KÜTÜPHANE YAPILARININ MEKANSAL ORGANİZASYONUNUN ERGONOMİK AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ: BAHÇEŞEHİR ÜNİVERSİTESİ KÜTÜPHANE BİNASI ÖRNEĞİ
Öz
Eğitim insan yaşamında
kesintisiz devam eden bir süreçtir. Kütüphaneler eğitimin
sürekliliğini sağlayan en önemli kurumlardandır ve gerekli her türlü teknolojik
bilgi ve materyalle donatılmış olmalı, çağın değişikliklerine uyum
sağlamalıdır. Bunun için personelin verimliliğini, kullanıcıların kütüphaneyi kullanım
isteklerini arttıracak mekanların ve mekanı oluşturan iç donatım elemanlarının
bulunması gereklidir. Mekansal organizasyon sırasında ergonomi kavramına önem
verilmesi ile çevresel faktörler ve insan üzerindeki etkileri kontrol altına
alınmış olacaktır. Çalışma, sağlıklı kütüphane mekanlarının tasarlanabilmesi
için ergonomik ölçütlerin ve düzenlemelerin gerekliliğinin ortaya konulması,
incelenmesi ve koşulların iyileştirilmesi açısından katkı sağlamak amacındadır.
Bu bağlamda, Beşiktaş ilçesinde eğitim kurumlarının yoğun olarak konumlandığı
dikkate alınarak; kullanım yoğunluğu ve kullanıcı çeşitliliğinden dolayı
Bahçeşehir Üniversitesi kütüphane binası örneklem alan olarak seçilmiştir.
Çalışmanın ilk bölümünde, mekânsal organizasyon aşamalarıyla ergonomi ölçütleri
arasındaki ilişki açıklanmıştır. İkinci bölümde, kütüphane binalarının mekânsal
organizasyonunda ergonominin yeri antropemetrik, fizyolojik, psikolojik,
enformasyon, organizasyon ve emniyet boyutlarıyla ortaya konmuştur. Üçüncü
bölümde, Bahçeşehir Üniversitesi kütüphane binasının fiziksel bileşenleri
incelenmiş; mekânsal, görsel, termal ve işitsel konfor koşulları ortaya
konularak kullanıcılar açısından uygunlukları irdelenmiştir. Kütüphane
binasındaki ergonomik ölçütler, gözlem ve ölçüm tekniklerinin yanında,
personelle derinlemesine görüşme ve kullanıcılarla anket yapılarak
değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda, sandalye, çalışma masası, kitaplık
gibi donatıların ergonomik koşulları sağladığı ancak mekanın planlanmasında,
donatıların organizasyonunda ergonomik kriterlerin göz ardı edildiği
saptanmıştır. Kullanıcı okuma salonlarında kitaplıklar ve masalar arası
geçişlerde sorunlar tespit edilmiştir. Personel ofis mekanlarının boyutları,
havalandırma, aydınlatma faktörleri açısından yetersiz bulunmuştur. Yapı
yeniden işlevlendirildiği için mekansal organizasyon
sırasında bazı ergonomik ölçütler dikkate alınamamıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Blasingame, Ralph. “Future Patterns of Library Development”. Ernest R. Deprospo, Jr. (Ed.). The Library Consultant Role and Responsibility. New Brunswick: Rutgers University, 1969.
- Bube, Judith Lynn. 1985. "The Ergonomics \ Human Factors Approacs to Health Sciences Libraries." Bulletin of Medical Library Association, 73(3); 254- 258.
- Erbuğ, Çiğdem. 1987. Desiqninq Automated Office. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara; Hacettepe Üniversitesi.
- Ercan, Mustafa Nazmi. 1988. "Çalışma Yerlerinin ve Yaşam Ortamlarının Ergonomik Şekillendirilmelerinde Genel Prensipler." İTC Milli prodüktive Merkezi 1. Ulusal Ergonomi Kongresi. Ankara; MPM.
- Faulkner-Brown, Harry. “Some Thoughts on The Design of Major Library Buildings”. Marie-Françoise Bisbourck and Marc Chauvenic (Ed.). Intelligent Library Buildings. München: K.G. Saur, 1999.
- Galvin, R. Hobi. 1963. Halk Kütüphaneleri Binaları. Martin van Buren. Ankara; Unesco.
- Küçükcan, Berrin (2007). Üniversitelerde Kütüphane Binaları Kullanım Verimliliğinin Yapı Biyolojisi Açısından İncelenmesi, Türk Kütüphaneciler Derneği İstanbul Şubesi, İstanbul.
- Michaels, Andrea. “Design Today”. Wilson Library Bulletin, LXII, 8, Nisan 1988: 55-57.
- Onat, Esen. 1982(a). Mekansal Düzenin Kuruluşu ve Mimarlıkta Tasarlama Üzerine Kavramsal Bilgiler. Ankara; ADMMA.
- Onat, Zeynep. 1989. Halk Kütüphanelerinin Mekansal Organizasyonu. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara; Hacettepe Üniversitesi.