Türkiye’de Hayvansal Ürünlere Ait Su Ayak İzinin Hesaplanması

Öz

İnsanoğlunun doğaya verdiği zararın ölçülmesinde kullanılan göstergelerden biri de su ayak izidir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’nin hayvansal üretim (et, süt, yumurta) kaynaklı su ayak izinin hesaplanmasıdır. Çalışmada Türkiye’de 2023 yılında üretilen inek sütü, sığır eti, koyun-keçi eti, tavuk eti ve yumurta olmak üzere beş farklı hayvansal ürüne ait yeşil, mavi ve gri su ayak izleri hesaplanmıştır. Araştırmada, Türkiye’de gerçekleşen hayvansal üretime ait toplam su ayak izinin 60.9 milyar m3 olduğu, bunun da %42.3’ünün sığır eti, %33.4’ünün inek sütü, %12.5’inin tavuk eti, %6.9’unun yumurta ve geri kalan %5’inin koyun-keçi eti olduğu hesaplanmıştır. Aynı zamanda, Türkiye’de hayvansal üretim kaynaklı hesaplanan toplam su ayak izinin %87.2’sinin yeşil, %6.7’sinin gri ve %6.1’inin de mavi su ayak izinden oluştuğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Türkiye’de hayvansal üretim kaynaklı oluşan su ayak izi değeri hesaplanmış ve toplumu oluşturan bireylerden başlamak üzere, işletmelerde ve sektörlerde üretimden tüketime kadar tüm aşamalarda su kullanımı konusunda tedbirler alınması ve geleceğe dönük planlamalar yapılması gerektiği ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ayak izi
• et
• su tüketimi
• süt
• yumurta

Calculating the Water Footprint of Livestock Products in Türkiye

Öz

Water footprint is one of the indicators used to measure the damage that humans inflict on nature. This study aimed to calculate Türkiye's water footprint originating from animal products (meat, milk, and eggs). In the study, the green, blue, and grey water footprints were calculated for five different animal products (milk, beef, sheep-goat meat, chicken meat, and eggs) for the year 2023 in Türkiye. We calculated that, the total water footprint of animal production in Türkiye was 60.9 billion m3, of which 42.3% was from cattle meat, 33.4% is cow's milk, 12.5% chicken meat, 6.9% eggs, and the remaining 5% is sheep-goat meat. We also found that 87.2% of the total water footprint calculated from animal production in Türkiye consists of green, 6.7% consists of grey and 6.1% consists of blue water footprint. In conclusion, the water footprint of animal production in Türkiye has been calculated, revealing that measures should be taken and future plans made regarding water use at all stages, from production to consumption, starting with individuals in society and extending to farms and various sectors.

Anahtar Kelimeler

• Egg
• footprint
• meat
• milk
• water consumption

Kaynakça

1. Anonim. https://www.suverimliligi.gov.tr/; Erişim tarihi: Eylül 2025.
2. Blas A, Garrido A, Willaarts BA. Evaluating the water footprint of the Mediterranean and American diets. Water 2016; 8(10): 1-14.
3. Bulut M. Tarım sektöründe hayvansal üretimin yeri: ekonomik katkılar ve geleceğe yönelik perspektifler. IV. International Congress of the Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology, Niğde, Türkiye, 2025. 1105-11. https://www.turjaf.com/index.php/TURSTEP/article/view/648.
4. Demir Y. Sığır eti üretiminde su ayak izi durumu. Aydın Gastronomy 2023; 7(1): 161-71.
5. Dumrul Y, Kılıçarslan Z. Türkiye’nin uluslararası ticareti ve ekolojik ayak izi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 2020; 9(3): 1589-97.
6. FAO. 2016. Turkey, Water along the food chain. https://www.fao.org/3/i5991e/i5991e.pdf.
7. FAO. https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL; Erişim tarihi: Ağustos 2025
8. Hoekstra AY, Hung PQ. Virtual water trade: A quantification of virtual water flows between nations in relation to international crop trade. Value of Water Research Report Series No. 11, UNESCO-IHE Institute for Water Education, Delft, The Netherlands, 2002, http://www.waterfootprint.org/Reports/Report11.pdf

9. Hoekstra AY. The hidden water resource use behind meat and dairy. Animal Frontiers 2012; 2(2): 3-8.
10. Hoekstra AY, Chapagain AK. Water footprints of nations: water use by people as a function of their consumption pattern. Water Res Management 2007; 21(1): 35-48. Ibidhi R, Salem HB. Water footprint and economic water productivity of sheep meat at farm scale in humid and semi-arid agro-ecological zones. Small Rumin Res 2018; 166: 101-8.
11. Kim I, Kim KS. Estimation of water footprint for major agricultural and livestock products in Korea. Sustainability 2019; 11(10): 2980.
12. Lee SH, Choi JY, Yoo SH, Kim YD, Shin A. Estimation of water footprint for livestock products in Korea. J of Korean Soc Agric Engineers 2015; 57(2): 85-92.
13. Mekonnen MM, Hoekstra AY. A global assessment of the water footprint of farm animal products. Ecosystems 2012; 15(3): 401-15.
14. Mekonnen M, Hoekstra AY. The green, blue and grey water footprint of farm animals and animal products. 2010; Volume 2: Appendices, Research Report Series, No 48. pp 45-8.
15. Mourad R, Jaafar HH, Daghir N. New estimates of water footprint for animal products in fifteen countries of the Middle East and North Africa (2010-2016). Water Res Industry 2019; 22: 100113.
16. Murphy E, Curran T, Holden N, O’Brien D, Upton J. Water footprinting of pasture-based farms; beef and sheep. Animal 2018; 12(5): 1068-1076.
17. Murphy E, De Boer IJM, Van Middelaar CE, Holden NM, Shalloo L, Curran TP, Upton J. Water footprinting of dairy farming in Ireland. J Cleaner Prod 2017;, 140: 547-55.
18. Sarıözkan S, Küçükoflaz M, Demir S. İklim değişikliğinin asıl sorumlusu hayvancılık sektörü mü?. Dicle Üniv Vet Fak Derg 2024; 17(2): 194-7.
19. Sawalhah MN, Geli HM, Holechek JL, Cibils AF, Spiegal S, Gifford C. Water footprint of rangeland beef production in new mexico. Water 2021; 13(14): 1950.
20. Saygın Ö, Demirbaş N. Türkiye’de kırmızı et sektörünün mevcut durumu ve çözüm önerileri. Hayv Üretim 2017; 58(1): 74-80.
21. Teke B, Kahya C. İnek sütü üretiminin su ayak izi. Su Vakfı Bülteni, 2021; 2. http://bulten.suvakfi.org.tr/wp-content/uploads/SU_VAKFI_BULTENI_SAYI_002.pdf
22. Turan ES. Türkiye'nin su ayak izi değerlendirmesi. Türk Hijyen ve Deneysel Biyol Derg 2017; 74(EK-1): 55-62.
23. World Wide Fund for Nature (WWF), 2014, Türkiye’nin Su Ayak İzi Raporu: Su, Üretim ve Uluslararası Ticaret İlişkisi.
24. Zonderland-Thomassen MA, Ledgard SF. Water footprinting-A comparison of methods using New Zealand dairy farming as a case study. Agric Systems 2012; 110: 30-40.