The Cadential Çeşni of the Kürdîlihicazkâr Maqam in the Peşrev of Tanburi Cemil Bey: A Case Study of Necdet Yaşar

Yıl 2025, Sayı: 27, 401 - 416, 31.12.2025

Şakir Orçun Akgün , Emre Pınarbaşı

https://doi.org/10.31722/ejmd.1674215

Öz

This study focuses on the analysis of Tanburi Cemil Bey's Peşrev in Kürdîlihicazkâr maqam through the tanbur performance of Necdet Yaşar. The research reveals the differences between the theoretical model based on the Arel-Ezgi-Uzdilek tonal system and practical performance, and discusses the reasons for these discrepancies. While the La bemol (Nim Zirgüle) pitch used in the cadential çeşni of the Kürdîlihicazkâr maqam is theoretically defined as 5 commas, it has been determined that this pitch is performed with varying high pitches in Necdet Yaşar’s performance. Using digital analysis tools such as Melodyne and MakamBox, the differences in La bemol (Nim Zirgüle) pitch in terms of cents and commas have been examined, highlighting deviations in pitch usage during performance from the theoretical system. The study demonstrates that individual interpretation in Turkish music significantly influences the microtonal characteristics of performed pitches. Moreover, the technical properties of instruments like the tanbur, which emphasize microtonal details, and the physical control of the performer can lead to deviations from the theoretical model. The research underscores the importance of supporting theoretical models with digital tools in analyzing compound maqams such as Kürdîlihicazkâr. In this context, it concludes that individual performances and digital analyses offer valuable insights into the relationship between Turkish music theory and practice.

Anahtar Kelimeler

Maqam Frequency Analysis , Kürdîlihicazkâr , Necdet Yaşar , Performance-Theory Discrepancy , Ottoman Music

TANBURİ CEMİL BEY'İN PEŞREVİ ÖZELİNDE KÜRDÎLİHİCAZKÂR MAKAMININ KARAR ÇEŞNİSİ: NECDET YAŞAR ÖRNEĞİ

Öz

Bu çalışma, Tanburi Cemil Bey’in Kürdîlihicazkâr makamındaki Peşrevinin, Necdet Yaşar’ın tanbur icrası üzerinden analiz edilmesini konu almaktadır. Araştırmada, Arel-Ezgi-Uzdilek ses sistemine dayalı teorik model ile pratik icra arasında var olan farklılıklar ortaya konmuş ve bu farklılıkların sebepleri tartışılmıştır. Kürdîlihicazkâr makamının karar çeşnisinde kullanılan La bemol (Nim Zirgüle) perdesi, teorik olarak 5 koma olarak tanımlanırken, Necdet Yaşar’ın icrasında bu perdenin farklı tizliklerde kullanıldığı tespit edilmiştir. Melodyne ve MakamBox gibi dijital analiz araçları kullanılarak, Necdet Yaşar’ın icrasında La bemol (Nim Zirgüle) perdesinin cent ve koma cinsinden farklılıkları incelenmiş, icradaki perde kullanımının teorik sistemden sapmalar içerdiği belirlenmiştir. Araştırma, Türk Müziğinde bireysel yorumun, icra edilen perdelerin mikrotonal özellikleri üzerinde büyük bir etkisi olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, tanbur gibi mikrotonal detayların öne çıktığı enstrümanların teknik özellikleri ve icracının fiziksel kontrolü, teorik sistemden sapmalara neden olabilmektedir. Çalışma, Kürdîlihicazkâr makamı gibi bileşik makamların analizinde teorik modellerin dijital araçlarla desteklenmesinin önemine dikkat çekmektedir. Bu bağlamda, bireysel icraların ve dijital analizlerin, Türk Müziği teorisi ve pratiği arasındaki ilişkiyi anlamada önemli katkılar sunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

osmanlı müziği , Makam Frekans Analizi , Kürdîlihicazkâr , Necdet Yaşar , İcra Teori Farklılığı

Kaynakça

• Atıcı, B. M. (2016). Makam Müzikleri İçin Etkileşimli Eğitim Sistemi. İstanbul: Bahçeşehir Üniversitesi.
• Bozkurt, B., Ayangil, R., & Holzapfel, A. (2014). Computational analysis of Turkish makam music: Review of state-of-the-art and challenges. Journal of New Music Research, 43(1), 3-23. http://doi.org/10.1080/09298215.2013.870564
• Cevher, H. (1992). Tanburi Cemil Bey ve “Rehber-i Musiki” (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
• Ezgi, S. (1940). Nazari ve Ameli Türk Musikisi. İstanbul: İstanbul Devlet Konservatuarı Yayınları.
• Gedik, A. C., & Bozkurt, B. (2010). Evaluation of the makam scale theory of Arel in the light of pitch frequency distributions. Journal of New Music Research, 39(1), 81–93. https://doi.org/10.1080/09298211003602287
• Karadeniz, E. (2012). Türk Musikisi Makamları. İstanbul: Pan Yayıncılık.
• Köroğlu, G. N., & Kula, A. (2022). Türk Müziği kuramcılarının Kürdîlihicazkâr makamı tarifleri ve bu makamda bestelenmiş saz eserlerinin analizi. Turkish Studies, 17(2), 225–253.
• Kutluğ, Y. F. (2000). Türk Musikisinin Ana Hatları. İstanbul: M.E.B. Yayınları.
• Öztekin, A. (1998). Türk Müziği Makam Teorisi. İstanbul: Türk Musikisi Devlet Konservatuarı Yayınları.
• Öztürk, S. (2010). Klâsik Türk mûsikîsi’nde Kürdîlihicazkâr makamı kuramına yönelik bir inceleme (Yayımlanmamış doktora tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
• Tuncel, E. (2023). Kitab-ı İlmü’l-Musiki Ala Vechi’l-Hurufat’ta Kürdîlihicazkâr makamı. Idil, 12(106), 842–850.
• Tura, Y. (2006). Türk Musikisinin Mes’eleleri. İstanbul: Pan Yayıncılık.
• Yektâ, R. (1986). Türk Musikisi Nazariyatı. İstanbul: İKSV Yayınları.