Sözel Zekâ Oyunlarının Çocukların Bilimsel Muhakeme Becerileri, Problem Çözme Becerileri, Motivasyonları ve Akademik Başarıları Üzerindeki Yansımalarına İlişkin Öğretmen Görüşleri

Öz

Bu çalışmanın amacı, sözel zekâ oyunlarının çocukların bilimsel muhakeme (akıl yürütme) becerileri, problem çözme becerileri, öğrenme motivasyonları ve akademik başarıları üzerindeki yansımalarına ilişkin öğretmen görüşlerini ortaya koymaktır. Araştırmanın çalışma grubunun oluşturulmasında amaçlı örnekleme yöntemlerinden kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik (olgubilim) desen doğrultusunda yürütülmüştür. Çalışma kapsamında nitel veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Nitel verilerin analizinde tümevarımsal içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. İçerik analizi sonucunda öğretmenler, sözel zekâ oyunlarının çocukların bilimsel muhakeme (akıl yürütme) becerilerini, problem çözme becerilerini, öğrenme motivasyonlarını ve akademik başarılarını artırabileceğini ifade etmiştir. Ayrıca öğretmenler, sözel zekâ oyunlarının öğrenmeyi desteklediğini, bilişsel gelişimi güçlendirdiğini, derslere yönelik ilgiyi artırdığını, bireyselleştirilmiş öğrenmeyi desteklediğini, eğlenceli bir öğrenme ortamı sunduğunu, dikkat süresini uzattığını ve derse katılımı teşvik ettiğini vurgulamıştır. Bununla birlikte öğretmenler, sözel zekâ oyunlarının kullanım sürecinde altyapı sorunları, öğrenci düzeyine uygun içerik eksikliği, sınıfların kalabalık olması ve bağımlılık riski gibi çeşitli sorunlarla karşılaştıklarını ifade etmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda gelecek araştırmalara yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• bilimsel muhekeme becerileri
• problem çözme becerileri
• motivasyon
• başarı
• sözel zeka oyunları

Etik Beyan

Veri toplama sürecine başlamadan önce öğretmenlere araştırmanın amacı, kapsamı ve uygulama süreci hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. Araştırmaya yalnızca gönüllü olarak katılmayı kabul eden ve bilgilendirilmiş gönüllü onam veren öğretmenler dâhil edilmiştir. Katılımcılara araştırmaya katılımın tamamen gönüllülük esasına dayandığı, istedikleri zaman herhangi bir gerekçe göstermeksizin çalışmadan ayrılabilecekleri ve elde edilen tüm verilerin gizli tutulacağı, yalnızca bilimsel amaçlarla kullanılacağı açıklanmıştır. Araştırma etik ilkeler çerçevesinde yürütülmüştür.

Teachers' Views on the Effects of Verbal Intelligence Games on Children's Scientific Reasoning Skills, Problem-Solving Skills, Motivation, and Academic Achievement

Öz

This study aimed to explore teachers' views on the perceived contributions of verbal intelligence games (VIG) to children's scientific reasoning, problem-solving skills, motivation to learn, and academic achievement. Grounded in a phenomenological qualitative paradigm, this study sought to capture participants' perceptions and experiences regarding the phenomenon of interest. Participants were recruited through convenience sampling, which is a non-probability sampling strategy. Data were gathered via semi-structured interviews and analyzed following the principles of inductive content analysis. The findings revealed that teachers believed VIG could support the development of children's scientific reasoning, problem-solving skills, learning motivation, and academic achievement. Furthermore, teachers emphasized that VIG supported learning, promoted cognitive development, increased students' interest in lessons, facilitated personalized learning, provided an enjoyable learning environment, helped sustain students' attention, and encouraged active classroom participation. However, teachers also reported encountering several challenges during the implementation of VIG, including inadequate technological infrastructure, a lack of age-appropriate content, overcrowded classrooms, and the risk of technology-related addiction. Based on the findings, several recommendations for future research and educational practice were proposed.

Anahtar Kelimeler

• Scientific reasoning skills
• Problem-solving skills
• Motivation
• Achievement
• verbal intelligence games

Kaynakça

1. Alaswad, Z., & Nadolny, L. (2015). Designing for game-based learning: The effective integration of technology to support learning. Journal of Educational Technology Systems, 43(4), 389–402. https://doi.org/10.1177/0047239515588164
2. Aslan Sürek, D., & Özdemir, B. (2025). Zeka oyunlarının sözel muhakeme becerilerine etkisi. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(1), 1–14. https://doi.org/10.71272/debder.1611500
3. Ayar, A., Tüysüz, H., Alp, G., & Cavas, P. (2023). Akıl ve zekâ oyunları alanında yapılan çalışmaların sistematik analizi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 66, 51–83. https://doi.org/10.21764/maeuefd.959450
4. Baki, Ü. (2022). Oyun temelli matematik öğretiminin 6. sınıf öğrencilerinin muhakeme becerilerine yansıması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun.
5. Bayaga, A. (2025). Enhancing problem-solving skills in AI game-based learning environment through structural equation modeling and artificial neural network. International Journal of Technology in Education, 8(2), 574–589. https://doi.org/10.46328/ijte.1114
6. Bertizlioğlu, İ. (2025). Sözel zekâ oyunlarıyla desteklenmiş fen bilimleri etkinliklerinin öğretmen adaylarının problem çözme becerileri, bilimsel akıl yürütme becerileri, motivasyonları ve öz düzenlemeleri üzerindeki etkisi ile öğretmen adaylarının görüşleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
7. Borçin Gökçe, S., Gökçe, Y., & Yorulmaz, V. (2023). Akıl ve zekâ oyunları eğitiminin ilkokul öğrencilerinin akademik başarı düzeyleri üzerindeki etkisinin incelenmesi. The Journal of International Educational Sciences, 10(34), 304–312. https://doi.org/10.29228/INESJOURNAL.68460
8. Bottino, R. M., Ott, M., & Benigno, V. (2009). Digital mind games: Experience-based reflections on design and interface features supporting the development of reasoning skills. In M. Pivec (Ed.), Proceedings of the 3rd European Conference on Game Based Learning (pp. 53–61). Reading, England: Academic Publishing Limited.

9. Budak, D., & İflazoğlu Saban, A. (2023). Akıl ve zekâ oyunları ile ilgili bilimsel araştırmaların incelenmesi. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(5), 890–904.
10. Ceylan Çapar, M., & Ceylan, M. (2022). Durum çalışması ve olgubilim desenlerinin karşılaştırılması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 295-312. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227359
11. Cilesiz, S. (2011). A phenomenological approach to experiences with technology: Current state, promise, and future directions for research. Educational Technology Research and Development, 59(4), 487-510.
12. Coşanay, G., & Kasa Ayten, B. (2023). Sözel zekâ oyunlarının ilkokul 2. sınıf öğrencilerin sözel-dilsel zekâ alanlarına ve türkçe dersine yönelik tutumlarına etkisi. Inonu University Journal of the Faculty of Education, 24(3), 1793-1809. https://doi.org/10.17679/inuefd.1388337
13. Çağır, S., & Oruç, Ş. (2020). Intelligence and mind games in concept teaching in social studies. Participatory Educational Research, 7(3), 139–160. https://doi.org/10.17275/per.20.39.7.3
14. Çetin, A., & Özbuğutu, E. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının akıl-zeka oyunları ile ilgili görüşleri. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(37), 93–99. https://doi.org/10.14582/DUZGEF.2020.144
15. Daştan, C., & Ezberci Çevik, E. (2025). Zekâ oyunlarının problem çözme becerisine dair fen bilgisi öğretmen adaylarının görüşleri. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(1), 46–59. https://doi.org/10.71272/debder.1658014
16. Dempsey, J. V., Haynes, L. L., Lucassen, B. A., & Casey, M. S. (2002). Forty simple computer games and what they could mean to educators. Simulation & Gaming, 33(2), 157–168. https://doi.org/10.1177/1046878102332003
17. Ekiçi, M., Öztürk, F., & Adalar, H. (2017). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının zekâ oyunlarına ilişkin görüşleri. Researcher, 5(4), 489–502.
18. Güneş, A. M. (2024). Bu sınıfta oyun var: Akıl ve zekâ oyunlarına yönelik öğretmen görüşleri. International Primary Education Research Journal, 8(2), 117–131.
19. Güneş, A. M., & Güneş, D. (2024). Öğretmen adaylarının akıl ve zekâ oyunlarına ilişkin deneyimleri. Journal of Turkic Civilization Studies, 5(1), 107–128.
20. Güngör, K., & Tuğrul, B. (2020). Okul öncesi dönemde çocukların oynadığı akıl ve zekâ oyunlarının problem çözme becerileri üzerindeki etkisi. International Social Sciences Studies Journal, 6(75), 5550–5561. https://doi.org/10.26449/sssj.2886
21. İşçi, T., & Yeşiltaş, E. (2020). Sosyal bilgiler öğretiminde dijital oyun geliştirme yazılımı kullanımı ve sosyal bilgiler öğretmen adaylarının buna ilişkin görüşleri. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 5(2), 260–284.
22. Kacmaz, G., & Dubé, A. K. (2025). Measuring teacher scaffolding in game-based learning: Emotional and responsibility scaffolds lead while resources and previous game experience shape practices. Computers & Education, 237, 105393. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2025.105393
23. Karadavut, E., & Batmaz, O. (2025). Okul öncesi öğretmenlerinin zekâ oyunlarına yönelik tutumlarının inovatif düşünme eğilimlerine etkisinin incelenmesi. Maarif Mektepleri Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(1), 25-48. https://doi.org/10.46762/mamulebd.1591323
24. Karataş, D., Bakır, A., Doğru, E., Akkuş, M. A., & Fidan, G. (2022). Designing games for secondary school seventh students under the unit “cells and devisions.” Journal of World of Turks/Zeitschrift für die Welt der Türken, 14(2), 61–85. https://doi.org/10.46291/ZfWT/140204
25. Kel, S., & Kul, B. (2021). Akıl ve zeka oyunlarının öğrencilere katkıları: Eğitmenlerin görüşleri. Uluslararası Bilim ve Eğitim Dergisi, 4(3), 207–225. https://doi.org/10.47477/ubed.840868
26. Kurbal, M. S. (2015). An investigation of sixth grade students’ problem solving strategies and underlying reasoning in the context of a course on general puzzles and games (Unpublished master’s thesis). Middle East Technical University, Ankara, Turkey.
27. Mansur, S. (2025). AI-powered gamification and its impact on student engagement and motivation in STEM education. Technix International Journal for Engineering Research, 12(9), 128–139.
28. Ministry of National Education [MoNE], (2013). Middle school and imam hatip middle school intelligence games course curriculum (5th, 6th, 7th, and 8th grades). Council of Education.
29. Nkereuwem, I. V., Obi, N. C., & Oyovwikoghene, S. (2023). Relationship between chatbots and AI-powered gamification on chemistry students’ motivation. African Journal of Science, Technology and Mathematics Education, 9(5), 317–322.
30. Özdevecioğlu, B., & Hark Söylemez, N. (2021). Akıl ve zeka oyunları ile ilgili olarak yapılan lisansüstü çalışmaların değerlendirilmesi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28, 17–53.
31. Özen, G. (2023). Akıl ve zekâ oyunlarının 6. sınıf öğrencilerinin problem çözme, sosyal beceri ve derse yönelik tutumlarına etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
32. Reiter, H. B., Thornton, J., & Vennebush, G. P. (2014). Using KenKen to build reasoning skills. Mathematics Teacher, 107(5), 341–347.
33. Sinan-Köşker, E., Gündoğdu, K., & Akar, T. (2025). Öğrencileri akıl ve zekâ oyunları turnuvalarına hazırlayan öğretmenlerin görüşleri. Journal of Research in Education and Teaching, 14(1), 41–71.
34. Sulaiman, N., & Amin, H. (2026). Impact of AI-powered game simulation on adults’ cognitive functions: Efficacy of “CogniFit.” In S. Munawar & N. Naveed (Eds.), AI-powered educational games and simulations (pp. 307–340). Hershey, PA: IGI Global. https://doi.org/10.4018/979-8-3373-0035-1.ch009
35. Şahin, E., & Tezci, E. (2023). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin problem çözme becerileri üzerinde zekâ oyunlarının etkisi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26(50), 601–616. https://doi.org/10.31795/baunsobed.1097284
36. Taş, İ. D., & Yöndemli, E. N. (2018). Zekâ oyunlarının ortaokul düzeyindeki öğrencilerde matematiksel muhakeme yeteneğine olan etkisi. Turkish Journal of Primary Education, 3(2), 46–62.
37. Tekindal, S. (2021). Nicel, nitel, karma yöntem araştırma desenleri ve istatistik: Tasarımı ve yürütülmesi - Eğitim, psikoloji ve sosyoloji alanları için. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
38. Terzi, A., & Altun, T. (2026). Velilerin akıl ve zekâ oyunları temelli öğretim uygulamalarına yönelik tutumlarının incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 49, 50–72. https://doi.org/10.14582/zgefd.1918248
39. Terzi, A., & Erdoğan, T. (2021). İlkokul öğrencilerinin, velilerin ve sınıf öğretmenlerinin zekâ oyunlarına ilişkin görüşleri. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(2), 14–38.
40. Twining, P., Heller, R. S., Nussbaum, M., & Tsai, C. C. (2017). Some guidance on conducting and reporting qualitative studies. Computers & Education, 106, A1–A9. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2016.12.002
41. Wang, C., Chen, X., Yu, T., Liu, Y., & Jing, Y. (2024). Education reform and change driven by digital technology: A bibliometric study from a global perspective. Humanities and Social Sciences Communications, 11(1), 1–17.
42. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. bs.). Seçkin Yayıncılık.
43. Yıldız, İ., & Küçük, A. (2026). Disiplinlerarası yaklaşımla “oyun” kavramı: Terminolojik ve işlevsel bir inceleme. Türklük Araştırmaları Dergisi, 5(1), 1–11.https://doi.org/10.29228/inture.45