for Cultural Economics International http://files.culturaleconomics.org/papers/AWP-05-2012.pdf
• Weber, W. (1997). Did people listen in the 18th century? Early Music, 25(4), 678-691. [şüpheli bağlantı kaldırıldı]
• Wilson, M. K., Marczynski, S. ve O’Brien, E. (2014). Ethical behavior of the classical music audience, Ethical Human Psychology and Psychiatry. 16(2), 120-126. https://dx.doi.org/10.1891/1559-4343.16.2.120
• Yang, E.-Y., (2020). Pre-Concert Ritual Design and Audience Experiential Involvement in Classical Music Concert, International Journal of Business and Social Science, 11(11), 25-35. https://dx.doi.org/10.30845/ijbss.v11n11p4