Van Başkale Kelekom Köprüsü 2011 Yılı Restorasyon Uygulama Analizi

Van Gölü Havzası, sahip olduğu stratejik konumu ve zorlu coğrafi yapısı nedeniyle tarih boyunca birçok farklı uygarlığa ev sahipliği yapmış; bu tarihsel süreklilik içinde her uygarlık başta dini, askeri ve sivil yapılar olmak üzere bölgeye çeşitli mimari eserler kazandırmıştır. Özellikle tarihi ulaşım ağları üzerindeki akarsu geçişlerini sağlamak amacıyla kent içi ve kırsal alanlarda inşa edilen taş köprüler, bu mimari mirasın önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Bu çalışmanın odak noktası, Başkale-Hakkâri karayolu güzergâhında, Çiğli Çayı üzerinde yer alan ve özgün Selçuklu dönemi mimari karakterini yansıtan tarihi Kelekom Köprüsü’dür. Mimari plan kurgusu bakımından "iki gözlü yolu her iki yana eğimli olarak devam eden taş köprüler" grubunda sınıflandırılan yapı, çevresel faktörler ve zamanın etkisiyle yapısal hasarlar görmüş, bu nedenle 2011 yılında Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Karayolları 11. Bölge Müdürlüğü tarafından esaslı bir restorasyon sürecine alınmıştır. Bu araştırmanın temel amacı, köprüde gerçekleştirilen onarım uygulamalarını yerinde analiz etmek ve müdahalelerin uluslararası koruma prensipleri bağlamında uygunluğunu tartışmaktır. Araştırmada yöntem olarak yapıya ilişkin tarihsel belgeler, eski fotoğraflar ve restorasyon proje raporları, betimsel ve uygulamalı araştırma modeli ekseninde irdelenmiş, yapının müdahale öncesi ve sonrası durumu karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular; traverten yonu taş, kayrak kalker sal taşı ve metal kenet gibi malzemelerle yapılan uygulamaların, yapının özgün yığma taş dolgu tekniğiyle uyumlu olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak; temel ayakları, döşeme, tempan duvarları ve selyaranlardaki statik sorunların mimari bütünlük zedelenmeden giderildiği ve köprünün bölge kültür turizmine kazandırıldığı belirlenmiştir.

Due to its strategic location and rugged topography, the Lake Van Basin has hosted numerous civilizations throughout history; each civilization has contributed various religious, military, and civil architectural works to the region. Stone bridges, built to facilitate river crossings on historical transportation networks, constitute a significant part of this architectural heritage. The focus of this study is the historical Kelekom Bridge, located on the Başkale-Hakkâri highway over the Başkale Çiğli Stream, reflecting the original architectural character of the Seljuk period. Classified typologically as a "two-arched stone bridge with sloped roadways on both sides," the structure suffered structural damages due to environmental factors, leading to a major restoration process in 2011 by the 11th Regional Directorate of Highways of the Ministry of Transport and Infrastructure. The primary aim of this research is to analyze the repair practices carried out on the bridge and to discuss the compliance of these interventions with conservation principles. Methodologically, historical documents, old photographs, and restoration project reports were examined using a descriptive and applied research model, and the structure's condition before and after the intervention was evaluated comparatively. The findings reveal that applications using materials such as travertine ashlar stone, slate limestone, and metal clamps are compatible with the original masonry stone infill technique. Consequently, it was determined that static problems in the piers, deck, spandrel walls, and cutwaters were resolved without compromising architectural integrity, and the bridge was successfully reintegrated into regional cultural tourism.