SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA İÇİN MESLEKİ EĞİTİM VE ÜRETİMİN BÜTÜNLEŞTİRİLMESİ

Öz

Sanayi 4.0’dan Sanayi 5.0’a geçiş süreci, mesleki ve teknik eğitimi bilgi aktarımının ötesine taşıyarak üretim, yenilikçilik ve sürdürülebilirliği bütüncül bir yaklaşımla ele almayı gerektirmektedir. Bu çalışma, eğitim ve üretim bütünlüğünün nitelikli iş gücü, toplumsal refah ve ekonomik kalkınma üzerindeki etkilerini incelemektedir. Çalışmada, Ahilik kültürünün dijital dönüşümle harmanlandığı saha merkezli bir model ele alınmış; Türkiye’de döner sermaye işletmeleri, okul-sanayi iş birlikleri ve İstanbul Teknik Üniversitesi Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi (İTÜ MTAL) örneği üzerinden uygulamalı stratejiler değerlendirilmiştir. Nitel ve nicel verilerin birlikte kullanıldığı analizlerde, müfredatın sektörle eş zamanlı güncellenmesinin, 6+2 gibi iş başı eğitim modellerinin ve paydaş iş birliklerinin istihdam edilebilirliği artırdığı belirlenmiştir. Erken yetenek tanınması, oyunlaştırılmış akran öğrenmesi ve sigortalı staj uygulamaları, öğrencinin pasif öğrenici konumundan aktif üretici profile geçişini hızlandırmaktadır. Elde edilen sonuçlar, eğitim sistemlerinin diploma odaklı yapıdan üretim-değer merkezli yapıya dönüşmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Çalışmada önerilen politika adımları arasında bölgesel kalkınma planlarıyla entegre proje takımları, düzenli hami toplantıları ve kaynak kullanım analitiği yer almaktadır. Bu bütünleşme, bireysel başarının yanı sıra sürdürülebilir kalkınma ve küresel rekabet gücünü de desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mesleki eğitim
• üretim temelli öğrenme
• okul-sanayi iş birliği
• dijital dönüşüm
• Ahilik kültürü

THE INTEGRATION OF VOCATIONAL TRAINING AND PRODUCTION FOR SUSTAINABLE DEVELOPMENT

Öz

The transition from Industry 4.0 to Industry 5.0 requires a holistic approach to production, innovation and sustainability, taking vocational and technical education beyond mere knowledge transfer. This study examines the effects of the integration of education and production on skilled labour, social welfare and economic development. It focuses on a field-centred model that blends Ahilik culture with digital transformation, evaluating practical strategies through revolving capital enterprises, school–industry partnerships, and the case of Istanbul Technical University Vocational and Technical Anatolian High School (ITU MTAL). Analyses based on both qualitative and quantitative data indicate that aligning curricula with industry needs, implementing on-the-job training models (e.g., the 6+2 system), and strengthening stakeholder collaboration increase employability. Early talent recognition, gamified peer learning, and insured internship programmes accelerate the transition of students from passive learners to active producers. The findings reveal that education systems need to shift from a diploma-focused structure to a production- and value-centred model. The policy steps proposed in the study include project teams integrated with regional development plans, regular mentor meetings, and resource utilisation analytics. This integration supports not only individual success but also sustainable development and global competitiveness.

Anahtar Kelimeler

• Vocational education
• production-based learning
• school-industry cooperation
• digital transformation
• Ahilik culture

Kaynakça

1. Alagöz, A. (2023). Öğretmen adaylarına oyun tabanlı öğrenme uygulaması geliştirme becerilerinin kazandırılması. Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, Türkiye.
2. Ardakoç, İ., & Celilzade, H. (2020). Eğitim İzleme Raporu 2019. Alan İzleme Raporu. İ. L. K. E., Vakfı.
3. Ataş, H., & Gündüz, S. (2019). Yükseköğretimde dijital dönüşüm. Dijital Dönüşüm Ekonomik ve Toplumsal Boyutuyla. Gazi Kitabevi.
4. Baartman, L. K., & De Bruijn, E. (2011). Integrating knowledge, skills and attitudes: Conceptualising learning processes towards vocational competence. Educational research review, 6(2), 125-134.
5. Bing, H., & Zhenzhen, Z. (2025). Synergistic development of vocational education and regional economy in the era of high-quality growth. International Educational Research, 8(3), 66-p66.
6. Cantürk, S. (2021). 21. Yy'da Konvansiyonel Kalkınmadan Dijital Kalkınmaya Dönüşüm ve Türkiye'nin Sürdürülebilir Kalkınmasına Etkileri. Yüksek Lisans Tezi, Maltepe Üniversitesi, Türkiye.
7. Çaltılı, S., Şahin, Ö., Çaltılı, M., Delioğlu, T., & Çelikkol, S. (2025). Proje tabanlı öğrenme yaklaşımı: eğitim paydaşlarının rolü ve kavramsal çerçeveye dayalı bir literatür incelemesi: project-based learnıng approach: a lıterature revıew based on the role of educatıon stakeholders and conceptual framework. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 11(49), 65-84.
8. Damar, M. (2022). Dijital Dünyanın Dünü, Bugünü Ve Yarını: Bilişim Sektörünün Gelişimi Üzerine Değerlendirme. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12(Dijitalleşme), 51-76.

9. Erdoğan Yılmaz, R. (2025). Üniversite Öğrencilerinin Yeni Medya Okuryazarlığı Beceri Düzeyleri: Sakarya Üniversitesi Örneği= University Students' New Media Literacy Skill Levels: The Case of Sakarya University.
10. Fürstenau, B., Pilz, M., & Gonon, P. (2014). The dual system of vocational education and training in Germany–what can be learnt about education for (other) professions. In International handbook of research in professional and practice-based learning. Dordrecht: Springer Netherlands, 427-460.
11. Gemici, N. (2010). Ahilikten günümüze meslek eğitiminde model arayışları ve sonuçları. Değerler Eğitimi Dergisi, 8(19), 71-105.
12. Gessler, M. (2017). Educational transfer as transformation: A case study about the emergence and implementation of dual apprenticeship structures in a German automotive transplant in the United States. Vocations and Learning, 10(1), 71-99.
13. Gessler, M., Bohlinger, S., & Zlatkin-Troitschanskaia, O. (2021). International vocational education and training research: An introduction to the special issue. International Journal for Research in Vocational Education and Training (IJRVET), 8(4), 1-15.
14. Guile, D., & Unwin, L. (2019). VET, Expertise, and Work: Situating the Challenge for the Twenty‐First Century. The Wiley handbook of vocational education and training, 17-40.
15. Güdek, B. (2023). Endüstriyel dönüşüm ve endüstri 5.0. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(4), 1129-1142.
16. Gümüş, E., & Ada, Ş. (2017). Okul müdürlerinin katıldıkları mesleki gelişim faaliyetleri hakkındaki görüşleri: Türkiye ve ABD örnekleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (43), 176-208.
17. Gürbüz, C. (2024). Mesleki ve teknik eğitim beceri sistemlerinin dijitalleşmesi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 15(29), 199-222.
18. Kahriman, N. (2023). Yeşil Enerjili Binalar ve Maliyetleri üzerine bir Inceleme Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiye.
19. Kandemir, B. (2020). Değişen İşgücü Piyasası ve İşin Geleceği: Türkiye İş Kurumu için Öneriler. Yayımlanmış Kurum Tezi. Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü, Ankara, 21(2146.11).
20. Oxenham, J. (Ed.). (2024). Education versus qualifications?: A study of relationships between education, selection for employment and the productivity of labour. Taylor & Francis.
21. Ören, K. (2024). Sosyal Sorumluluk ve İş Ahlakı. Nobel Akademik Yayıncılık.
22. Özel, İ. D. (2022). Politics of delegated governance: reforming vocational education and training. Socio-Economic Review, 20(3), 1361-1394.
23. Özer, M. (2021). Türkiye’de mesleki eğitimi güçlendirmek için atılan yeni adımlar. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2021(16), 1-16.
24. Özer, M., & Suna, H. E. (2020). Türkiye’de mesleki eğitim ve işgücü piyasası arasındaki bağlantı: İstihdam edilebilirlik ve beceri uyuşmazlığı. Kastamonu Eğitim Dergisi, 28(2), 558-569.
25. Özsoy, C. (2018). Türkiye'de mesleki ve teknik eğitimin iktisadi kalkınmadaki yeri ve önemi. Anadolu Üniversitesi, Türkiye.
26. Ramírez-Gordillo, T., Mora, H., Pujol-Lopez, F. A., Jimeno-Morenilla, A., & Maciá-Lillo, A. (2023, Nisan). Industry 5.0: Towards human centered design in human machine interaction. In The International Research & Innovation Forum. Cham: Springer International Publishing, 661-672.
27. Sart, G. (2024). Yapay Zeka Çağında Yetenek Yönetimi. Nobel Akademik Yayıncılık.
28. Singh, A., & Blessinger, P. (2024). The new future and the employment imperative: effectively aligning student interest, industry needs and university programmes. Journal of Applied Research in Higher Education, 16(2), 469-482.
29. Tasli-Karabulut, V. (2024). State-led vocational education and training in Turkey through the lens of capability approach: strategically important but not commonly shared. Journal of Vocational Education & Training, 76(3), 537-555.
30. Tekoğlu, A. S. (2022). Türkiye'de Bölgesel Kalkınmada Akıllı Uzmanlaşan Üniversiteler. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Türkiye.
31. Thapa, H. S. (2023). Work-based Learning through School Production Unit in Polytechnic Institutes. Journal of Technical and Vocational Education and Training, 17(1), 65-73.
32. Toros, H. (2025). Dijital Dönüşüm ve Saha İhtiyaçları Ekseninde Yenilikçi Mesleki Eğitim: İTÜ MTAL Modeli. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, (24), 25-60. https://doi.org/10.20860/ijoses.1742862.
33. Türkoğlu, B. (2024). 21. Yüzyıl Becerilerine Bakış. Eğitimin Temellerine Bakış: Program Geliştirme-Yeni Yaklaşımlar, 205.
34. Yaman, A., Çankır, B., Deveci, C. Ç., Akkaş, F. D., Gül, F. Ö., Eker, H. R., ve diğ. (2023). Eğitim Kurumları İşletmeciliği Kuram Araştırma Uygulama. Nobel Akademik Yayıncılık.
35. Yavaş, E. N. (2022). Türkiye’de eğitim istihdam ilişkisi ve genç işsizliği sorunu Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, Türkiye. Yıldırım, K., & Şahin, L. (2015). Osmanlı’dan günümüze mesleki eğitimin gelişimi. Çalışma ve Toplum, 1(44), 77-112.