Finansal Kapsayıcılıktan Finansal Dayanıklılığa: Türkiye'de Değişen Belirleyiciler (2011–2024)

Öz

Finansal şoklara karşı dayanabilme ve bu şoklardan uzun vadeli refah kaybı olmaksızın toparlanabilme kapasitesi olarak tanımlanan finansal dayanıklılık, gelişmekte olan ekonomilerde ekonomik refahın temel göstergelerinden biri hâline gelmiştir. Bu çalışma, 2011–2024 döneminde Türkiye’de finansal dayanıklılığın belirleyicilerini ve seyrini incelemekte; söz konusu dönemin makroekonomik dalgalanmalar, dijital dönüşüm ve kurumsal yeniden yapılanma ile karakterize olduğunu vurgulamaktadır. Global Findex mikro verileri kullanılarak yapılan Genelleştirilmiş Sıralı Logit (gologit2) analizi, finansal dayanıklılığın üç düzeyini (dayanıksız, kırılgan ve dayanıklı) açıklayan sosyoekonomik ve kurumsal etkenleri ortaya koymaktadır. Bulgulara göre gelir, eğitim, tasarruf davranışı ve yaş finansal dayanıklılığı anlamlı biçimde artırmaktadır. Dijital finans ve tasarruf etkileşimi (digital_saver), dijitalleşmenin tek başına değil, aktif tasarruf davranışıyla birleştiğinde dayanıklılığı güçlendirdiğini göstermektedir. Resmî borçlanma kısa vadeli likidite sağladığı için dayanıklılığı artırıcı bir unsur olarak görülürken, banka hesabı sahipliği finansal hizmetlerin kullanım farklılıklarına işaret etmektedir. Cinsiyet farkı gelir ve eğitim kontrol edildiğinde istatistiksel olarak önemsizdir; bu da finansal kapsayıcılıktaki cinsiyet açığının zamanla daraldığını göstermektedir. Zaman açısından, dayanıklılığın 2021 yılında pandemi sonrası dijital adaptasyon ile zirveye ulaştığı, ancak 2024’e doğru enflasyon ve reel gelir erozyonu nedeniyle gerilediği gözlemlenmiştir. Sonuçlar, Türkiye’de hanehalkı dayanıklılığını güçlendirmek için tasarruf teşviklerinin, güvenli dijital finansal altyapının ve finansal kurumlara duyulan güvenin artırılmasının öncelikli politika alanları olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Finansal dayanıklılık
• finansal kapsayıcılık
• finansal iktisat
• kurumsal iktisat
• davranışsal iktisat

From Financial Inclusion to Financial Resilience: Evolving Determinants in Türkiye (2011–2024)

Öz

Financial resilience—the capacity of individuals and households to withstand financial shocks and recover without enduring welfare losses—has become an essential indicator of economic well-being in emerging economies. This paper investigates the evolution and determinants of financial resilience in Türkiye from 2011 to 2024, a period marked by macroeconomic volatility, digital transformation, and institutional reform. Using microdata from the Global Findex surveys and estimating a Generalized Ordered Logit (gologit2) model with robust errors, the study identifies the socioeconomic and institutional factors shaping resilience levels—classified as not resilient, vulnerable, and resilient. Empirical results reveal that income, education, savings behavior, and age significantly enhance financial resilience. The interaction between saving and digital finance (digital_saver) indicates that digital inclusion alone does not increase resilience; its benefits emerge when households actively save through digital platforms. Formal borrowing appears positively associated with resilience, reflecting short-term liquidity support, while account ownership has mixed effects, suggesting uneven utilization of formal finance. Gender differences are statistically insignificant once income and education are controlled for, highlighting gradual narrowing of the financial gender gap. Resilience peaked in 2021, likely reflecting pandemic-era adaptation and widespread digital adoption, but declined toward 2024 amid persistent inflation and declining real income. Overall, the findings emphasize that strengthening saving incentives, promoting safe digital financial ecosystems, and restoring trust in financial institutions are crucial to sustaining household resilience in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Financial resilience
• financial inclusion
• financial economics
• institutional economics
• behavioral economics

Kaynakça

1. ...............