The Effect of Out-of-Class Nature Education Practices on the Environmental Awareness of Third-Grade Primary School Students

Öz

This study examined the effect of out-of-class nature education activities on strengthening third-grade primary school students’ nature awareness and their relationship with nature. The study was conducted during the spring semester of the 2021–2022 academic year with 30 third-grade students (f control= 15, f experimental= 15) attending a public school in the Menemen district of İzmir. A mixed-methods research approach was used in the study. The activities were carried out over a six-week period in the schoolyard according to the Out-of-Class Nature Education Activities (OCNEA) program, which was developed to align with the learning outcomes outlined in the Ministry of National Education (MoNE) curriculum. Data were collected using the Primary School Environment Awareness Scale (PSEA) for the quantitative dimension—designed as a pre-test and post-test study with a control group in a quasi-experimental design—and a semi-structured interview form for the qualitative dimension. The quantitative and qualitative data obtained were analyzed separately and then synthesized for a comprehensive evaluation at the conclusion of the study. According to the findings, the nature awareness levels of students in the experimental group were statistically higher than those of students in the control group. Furthermore, it was concluded that, compared to before the program, students used more descriptive, inclusive, and specific terms in their thoughts and statements regarding nature, plants, and animal habitats.

Anahtar Kelimeler

• Nature Education
• Primary School Students
• Out-of-class learning
• Environmental awareness

İlkokul Üçüncü Sınıf Öğrencilerinin Çevre Farkındalıklarına Sınıf Dışı Doğa Eğitimi Uygulamalarının Etkisi

Öz

Bu çalışmada ilkokul üçüncü sınıf öğrencilerinin doğa farkındalıklarının ve doğa ile olan ilişkilerinin güçlendirilmesinde sınıf dışı doğa eğitimi etkinliklerinin etkisini incelenmiştir. Çalışma 2021-2022 eğitim ve öğretim yılı bahar döneminde İzmir ili Menemen ilçesinde bir devlet okulunda üçüncü sınıfta öğrenim gören 30 öğrenci (f kontrol=15, fdeney=15) ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada karma araştırma yöntemi kullanılmıştır. Uygulamalar, MEB öğretim programlarında yer alan kazanımlar ile uyumlu olacak şekilde geliştirilen Sınıf Dışı Doğa Eğitimi Etkinlikleri (SDDEE) programına göre altı hafta süre ile okul bahçesinde gerçekleştirilmiştir. Veriler, araştırmanın ön test ve son test kontrol gruplu yarı deneysel desen ile tasarlanan nicel boyutunda İlkokul Çevre Farkındalık Ölçeği (İÇFÖ) ile, nitel boyutunda yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Elde edilen nicel ve nitel veriler birbirinden ayrı olarak analiz edilmiş, çalışmanın sonunda bir araya getirilerek bütüncül değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre deney grubunda bulunan öğrencilerin doğa farkındalık düzeyleri kontrol grubunda bulunan öğrencilere göre istatistiksel olarak daha yüksektir. Ayrıca öğrencilerin doğa, bitki ve hayvan yaşam yerlerine yönelik düşünce ve söylemlerinde uygulama öncesine göre daha nitelendirici, daha kapsayıcı ve özel tanımları içeren ifadeleri kullandıkları sonuçlarına varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Doğa Eğitimi
• Sınıf Dışı Öğrenme
• İlkokul Öğrencileri
• Çevre farkındalık

Etik Beyan

Çalışma birinci yazarın tezli yüksek çalışmasından üretilmiştir. Uygulamanın yürütülmesi ve verilerin toplanması için İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Bilimleri Etik Kurulundan 26.05.2022 tarihli, 2022/09 sayılı karar ile onay alınmıştır. Çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulmuş, bulgular bölümünde incelenen dokümanlarda yer alan kavramlar dışında araştırmacının öznel ifade ve görüşlerini yansıtacak kavramların kullanılmasından kaçınılmış, araştırma sürecinde faydalanılan çalışmalar kaynakçada sunulmuştur.Araştırmacıların Katkı Oranı Beyanı Araştırmanın yazarları araştırmanın tüm süreçlerine eşit derecede katkı sağlamıştır.

Kaynakça

1. Aykaç, N., & Başar, E. (2005). İlköğretim sosyal bilgiler dersi eğitim programının değerlendirilmesi. Eğitimde Yansımalar: VIII Yeni İlköğretim Programlarını Değerlendirme Sempozyumu, 14, 16.
2. Altuntaş, E. Ç., & Turan, S. L. (2016). Çevre eğitiminde 2010-2015 yılları arasında yapılan araştırmalar ve eğilimler. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 3(2), 1-14. https://izlik.org/JA82MH96CW
3. Atasoy, E. (2005). Çevre için eğitim: İlköğretim öğrencilerinin çevresel tutum ve çevre bilgisi üzerine bir çalışma. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Uludağ Üniversitesi.
4. Atasoy, E., & Ertürk, H. (2008). İlköğretim öğrencilerinin çevresel tutum ve çevre bilgisi üzerine bir alan araştırması. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 105-122. https://izlik.org/JA56SD72KT
5. Avcı, G., & Gümüş, N. (2019). Sınıf dışı eğitim etkinliklerine yönelik öğrenci görüşleri. Turkish Studies Educational Science, 14(3), 351-377. https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.22855
6. Avcı, G., & Gümüş, N. (2020). Sınıf dışı eğitime dayalı etkinliklerle işlenen sosyal bilgiler dersine yönelik ilkokul 4. sınıf öğrenci tutumlarının incelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 89-106. https://izlik.org/JA94AE58FJ
7. Aydın, F., & Çepni, O. (2012). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin çevreye yönelik tutumlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi (Karabük ili örneği). Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (18), 189-207. https://izlik.org/JA56TF24JZ
8. Bahar, M., & Kiras, B. (2017). Türkiye’de yayımlanan çevre eğitimi konulu makale ve tezlerin genel analizi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(4), 1702-1720. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2017.17.32772-363962

9. Ballantyne, R., & Packer, J. (2002). Nature-based excursions: School students' perceptions of learning in natural environments. International Research in Geographical and Environmental Education, 11(3), 218-236. https://doi.org/10.1080/10382040208667488
10. Becker, C., Lauterbach, G., Spengler, S., Dettweiler, U., & Mess, F. (2017). Effects of regular classes in outdoor education settings: A systematic review on students’ learning, social and health dimensions. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(5), 485. https://doi.org/10.3390/ijerph14050485
11. Birinci, O. (2013). İlkokul 3. sınıf hayat bilgisi dersine yönelik geliştirilen doğa eğitimi etkinliklerinin öğrencilerin doğa algılarına etkisi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi.
12. Bozdoğan, A. E., & Kavcı, A. (2016). Sınıf dışı öğretim etkinliklerinin ortaokul öğrencilerinin fen bilimleri dersindeki akademik başarılarına etkisi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(1), 13-30. https://izlik.org/JA73SR76CS
13. Buldur, S., Bursal, M., Yücel, E., & Erik, N. Y. (2018). Disiplinler arası bir doğa eğitimi projesinin ortaokul öğrencilerinin çevreye yönelik duyuşsal özelliklerine ve çevre bilinçlerine etkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(5), 284-303. https://doi.org/10.15869/itobiad.498087
14. Burgess, D. J., & Mayer-Smith, J. (2011). Listening to children: Perceptions of nature. Journal of Natural History Education and Experience, 5, 27.
15. Candaş, Z., & Karataş, A. (2017). Türkiye’de 1996–2016 yılları arasında çevre eğitimi alanında yapılan çalışmaların içerik analizi. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 5(2), 143-159. https://izlik.org/JA28LD83HT
16. Carrier, S. J. (2009). Environmental education in the schoolyard: Learning styles and gender. The Journal of Environmental Education, 40(3), 2-12. https://doi.org/10.3200/JOEE.40.3.2-12
17. Cirit Gül, A., & Çobanoğlu, E. O. (2024). Sınıf dışı eğitim etkinliklerine ilişkin okul yöneticileri, sınıf öğretmenleri ve veli görüşlerinin değerlendirilmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(41), 1672-1699. https://doi.org/10.35675/befdergi.1322777
18. Comardoğlu, Ç., Ültay, E., & Dönmez Usta, N. (2021). İlkokullarda çevre eğitimi ile ilgili yapılan çalışmaların betimsel içerik analizi. Atlas Journal, 7, (42), 2014-2029. https://dx.doi.org/10.31568/atlas.722
19. Cottrell, J. R., & Cottrell, S. P. (2020). Outdoor skills education: What are the benefits for health, learning and lifestyle? World Leisure Journal, 62(3), 219-241. https://doi.org/10.1080/16078055.2020.1798051
20. Creswell, J. W. (2017). Karma yöntem araştırmalarına giriş, (M. Sözbilir, Çev.). Pegem Akademi.
21. Çelikmakas, A. (2018). Sinop ili (merkez) 4. ve 5.sınıfların çevreye karşı duyarlılık analizleri. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sinop Üniversitesi.
22. Çepni, O., & Aydın, F. (2015). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sınıf dışı okul ortamlarına ilişkin görüşleri. The Journal of Academic Social Science Studies, 9(39), 317-335. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS3061
23. Çobanoğlu, E. O., & Cirit Gül, A. (2017). İlkokul 4. sınıf müfredatında yer alan cümlenin öğeleri konusunun sınıf dışı (outdoor) etkinliklerle desteklenerek öğretilmesi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 9, 521-531. https://izlik.org/JA53CP83XB
24. Erentay, N. (2013). Okul dışı doğa uygulamalarının 5. sınıf öğrencilerinin fene ilişkin bilgi, bilimsel süreç becerileri ve çevreye yönelik tutumlarına etkisi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi.
25. Erol, A. (2016). Proje yaklaşımına dayanan aile katılımlı çevre eğitimi programının 5-6 yaş çocuklarının çevreye yönelik farkındalık ve tutumlarına etkisinin incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Pamukkale Üniversitesi.
26. Gök, E., & Afyon, A. (2015). İlköğretim öğrencilerinin çevre bilgisi ve çevresel tutumları üzerine alan araştırması. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 12(4), 77-93. https://doi.org/10.36681/
27. Gökler, F. (2012). Doğal ortamda yürütülen çevre eğitiminin ortaöğretim 9. sınıf öğrencilerinin akademik başarılarına etkisi: Ovacık örneği. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
28. Johnson, R. B., & Onwuegbuzie, A. J. (2004). Mixed methods research: A research paradigm whose time has come. Educational researcher, 33(7), 14-26. https://doi.org/10.3102/0013189X033007014
29. Kahyaoğlu, M. (2016). Türkiye’de doğa eğitimi üzerine yapılan çalışmalarının analizi: Bir meta sentez çalışması. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1-14. https://izlik.org/JA24CP22AY
30. Kaygusuz, Z. B. (2013). İlköğretim dördüncü sınıf öğrencilerinin çevre konusundaki görüşleri: Manisa-Sarıgöl örneği. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
31. Kıral, B., & Kıral, E. (2011). Karma araştırma yöntemi (Mixed research design). 2nd International Conference on New Trends in Education and Their Implications 27-29 April, Antalya-Turkey.
32. Kubiatko, M., Usak, M., & Pecusova, E. (2011). Elementary school pupils’ knowledge and misconceptions about birds. Eurasian Journal of Educational Research, 43, 163-181.
33. Küreci, C. (2018). 4. sınıf öğrencilerinin çevreye yönelik tutumlarının incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dumlupınar Üniversitesi.
34. Louv, R. (2005a). Last child in the woods: Saving our children from nature-deficit disorder. Algonquin Books.
35. Louv, R. (2005b). Nature deficit. Orion, 70, 71.
36. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (2015). Nitel veri analizi. (S. Akbaba-Altun ve A. Ersoy, Çev.). PegemA Yayıncılık.
37. Milli Eğitim Bakanlığı (2023). Milli Eğitim İstatistikleri 2022-2023, https://sgb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_09/29151106_meb_istatistikleri_orgun_egitim_2022_2023.pdf, (Erişim Tarihi: 22 Mayıs 2024).
38. Öküzcüoğlu, B. H. (2019). Ortaokul sosyal bilgiler dersinde öğrencilerin çevreye karşı duyarlılıklarının incelenmesi: Denizli il örneği. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Pamukkale Üniversitesi.
39. Özcan, E (2016). İlkokul öğrencilerinin çevreye yönelik tutumlarının incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Pamukkale Üniversitesi.
40. Özdemir, O. (2010). Doğa deneyimine dayalı çevre eğitiminin ilköğretim öğrencilerinin çevrelerine yönelik algı ve davranışlarına etkisi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(27), 125-138. https://izlik.org/JA86DF99AZ
41. Pamuk, D., Çabuk, B., Ahi, B., Kalburan, N., & Güngör, H. (2019). Erken çocukluk döneminde çevre eğitimi ve sürdürülebilirlik. Anı Yayıncılık.
42. Payne, P. G., & Wattchow, B. (2008). Slow pedagogy and placing education in post-traditional outdoor education. Journal of Outdoor and Environmental Education, 12, 25-38.
43. Sarah J. C. (2009): Environmental education in the echoolyard: Learning etyles and gender, The Journal of Environmental Education, 40(3), 2-12. https://doi.org/10.3200/JOEE.40.3.2-12
44. Sarışan Tungaç, A., Yaman, S., & İncebacak, B. B. (2017). İlkokul üçüncü sınıf öğrencilerinin ormanlara yönelik tutumlarında doğa eğitimi projelerinin etkisi. Alan Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 3(1), 41-50. https://izlik.org/JA64PE62TB
45. Sobel, D. (2014). Ekofobiyi aşmak: Doğa eğitiminde kalbin yeri (1. Baskı). (İ. Urkun Kelso, Cev.). İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi.
46. Soğukpınar, R., & Korucu, D. K. (2020). Ortaokul öğrencilerinin çevreye yönelik tutumlarının incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (53), 583-606. https://izlik.org/JA54MJ87ML
47. Sönmez, V., & Alacapınar, F. G. (2019). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
48. Sultana, N., Hossen, M. S., & Khatun, R. (2017). Assessment of environmental knowledge and attitude of secondary level students of Tangail, Bangladesh. Int. J. Res. Environ. Sci, 3, 41-46. http://dx.doi.org/10.20431/2454-9444.0302005
49. Şeker, F., & Sert, H. (2019). Fen bilimleri dersinde kuş eğitiminin başarı ve çevreye yönelik tutuma etkisi. Online Science Education Journal, 4(2), 166-182. https://izlik.org/JA88FT99WN
50. Şimşekli, Y. (2010). Çevre eğitimi için özgün etkinlikler ve bu etkinliklerin öğrenciler üzerindeki etkileri. İlköğretim Online, 9(2), 552-560. https://izlik.org/JA27SG62WP
51. Tatar, N., & Bağrıyanık, K. E. (2012). Fen ve teknoloji dersi öğretmenlerinin okul dışı eğitime yönelik görüşleri. İlköğretim Online, 11(4), 882-896. https://izlik.org/JA23YE85YX
52. Tay, B., & Güldalı, Ş. U. (2017). Hayat bilgisi öğretiminde okul dışı öğrenme çevreleri. Pegem Atıf İndeksi, 225-256.
53. Tavşancıl, E., & Aslan, A. E. (2001). Sözel, yazılı ve diğer materyaller için içerik analizi ve uygulama örnekleri. Epsilon.
54. Tezel, Ö., & Karademir, E. (2014). Ortaokul öğrencilerinin çevresel tutum, davranış ve düşüncelerinin doğa eğitimi projesine bağlı değişimi. ICEMST 2014, 1239.
55. Türk Dil Kurumu. (2024). Türk Dil Kurumu Sözlüğü, https://sozluk.gov.tr/, (Erişim Tarihi: 21 Mayıs 2024).
56. Vatansever Bayraktar, H., & Fırat, T. (2020). İlkokul öğrencilerinin çevre farkındalıkları. Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi, 7(55), 1722-1737. http://dx.doi.org/10.26450/jshsr.1919
57. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara, Seçkin, 9. Baskı.
58. Yılmaz, İ. (2016). Türkiye’de ilkokul programlarında çevre eğitimi ve ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin Tiflis konferansı çevre eğitimi amaçlarına ulaşma düzeyi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Trakya Üniversitesi.
59. Yılmaz, N. Y., & Taş, A. M. (2017). Çevre farkındalık ölçeği geçerlik güvenirlik çalışması. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(2), 1355-1372. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.335683