Türkiye’de Toplu İş Sözleşme Kapsama Oranını Etkileyen İktisadi Faktörler: Eşbütünleşme Yaklaşımı

Öz

Sendikalaşma hakkı, günümüzde çağdaş demokrasinin en önemli göstergelerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Sendikalaşma oranı, sendika üyesi işçi sayısının toplam çalışan işçi sayısına oranı olarak tanımlanmaktadır. Ancak sendikalaşma, tek başına bir anlam ifade etmemekte ve toplu iş sözleşme hakkı ile birlikte ele alınmaktadır. Bu çalışmada toplu iş sözleşmesi kapsama oranı verisi kullanılmıştır. Çalışmanın amacı, iktisadi değişkenlerin toplu iş sözleşmesi kapsama oranı üzerindeki etkilerini araştırmaktır. Bu bağlamda sanayi sektörü katma değerinin GSYH içindeki payı, kişi başına gelir ve enflasyon bağımsız değişkenler olarak ele alınmıştır. Çalışmanın veri arâlığı 1988-2022 yılları olup yöntem olarak Johansen eşbütünleşme testi ve ARDL sınır testi kullanılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre değişkenler uzun dönemde eşbütünleşiktir. Sanayi katma değerinin GSYH içindeki payında gerçekleşen %1’lik artış fiili sendikalaşma oranını yaklaşık %3,40 oranında arttırmaktadır. Enflasyondaki %1’lik artış fiili sendikalaşma oranını %0.49 düşürürken, kişi başına milli gelirdeki %1’lik artış fiili sendikalaşma oranını yaklaşık %1,18 düzeyinde aşağı çekmektedir. Ayrıca hata düzeltme modeli kurulmuş ve kısa dönemde yaşanan sapmaların uzun dönemde ortadan kalktığı saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Sendikalaşma Oranı
• Enflasyon
• Kişi Başına Milli Gelir
• Sanayi
• Eşbütünleşme

Economic Factors Affecting the Collective Bargaining Agreement Coverage Rate in Turkey: Cointegration Approach

Öz

The right to unionize is now considered as one of the most important indicators of contemporary democracy. Here, unionization rate is defined as the ratio of the number of union members to the total number of employed workers. However, on its own, unionization does not mean anything and it is considered along with the right to collective bargaining. This study used collective bargaining agreement coverage rate data to investigate the effects of economic variables on the collective bargaining agreement coverage rate. It used the share of industrial sector added value in gross domestic product (GDP), per capita income, and inflation as independent variables. The study covered the period of 1988–2022 using the Johansen cointegration and autoregressive distributed lag bound tests. The findings revealed that the variables are cointegrated in the long term. A 1% increase in the share of industrial value added in GDP increases the unionization rate by approximately 3.40%. While a 1% increase in inflation reduces the actual unionization rate by 0.49%, a 1% increase in per capita national income reduces it by approximately 1.18%. Additionally, the study established an error correction model, determining that the deviations experienced in the short term disappear in the long term.

Anahtar Kelimeler

• Unionization Rate
• Inflation
• National Income Per Capita
• Industry
• Cointegration

Kaynakça

1. Akyiğit, E. (2022), Toplu İş Hukuku, İstanbul, Seçkin Yayınevi. google scholar
2. Aydın, U. ve Keskin, Ö. (2015), “2821 Sayılı Kanundan 6356 Sayılı Kanuna: Türkiye’de Sendikalar Hukukunun Dönüşümü, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, No. 2: 1-41. google scholar
3. Baker D., Glyn A., Howell D. ve Schmitt J. (2005), Labor Market İnstitutions and Unemployment: Assessment of the Crosscountry Evidence. in: google scholar
4. Howell D (Ed.) Fighting Unemployment: The Limits of Free Market Orthodoxy. Oxford: Oxford University Press, Pp. 72-118. google scholar
5. Barbier-Gauchard, A., Betti, T. ve De Palma, F. (2023), Monetary Policy with Weakened Unions 1, Revue d’economiepolitique, (4), 525-540. google scholar
6. Bean, C. ve Crafts, N. (1995). British Economic Growth Since 1945: Relative Economic Decline and Renaissance? Economic Growth in Europe Since, 131- 172. google scholar
7. Blanchard, O.J. ve Summers, L.H. (1986), Hysteresis and the European Unemployment Problem. NBER Macroecon. Annu., 1: 15-78. https://doi.org/10.1086/654013 google scholar
8. Brooks, C. (2008), Intoductory Econometrics for Finance, Second Edition, Cambridge University Prress. google scholar

9. Çelik, A. ve Lordoğlu, K. (2006), Türkiye’de Resmi Sendikalaşma İstatistiklerinin Sorunları Üstüne, Çalışma ve Toplum, 2 (9), 11-30. Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/ct/issue/71808/1155274 google scholar
10. Çil, N. (2018), Finansal Ekonometri. Der Yayınları, İstanbul. google scholar
11. Daveri, F. ve Tabellini, G. (2000), Unemployment, Growth and Taxation in İndustrial Countries, Econ. Policy, 30: 47- 104. https://doi.org/10.1111/1468-0327.00057 google scholar
12. De Groot, H.L.F. (2001), Unemployment, Growth, and Trade Unions. Growth Change, 32(1): 69-91. https://doi.org/10.1111/0017-4815.00150 Demircioğlu, A. M. (2009), Ulusal ve Uluslararası Hukukta Teşmilin Hukuki Boyutları ve Uygulaması, Sicil İş Hukuk Dergisi, No. 15: 120-121. google scholar
13. Dickey, D. A. ve Fuller, W. A. (1979), Distribution of the Estimators for Autoregressive Time Series with a Unit Root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427-431. google scholar
14. Dickey D.A. ve Fuller W.A.(1981), Likelihood Ratio Statistics for Autoregressive Time Series with a Unit Root. Econometrica, 49(4), ss.1057 1072. google scholar
15. DİSK-AR (2019), Sendikalaşma Araştırması, https://disk.org.tr/wp-content/uploads/2019/02/Sendikalasma-Arastirmasi.pdf google scholar
16. DİSK-AR (2022), Araştırma Bülteni, https://arastirma.disk.org.tr/wp-content/uploads/2022/04/Salgin-Doneminde-Isciler-Toplu-Is-Sozlesmesinden-Yoksun-Arastirma-Bulteni-1.pdf google scholar
17. DPT (2001), Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, Gelir Dağılımının İyileştirilmesi ve Yoksullukla Mücadele Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Ankara, Erişim Tarihi: 11 Eylül 2023, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Gelir-Dagiliminin-Iyilestirilmesi-ve-Yoksullukla-Mucadele-OIK-Raporu.pdf google scholar
18. Egemen, E. (1992), Toplu İş Sözleşmesinin Teşmili, Sosyal Siyaset D., C. I, S. 4, Nisan 1992. google scholar
19. Enders, W. (2010). Applied Econometric Time Series. Third Edition, Wiley, New York google scholar
20. Engle, R.F. ve Granger,C.W.J. (1987). Cointegration and Error Correction: Representation, Estimation and Testing. Econometrica, 55, 251-76. google scholar
21. Görmüş, A. (2020), Toplu Pazarlık Kapsamını Etkileyen Faktörler: Karşılaştırmalı Endüstri İlişkileri Temelinde Türk Endüstri İlişkileri Sisteminin Modernizasyonu, Journal of Social Policy Conferences , (78) , 63-109 . DOI: 10.26650/jspc.2020.78.0003 google scholar
22. Granger, C.W.J. ve Newbold, P. (1974), Spurious Regressions in Econometrics, Journal of Econometrics, 2, 111-120. google scholar
23. Hamilton, J.D. (1994), Time Series Analysis, Princeton University Press, Princeton, New Jersey. google scholar
24. Harris, R. (1995), Using Cointegration Analysis in Econometric Modelling, Prentice Hall. google scholar
25. Harris, R. ve Sollis, R. (2003), Applied Time Series, Modelling and Forecasting, John Wiley and Sons. google scholar
26. ILO (1997), World Labour Report 1997-1998, Geneva, google scholar
27. ILO. (2018), Quick Guide on Sources and Uses of Collective Bargaining Statistics, ILO Publications, International Labour Office, Geneva, Switzerland google scholar
28. Jirjahn, U. (2015), Research on Trade Unions and Collective Bargaining in Germany: The Contribution of Labor Economics. Trier: Universitat Trier. google scholar
29. Johansen, S. (1988). Statistical Analysis of Cointegration Vectors. Journal of Economics Dynamic and Control, 12(2-3), 231-254. google scholar
30. Johansen, S. ve Juselius, K. (1990), Maximum Likelihood Estimation and İnference on Cointegration with Applications to the Demand for Money, Oxford Bulletin of economics and Statistics, 52, 169-210. google scholar
31. Kutal, M. (2014), Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Yasasının Kimi Hükümlerinin İptali İstemi, Çalışma ve Toplum Dergisi, (43), 13-28. google scholar
32. MacKinnon, J.G. (1991), Critical Values for Cointegration Tests, Edited by Engle, R.F. and Granger, C.W.J., Long run economic relationship, Oxford University Press. google scholar
33. Maddala, G.S. ve Kim, I.M. (2004), Unit Roots, Cointegration and Structural Change, Cambridge University Press, Sixth Printing. google scholar
34. Mills, T.C. ve Markellos, R.N. (2008), The Econometric Modelling of Financial Time Series, Third Edition, Cambridge University Press. google scholar
35. Muller, T. (2021), Collective Bargaining Systems in Europe- Some Stylised Facts, Brussels: UNI Europa Regional Conference Paper. google scholar
36. Murtin F., Serres A. ve Hijzen A. (2014), Unemployment and the Coverage Extension of Collective Wage Agreements. European Economic Review 71: 52-66. google scholar
37. Mülayim, B. O. (2023), Avrupa ve Ülkemizde Toplu İş Sözleşmesi Kapsama Oranı ve Bu Oranı Etkileyen Faktörler, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 5, 110-153. google scholar
38. OECD (2023, OECD Statistics on Collective Bargaining Coverage, Erişim tarihi,: 08 Eylül 2023, https://stats.oecd.org/Index.aspx?QueryId=92378 google scholar
39. Oesingmann, K. (2016), The Extension of Collective Agreements in Europe.” Cesifo Dıce Report, Journal For Institutional Comparisons 14, no. 2, 59-64. google scholar
40. Oswald, A.J. (1982), Trade Unions, Wages and Unemployment: What Can Simple Models Tell Us? Oxf. Econ. Pap., 34(3): 526-545. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.oep.a041569 google scholar
41. Peker, O. Ve Bölükbaş, M. (2012), Türkiye’de İşsizliği Belirleyen Faktörlerin Ampirik Bir Analizi, Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26(3-4), 33-43. google scholar
42. Phillips, P.C. ve Perron, P. (1988), Testing for a Unit Root in Time Series Regression. Biometrika, 75(2), ss.335 346. google scholar
43. Pirler, B. (2013), Toplu İş İlişkileri Sistemimizde Yeni Döneme Başlarken Geride Bıraktıklarımız, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, No. özel sayı, 883-912. google scholar
44. Ramjas. (1989), Impact of Trade Unions on Productivity: A Study of the Indian Chemical Industry. Vikalpa J. Decis. 1581 Makers, 14(2): 13-18. https://doi.org/10.1177/0256090919890203 google scholar
45. Sarıca, S. (2023). Türkiye’de Sendikalaşma Oranı, Ticari Açıklık Oranı ve Kamu Nihai Tüketim Harcamalarının İşsizlik Üzerine Etkisi: Ekonometrik Bir Analiz. Sosyoekonomi, 31(56), 411-440. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2023.02.19 google scholar
46. Scheuer, S. (1997), Collective Bargaining Coverage Under Trade Unionism: A Sociological Investigation, British Journal of Industrial Relations, 35(1), 65-86. google scholar
47. Sevütekin, M. ve Çınar, M. (2017), Ekonometrik Zaman Serileri Analizi, 5. Baskı, Dora Yayınevi, Bursa. google scholar
48. Subaşı, İ. (2013), 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununda Toplu İş Sözleşmesinin Teşmili, Çalışma ve Toplum, 4 (39), 209-246. Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/ct/issue/71802/1155299 google scholar
49. Tarı, R. ve Bakkal, H. (2017), Türkiye’de İşsizliğin Belirleyicileri, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 33, 1-18. google scholar
50. Traxler, F. (1994), Collective Bargaining: Levels and Coverage, Chapter 5, In: OECD Employment Outlook, 167-94. google scholar
51. Turnbull, P. (2003), What Do Unions Do Now? Journal of Labor Research, 24(3): 491-527. https://doi.org/10.1007/s12122-003-1010-5 google scholar
52. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (2023), Sendikal İstatistikler, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2023, google scholar
53. https://www.csgb.gov.tr/istatistikler/calisma-hayati-istatistikleri/sendikal-istatistikler/isci-sayilari-ve-sendikalarin-uye-sayilari-hakkinda-tebligler/ google scholar
54. TÜİK (2023), Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, Gelir Yöntemiyle Mevsim Etkisinden Arındırılmış Cari Fiyatlarla (Değer, Değişim Oranı), https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=ulusal-hesaplar-113&dil=1, Erişim Tarihi: 11 Eylül 2023. google scholar
55. Van Reenen, J. (1996), The Creation and Capture of Rents: Wages and İnnovation in a Panel of U.K. Companies, Q. J. Econ., 111(1): 195-226. http://dx.doi.org/10.2307/2946662 google scholar
56. Visser, J., Hayter, S. ve Gammarano, R. (2017), Trends in Collective Bargaining Coverage: Stability, Erosion Or Decline?, Geneva: ILO. google scholar
57. World Bank (2023), Inflation, Consumer Prices (Annual %), Erişim Tarihi: 10 Eylül 2023, https://data.worldbank.org/indicator/FP.CPI.TOTL.ZG google scholar
58. World Bank (2023), Industry (İncluding Construction), Value Added (% of GDP), Erişim Tarihi: 10 Eylül 2023, https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.TOTL.ZS google scholar
59. World Bank (2023), GDP Per Capita (Current US$), Erişim Tarihi: 10 Eylül 2023, https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD google scholar
60. Wrigley, C. (2002), British Trade Unions Since 1933. google scholar
61. Yorgun, S. (2013), Sosyal Politika Açısından 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, Çalışma Ve Toplum, 4(39), 357-380. google scholar
62. Yorğun, S. (2023), Sendikaların Toplu Pazarlık Yetkisi ve Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü’nün Hukuki Boyutu. Çalışma ve Toplum, 76(1). google scholar
63. Zivot, E. ve Andrews, D. (1992), Further Evidence on the Great Crash, The Oil-Price Shock and The Unit-Root Hypothesis. Journal of Business Economic Statistics. 10(3): 251- 270. google scholar