Batı Etkisinde Türk Edebiyatı Batı Şiiri Etkisinde Türk Şiiri

Öz

Türk modernleşmesi tarihinde yeni Türk edebiyatının inşası ve Türk şiirinin modernleşmesi meseleleri çok önemli bir yer tutar. Modern Türk edebiyatının Avrupa merkezli Batı “medeniyeti” etkisinde doğduğunu söylemekle Batı “edebiyatı” etkisinde bir Türk edebiyatından bahsetmek birbirinden farklı iki düşüncenin dile getirilmesi demektir. Yine Batı “edebiyatı” tesirinde bir Türk şiirinden bahsetmekle Batı “şiiri” etkisinde bir Türk şiirinden bahsetmek de farklı olacaktır. Bu sebeple “Batı medeniyeti” ve “Batı edebiyatı” tamlamalarının farklı içerikleri isimlendirip farklı tesir alanlarına işaret ettiklerini ve edebiyat şiir ayrımını yapmanın zaruri olduğunu söylemek gerekmektedir. Batı sanatı / şiiri, aynı zamanda Batı medeniyetine karşı söz konusu medeniyetin kendi içinde doğmuş güçlü bir eleştiri anlamına gelmektedir. Dolayısıyla Batı “şiiri” etkisinde gelişmiş bir Türk şiiri için yapılan ‘Batı etkisinde gelişmiş Türk şiiri’ isimlendirmesi eksik ve yanıltıcıdır. Bu konuda Batı veya Batı medeniyetinin etkisinden değil Batı sanatı ve şiirinin etkisinden bahsetmek daha doğru olacaktır. Yapılacak bir edebiyat ve şiir ayrımı ise meselenin daha açıklıkla kavranmasını sağlayacaktır. Ayrıca modern Türk şiirinin en belirgin vasfının Batı şiiri etkisinde kaldığını iddia etmek de yanıltıcı olmuştur. Türk şiiri, modernleşmesini gerçekleştirirken kendine mahsus bir şiir düşüncesi geliştirmeyi başarmıştır. Poíêsis düşüncesiyle tanışmak Türk şairlerin modern Türk şiirine mahsus bir poíêsis üretmelerine sebebiyet vermiştir. Modern Türk şiirinin ilk dönem sanatçıları kökünü Yunan felsefesinde bulan Türk şiirine mahsus bu poíêsis düşüncesiyle edebiyatın ve şiirin (sanatın) halkın hizmetinde olması gerektiği düşüncesini savunmuşlardır. Böylelikle şiir, Türk kültür varlığının modern dünya içinde yer alıp mevcudiyetini devam ettirme imkânlarını yoklamak işini uhdesine alarak doğrudan bir amaç (kátharsis) edinmiştir. Sonraki dönem sanatçıları ise “sanat sanat içindir” iddiasında olmakla beraber şiirlerinin arkasında Türk duygusunun olduğunu, edebiyatların ait oldukları milletlerin karakterine sahip olmaları gerektiğini dile getirmişlerdir. “Sanat için sanat” düşüncesini savunan Servet-i Fünûn şair ve yazarları dahi bir millete mahsus edebiyatın en büyük üstünlüğünün milliyetinin seciyesine maruz olması, zevahiri ne olursa olsun akan kanının ait olduğu ırkın kanı olması gerektiği hususunda hemfikirdiler. Bu düşünceyle nesir ve şiir, Türk kültür varlığının modern dünya içinde var oluş mücadelesinin imkânlarını yoklama işine hasredilmiştir. Bununla birlikte çok eski bir geleneğe sahip Türk şiirinin modernleşmesi roman, deneme, tiyatro gibi türlerin ilk örneklerinin verilmesinden ve Türk edebiyatının modernleşmesinden farklıdır. Türkçede roman, tiyatro gibi türlerin oluşması klasik Türk şiirinin olanca kazanımlarının ve olanaklarının devreye sokulması suretiyle başarılmıştır. Türk şiirinin modernleşmesi, Türk modernleşmesi içinde Türk romanı, hikâyesi, tiyatrosundan müstakil olarak değerlendirilmelidir. Bu makalede yukarıda özetlenen değerlendirmeler eşliğinde şu problemlere odaklanmak istenilmiştir: 1- “Batı” etkisindeki bir Türk şiirinden / edebiyatından bahsetmekle “Batı şiiri / sanatı etkisindeki” bir Türk şiirinden / edebiyatından bahsetmek aynı şey midir? 2- Şiir de roman, hikâye ve diğer nesir türleri gibi edebiyatın bir alt şubesi midir? 3- Köklü bir geleneğe sahip Türk şiirinin modernleşmesi, modern Türk nesrini oluşturan roman, tiyatro gibi Türk edebiyatında daha önceden örnekleri olmayan türlerin ortaya çıkması meselesiyle aynı değerlendirilebilir mi? Bu sorular (özellikle bir ve ikinci sorular) yeni Türk edebiyatı alanında yeni bir hususa işaret ederek Türk Batılılaşması ve/veya modernleşmesi içinde Türk şiirinin modernleşmesinin biricikliğine dikkatleri çekmeyi, Batı etkisinde Türk edebiyatı gibi isimlendirmelerin modern Türk şiirini sınıflandırmada yetersiz kaldığını göstermeyi hedeflemiştir. Makalenin konusu 19. asır ile sınırlandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Edebiyat
• şiir
• nesir
• Batı
• modernizasyon
• poíêsis

Turkish Literature Under Western (Civilisation) Influence Turkish Poetry Under Western Poetry Influence

Öz

In the history of Turkish modernization, the construction of new Turkish literature and the modernization of Turkish poetry have a very important place. To say that modern Turkish literature was born under the influence of Western European “civilization” and to talk about a Turkish literature under the influence of Western “literature” means to express two very different claims. Likewise, it would be different to talk about a Turkish poem under the influence of Western “literature” and to talk about a Turkish poem under the influence of Western “poetry”. For this reason, it is necessary to say that the terms “Western civilization” and “Western literature” express different contents and distinguish between literature and poetry. The early artists of the new Turkish literature and modern Turkish poetry argued that literature and poetry / art should be at the service of the people, with the idea of poíêsis, which finds its origin in Greek philosophy. Thus, poetry has acquired a direct aim (kátharsis) by undertaking the task of examining the possibilities of Turkish cultural existence to take place and maintain its existence in the modern world. The modernization of Turkish poetry, which has a very old tradition, is different from the giving of the first examples of genres such as novel, essay, theater and the modernization of Turkish literature. The formation of genres such as novel and theater in Turkish has been provided by making use of all the achievements and possibilities of classical Turkish poetry. The modernization of Turkish poetry should be evaluated separately from Turkish novel, story and theater within Turkish modernization. In this article, in the light of the thoughts summarized above, the following questions were asked and tried to be answered: 1- Is it the same to talk about a Turkish poetry / literature under Western influence and to talk about a Turkish poetry / literature under Western poetry / literature influence? 2- Is poetry a branch of literature? 3- (Therefore), does the modernization of Turkish poetry, which has an old tradition, and the emergence of genres such as novel and theater that make up modern Turkish prose, under the direct influence of Western literature, mean the same thing? The subject of the article is limited to the 19th century.

Anahtar Kelimeler

• Literature
• poetry
• prose
• west
• modernization
• poíêsis

Kaynakça

1. Akyıldız, Ali (2011). “Tercüme Odası” (Cilt 40), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, s. 504-506.
2. Atasoy, Nurhan (1992). “Barok” (Cilt 5), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, s. 56-73
3. Aristoteles. (1998). Nikomakhos’a Ethik, Çev. Saffet Babür, Ankara: Ayraç Yayınevi.
4. Baudelaire, Charles (2007). Fotografi Sanat mı? E. Batur içinde, Modernizmin Serüveni, Çev. Turhan Ilgaz, İstanbul: Alkım, s. 27.
5. Bölükbaşı, Rıza T. (2002). Rıza Tevfik Bey, R. E. Ünaydın, Haz. Nevzat Birinci, Nuri Sağlam içinde, Diyorlar ki-Bütün Eserleri-Röportajlar I (Cilt 1), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
6. Cemal Süreya (2017). Şapkam Dolu Çiçekle, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
7. Cenab Şahabeddin (2002). Cenab Şahabeddin Bey, R. E. Ünaydın, Haz. Nevzat Birinci, Nuri Sağlam içinde, Diyorlar ki-Bütün Eserleri-Röportajlar I (Cilt 1). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
8. Çağrıcı, Mustafa (1994). Edep (Cilt 10), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, s.414-415.

9. Doğramacıoğlu, Hüseyin (2011). Namık Kemal’in İbret gazetesinde sıraladığı sosyal tenkitler ve çözüm önerileri, Turkish Studies (Elektronik), 6 (1), 999-1010.
10. Ebuzziya Tevfik. (2011). Dağarcık, Haz. İnci Enginün, Zeynep Kerman içinde, Yeni Türk Edebiyatı Metinleri 3, Nesir 1 (1860-1923), İstanbul: Dergâh Yayınları s. 237.
11. Enginün, İnci (2016). Yeni Türk Edebiyatı Tanzimattan Cumhuriyet’e, İstanbul: Dergâh Yayınları.
12. Eyice, Selami (1989). “Ahmed III Çeşmesi” (Cilt 2), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, s. 38-39.
13. Faik Reşad (2017). Târîh-i Edebiyât-ı Osmâniyye, Haz. Erdoğan Erbay, Yusuf Babür, İstanbul: Çizgi Kitabevi.
14. Fuzûlî (1286). Külliyât-ı Divân-ı Fuzûlî, İstanbul: Tasvîr-i Efkâr Matbaası. Kanık, Orhan V. (2020). Şairin İşi, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
15. Lynton, Norbert (2015). Modern Sanatın Öyküsü, İstanbul: Remzi Kitabevi.
16. Mehmed Murad (2008). Turfanda mı yoksa Turfa mı? Haz. Oğuzhan Karaburgu, İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
17. Muallim Naci (2017). Istılahât-ı Edebiyye, Haz. M. A. Yekta Saraç, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
18. Nâbizâde Nâzım (2006). Karabibik, Haz. M. Fatih Andı, İstanbul: 3F Yayınevi.
19. Namık Kemal (2011). Lisan-ı Osmanî’nin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülâhazâtı Şâmildir, Haz. İnci Enginün, Zeynep Kerman içinde, Yeni Türk Edebiyatı Metinleri 3, Nesir 1 (1860-1923), İstanbul: Dergâh Yayınları, s. 128, 129.
20. Nedîm (2017). Nedîm Dîvânı Haz. Muhsin Macit, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı.
21. Okay, Mehmet O. (1994). Edebiyat (Cilt 10), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, s. 395-397.
22. Okcu, Naci (2011). Şeyh Gâlib Dîvânı Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri Şiirlerinin Umûmî Tahlîli, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
23. Recâîzâde Mahmûd Ekrem. (2016). Ta’lim-i Edebiyyât, Haz. Furkan Öztürk, İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları.
24. Sami Paşazade Sezai (2002). Sami Paşazade Sezai Bey, R. E. Ünaydın, Haz. Nevzat Birinci, Nuri Sağlam (Dü) içinde, Diyorlar ki-Bütün Eserleri- Röportajlar I (Cilt 1, s. 23), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
25. Sokrates (2000). Symposion, Çev. Cenap Karakaya, İstanbul: Sosyal Yayınlar.
26. Şinâsî (1310). Dîvân-ı Şinâsî, İstanbul: Matbaa-ı Ebu’z-Ziyâ.
27. Tanpınar, Ahmet H. (2006). XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi, Haz. Abdullah Uçman, İstanbul: YKY.
28. Tevfik Fikret (2015). Rübâb-ı Şikeste ve Diğer Eserleri, Haz. Fahri Uzun, İstanbul: İnkılâp.
29. Uşaklıgil, Halid Z. (2002). Halid Ziya Bey, R. E. Ünaydın, Haz. Nevzat Birinci, Nuri Sağlam içinde, Diyorlar ki-Bütün Eserleri-Röportajlar I (Cilt 1, s. 39), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.