Sınıf Öğretmeni Adaylarının Sürdürülebilir Kalkınmaya Yönelik Farkındalıklarının İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 3, 314 - 325, 31.12.2025

Yasin Uzun , Barış Çaycı , Ahu Taneri

Öz

Bu çalışma, sınıf öğretmeni adaylarının sürdürülebilir kalkınmaya yönelik farkındalıklarını çeşitli değişkenler açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma farkındalıklarının; lisans eğitimleri süresince bilimsel yayınlarla etkileşimleri, sürdürülebilirlik konulu akademik içerikleri okuma sıklıkları, medya kaynaklarını kullanma durumları (gazete, televizyon kanalları, dergiler vb.), sürdürülebilirlik odaklı medya içeriklerine gösterdikleri ilgi ve lisans eğitimlerinin bu farkındalığa katkısına ilişkin algıları açısından anlamlı biçimde farklılaşıp farklılaşmadığı araştırılmıştır. Araştırma, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Türkiye’de bir devlet üniversitesinin Sınıf Eğitimi Anabilim Dalında öğrenim gören 164 sınıf öğretmeni adayı ile yürütülmüştür. Nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama deseni kullanılmıştır. Veriler, Öztürk Demirbaş (2011) tarafından geliştirilen Sürdürülebilir Kalkınma Farkındalık Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin normal dağılım göstermesi nedeniyle analizlerde parametrik testler uygulanmıştır. Araştırma sonuçları, katılımcıların genel medya kullanımları, sürdürülebilirlik temalı medya içeriklerine gösterdikleri ilgi ve lisans eğitiminin katkısına ilişkin algıları açısından sürdürülebilir kalkınma farkındalıklarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olmadığını göstermiştir. Buna karşın, özellikle sürdürülebilir kalkınma ile ilgili bilimsel yayınları okuduğunu belirten katılımcılar lehine anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Sürdürülebilir kalkınma , Farkındalık , Öğretmen adayı , İlkokul

An Examination of Pre-Service Primary School Teachers’ Awareness of Sustainable Development

Öz

This study aims to examine pre-service primary school teachers’ awareness of sustainable development by analyzing it in relation to various variables. Specifically, it investigates whether their awareness differs significantly based on their engagement with scientific publications during undergraduate education, the frequency of reading sustainability-related academic content, their use of media sources (e.g., newspapers, TV channels, magazines), their attention to sustainability-focused media content, and their perceptions of how much their undergraduate education contributes to this awareness. The research was conducted during the 2024–2025 academic year with 164 pre-service teachers studying in the Department of Primary Education at a public university in Türkiye. A descriptive survey design, a quantitative research method, was employed. Data were collected using the Sustainable Development Awareness Scale developed by Öztürk Demirbaş (2011). As the data followed a normal distribution, parametric tests were used in the analysis. The results showed no statistically significant differences in sustainable development awareness based on participants’ general media use, attention to sustainability-related media content, or perceived contribution of undergraduate education. However, a significant difference was found in favor of participants who reported reading scientific publications specifically related to sustainable development.

Anahtar Kelimeler

Sustainable development , Awareness , Pre-service teacher , Primary school

Etik Beyan

Ethical approval was obtained from Niğde Ömer Halisdemir University Ethics Committee (Date/Approval No: 04.04.2024/496971) for the study.

Kaynakça

• Arslan, H. Ö., & Yağmur, Z. İ. (2022). Fen bilimleri öğretmenlerinin ekolojik ayak izi bilgi düzeyleri ve “sürdürülebilir kalkınma için eğitime” ilişkin görüşleri. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2022(18), 139-167. https://doi.org/10.46778/goputeb.1025127
• Atmaca, A. C. (2018). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma farkındalıklarının belirlenmesi [Unpublished master thesis]. Necmettin Erbakan University.
• Aydın-Gürler, S. (2023). Sınıf öğretmeni adaylarının sürdürülebilir kalkınma farkındalıkları ve ‘doğal kaynaklar’kavramına yönelik metaforik algıları. Yaşadıkça Eğitim Dergisi, 37(2), 364-387. https://doi.org/10.33308/26674874.2023372414
• Aydoğan, A. (2010). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sürdürülebilir kalkınma konusuyla ilgili kazanımların öğretimine ilişkin görüşleri [Unpublished Master Thesis]. Niğde Ömer Halisdemir University.
• Buckler, C., & Creech, H. (2014). Shaping the future we want: UN Decade of Education for Sustainable Development; final report. UNESCO. https://books.google.com.tr/books?hl=tr&lr=&id=ImZuBgAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA5&dq=Buckler+%26+Creech,+2014&ots=ZGt-WxRE47&sig=JfDi4wYQ_sMTMyVyp9Eh3sLR6_A&redir_esc=y#v=onepage&q=Buckler%20%26%20Creech%2C%202014&f=false
• Cincera, J., Kovacikova, S., & Maskova, V. (2012). Green schools: What we know and what we do not know. Envigogika, 7(1).
• Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. (S. B. Demir, Çev.). Eğiten Kitap.
• Demirbaş, Ç. (2015). Öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma farkındalık düzeyleri. Marmara Coğrafya Dergisi, (31), 300-316. https://doi.org/10.14781/mcd.09811
• Deveci, H., & Çengelci, A. G. T. (2008). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarından medya okuryazarlığına bir bakış. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 25–43.
• Doğru, S., & Orzan, M. (2025). Öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma ve iklim değişikliği farkındalıklarının incelenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 8(1), 182-195. https://doi.org/10.35341/afet.1464168
• Eizenberg, E., & Jabareen, Y. (2017). Social sustainability: A new conceptual framework. Sustainability, 9(1), 68. https://doi.org/10.3390/su9010068
• Er-Nas, S., & Şenel-Çoruhlu, T. (2017). Fen bilgisi öğretmen adaylarının perspektifinden sürdürülebilir kalkınma kavramı. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 562-580.
• Faiz, M., & Bozdemir-Yüzbaşıoğlu, H. (2019). Öğretmen adaylarının sürdürülebi̇li̇r kalkınma farkındalıkları. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(4), 1255-1271. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019..-662082
• Goldman, D., Yavetz, B., & Pe'er, S. (2014). Environmental literacy in teacher training in Israel: Assessing the impact of four years of training. International Journal of Sustainability in Higher Education, 15(4), 464–480. https://doi.org/10.3200/JOEE.38.1.3-22
• Güler, T. (2009). Ekoloji temelli bir çevre eğitiminin öğretmenlerin çevre eğitimine karşı görüşlerine etkileri. Eğitim ve Bilim, 34(151), 30-43.
• Howarth, R. B. (2012). Sustainability, well-being, and economic growth. Minding Nature, 5(2), 32-39.
• Karaman, M. K., & Karataş, A. (2009). Öğretmen adaylarının medya okuryazarlık düzeyleri. İlköğretim online, 8(3), 798-808.
• Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (23. bs.). Nobel Akademi Yayıncılık.
• Korkmaz, G. (2020). Yenilenen öğretmen yetiştirme lisans programlarının sürdürülebilir kalkınma için eğitim bağlamında incelenmesi. Journal of Advanced Education Studies, 2(2), 111–132.
• Mensah, J. (2019). Sustainable development: Meaning, history, principles, pillars, and implications for human action: Literature review. Cogent Social Sciences, 5(1), 1653531. https://doi.org/10.1080/23311886.2019.1653531
• Öztürk-Demirbaş, Ç. (2011). The study on the validity and reliability of the sustainable development awareness scale. World Applied Sciences Journal, 1211, 1698-1707.
• Purvis, B., Mao, Y., & Robinson, D. (2019). Three pillars of sustainability: In search of origins. Sustainability Science, 14, 681–695. https://doi.org/10.1007/s11625-018-0627-5
• Ruggerio, C. A. (2021). Sustainability and sustainable development: A review of principles and definitions. Science of the Total Environment, 786, 147481. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2021.147481
• Soubbotina, T. P. (2004). Beyond economic growth: An introduction to sustainable development. World Bank Publications. https://books.google.com/books?hl=tr&lr=&id=xN-WyOAeRDsC&oi=fnd&pg=PR6&dq=Beyond+Economic+Growth:+An+Introduction+to+Sustainable+Development&ots=bUDZxxYPU6&sig=mhC8jLWh3ZCvxwHcAh_4jI9B9QQ
• Tabachnick, B., & Fidell, L. S. (2015). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson Longman
• Tamkan, R. (2008). Türkiye'nin doğal zenginliklerinin sürdürülebilirliği ve ortaöğretim biyoloji öğretmenlerinde farkındalık [Unpublished master thesis]. Marmara University.
• Thirlwall, A. P. (2014). Development and economic growth. In V. Desai & R. B. Potter (Ed.), The companion to development studies (ss. 25-28). Taylor & Francis Group. https://doi.org/10.4324/9780203773420
• Uğraş, M., & Zengin, E. (2019). Sınıf öğretmeni adaylarının sürdürülebilir kalkınma için eğitim ile ilgili görüşleri. Journal of Theoretical Educational Science, 12(1), 298-315. https://doi.org/10.30831/akukeg.442751
• UNESCO. (2005). United Nations decade of education for sustainable development (2005–2014): International implementation scheme. UNESCO.
• United Nations. (1982). World Charter for Nature (A/RES/37/7). https://digitallibrary.un.org/record/39295?v=pdf
• United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development (A/RES/70/1). United Nations. https://sdgs.un.org/2030agenda
• WCED. (1987). Our Common Future. Oxford University Press.
• Yapıcı, M. (2003). Sürdürülebilir kalkınma ve eğitim. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 223-230.
• Yavuz, V. A. (2010). Sürdürülebilirlik kavramı ve işletmeler açısından sürdürülebilir üretim stratejileri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(14), 63-86.
• Zsóka, Á., Szerényi, Z. M., Széchy, A., & Kocsis, T. (2013). Greening due to environmental education? Environmental knowledge, attitudes, consumer behavior and everyday pro-environmental activities of Hungarian high school and university students. Journal of Cleaner Production, 48, 126–138. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2012.11.030